Referans arşivi kurma

Açılış sahnesi

Bir restorasyon ustası otuz yıldır eski yapılarda çalışıyordu ve bilgisayarında, çekmecelerinde yıllar içinde biriken fotoğraflar, malzeme katalogları, tedarikçi notları vardı. Yeni bir iş geldiğinde eski bir kataloğun fiyat tablosunu açtı ve oradan bir teklif çıkardı, çünkü benzer bir cephe onarımını daha önce yapmıştı. Teklif müşteriye gitti ve ustanın hesabı tutmadı, çünkü tablo başka bir bölgeye ve altı yıl önceki fiyatlara aitti. O günden beri hem malzeme hem işçilik iki katına çıkmıştı. Usta kataloğu bulmuştu ama kataloğun hangi işe, hangi yıla ve hangi bölgeye ait olduğunu hiçbir yerde yazmamıştı. Arşiv doluydu, referans oradaydı, ama referansın geldiği soru kayboluyordu ve elinde kalan yalnız bir sayı tablosuydu.

Bu derste ne olacak

Önceki ders bir soruyla bitmişti: bugünkü araştırmadan biriken şey, bir sonraki soru geldiğinde yeniden bulunabilecek bir yerde mi duruyor, yoksa her araştırma onu bir daha açılmayan bir kutuda mı bırakıyor. Kayıt tutmak bu akademide daha önce birkaç kez işlendi. Gözlem günlüğü, ilk yaratıcı çalışma arşivi ve fikir yakalama defteri hepsi ayrı bir birikimi, ayrı bir amaçla tutuyordu. Bu ders onları yeniden anlatmıyor, yalnız aralarındaki farkı bir kez adıyla anıyor: burada arşivlenen şey bir fikir ya da bir gözlem değil, bir araştırma sorusuna cevap veren kaynak, gözlem notu, görüşme kaydı, çözüm dökümü ya da uzak alandan taşınan bir hamledir. Restorasyon ustasının fiyat tablosu gibi, her referans topladığı soruya ve geçerli olduğu koşula bağlıdır. Bu bağ koparsa referans bu modülün masa başı araştırma dersindeki aktarılmış cevaba döner. Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — referans kartı

Mekanizma — soru dizini ve yaş işareti

Usta katmanı — emekli referans

Bir arşivi büyütmenin kendi bir bedeli vardır. Seviye 1'in laboratuvarındaki ilk yaratıcı çalışma arşivi çalışmasında geçen açma bedeli, bir birimin anlaşılması için başka kaç şeye bakmak gerektiğini soruyordu. Kartsız bırakılan bir referansın açma bedeli de yüksektir, çünkü aylar sonra onu yeniden anlamak için baştan araştırmak gerekir. Seviye 1'in gözlem ve algı modülündeki gözlem günlüğü dersinde geçen ölü kayıt, yazılmış ama bir daha hiç okunmamış kaydı anlatıyordu. Kartsız bırakılan referans arşivin tamamında aynı akıbete uğrar. Bu yüzden kart yalnız bu modülün ilk dersinde geçen cevap ayrımı taşıyan ya da ileride taşıyabilecek referanslara yazılır. Gerisi, aynı dersteki kalan tahmin kararıyla aynı bilinçle, bilerek bırakılır. Yöntemin durduğu bir yer de var: arşiv bir soruya kendisi cevap vermez, yalnız bir sonraki soruya başlangıç noktası verir. Kart ne kadar iyi yazılırsa yazılsın, kararı yine o günün koşulu belirler.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Referans arşivi bir kutu değil, soruların ve koşulların arşividir. Her referans, geldiği soru ve geçerli olduğu koşul yanında yazılarak saklanır. Referans kartı, bir referansın hangi soru için toplandığını, kaynağın sorusunu, zamanını, yerini ve grubunu, ve verdiği cevabı taşıyan kısa kayıttır. Bağlamı olmadan saklanan referans bir sonraki soruda aktarılmış cevaba döner, bağlamıyla saklanan referans ise yeni bir soruya uyup uymadığını kendisi söyler. Yaş işareti, referansı ne zaman eskiteceğini söyleyen nottur. Tarih tek başına yetmez, işaret eskiten olayı adlandırmalıdır. Soru dizini, arşivin konuya göre değil cevap verdiği sorulara göre dizilmesidir. Arama anında sorulan «bu soruya ne cevap vermişti?» sorusu, konuya göre dizilmiş bir yığında değil, soru dizininde karşılık bulur. Emekli referans, eskimiş ya da cevap verdiği soru kapanmış referanstır. Silinmez, ayrı bir yere alınır ve yanına neden emekli olduğu yazılır, çünkü neden eskidiği de bir bilgidir. Her referansı kartlamanın bir bedeli vardır, bu yüzden yalnız cevap ayrımı taşıyan ya da taşıyabilecek referanslar kartla saklanır, gerisi bilerek bırakılır. Bir arşivin büyüklüğü de küçüklüğü de tek başına bir ölçüt değildir, belirleyici olan her referansın hangi soruya ve hangi koşula bağlı kaldığıdır.

Sonraki derse köprü

Bu ders boyunca kurulan arşiv çoğu zaman kapalı durur. Bir referans kartı yazılır, yaş işareti eklenir, soru dizinine girer ve bir sonraki soru gelene kadar hiç açılmaz. Sıradaki ders, «İlham panosu ve kavram panosu», bu kapalı birikimden birkaç parçanın seçilip açık bir yüzeye, bir duvara ya da bir panoya asıldığı anı ele alıyor. O seçim arşivin geri kalanından farklı bir iş görüyor olmalı: seçilen birkaç referans bir kanıt mı sunuyor, yoksa bir yön mü gösteriyor? Panoya hiç girmeyen, arşivde kalmaya devam eden referanslar ise o seçim hakkında ne söylüyor?