Yöntem seçme ölçütleri

Açılış sahnesi

Bir semt pazarının esnaf derneği, satışlar düştüğünde her seferinde aynı toplantıyı açıyor: herkes sırayla söz alıyor, söylenen her şey tahtaya yazılıyor, kırk dakika sonunda tahtada otuz iki madde duruyor. Üç yıl önce bu toplantı, pazar günleri kurulan geçici bir tezgâh fikrini vermiş ve satışlar gerçekten artmıştı. Bu yıl aynı toplantı aynı biçimde işliyor ama tahtadaki otuz iki maddenin hiçbiri uygulanabilir çıkmıyor. Dernek başkanı soruyor: yöntem hep aynıydı, bu sefer neden işe yaramadı? Kimse cevap veremiyor, çünkü geçen sefer neden işe yaradığı hiç yazılmamıştı.

Bu derste ne olacak

Önceki ders saati değiştirmişti: kısa turlar arasında taşınan madde olmadan bir seri ilerlemiyordu. Ama o dersin son satırı başka bir soru bırakmıştı — bir yöntem alışkanlıkla mı seçiliyor, yoksa sorunun istediği malzemeye bakılarak mı? İki ekip aynı yöntemi seçse bile aynı kararı vermemiş olabilir.

Bu ders o soruyu kapatıyor. Modül boyunca on bir farklı yöntem görüldü: klasik beyin fırtınası, sessiz yazılı üretim, SCAMPER, rastgele uyaran, zorunlu bağlantı, nitelik listeleme, morfolojik matris, lotus, tersine düşünme, rol değiştirme, süreli sprint. Her biri farklı bir şey verdi ve hiçbiri hepsini vermedi. Seviye 1'de görülen seçim ölçütü, üretilmiş fikirler arasından hangisinin seçileceğine karar veriyordu; bu ders bir basamak geride durup üretime başlamadan önce hangi yöntemin açılacağına bakıyor. Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — tek karşılık

Bu modülde görülen on bir yöntemin ortak bir özelliği var: hiçbiri her şeyi vermiyor, her biri yalnız bir şey veriyor. Klasik beyin fırtınası başkasının söylediğinden gelen bir başlangıç sağlıyor; sessiz yazılı üretim söyleme adımını kaldırıp okunma adımını getiriyor; SCAMPER bütün dönüştürme işlemlerinden geçmeyi zorlayarak alışılmış işlemin dışına çıkarıyor; rastgele uyaran sorunun kendi alanında bulunmayan bir nitelik taşıyor; zorunlu bağlantı vazgeçilemeyecek ikinci bir ucu masaya koyuyor; nitelik listeleme bir niteliği nesnenin adından ayırıyor; morfolojik matris olası birleşimleri düzenli tarıyor; lotus sorudan ölçülü adımlarla uzaklaşıyor; tersine düşünme bilinen bir başarısızlık haritası çıkarıp onarım öneriyor; rol değiştirme başkasının elini masaya getiriyor; süreli sprint turlar arasında taşıma ve ritim sağlıyor.

Mekanizma — önce eksik, sonra yöntem

Her yöntem, harcanan süre ve düzen karşılığında tek bir şey verir. Yöntem, adına ya da geçmişte işe yaramasına göre değil, üretimin durduğu yerde eksik olan şeye göre seçilir: önce eksik yazılır, sonra o eksiği karşılayan yöntem aranır. Alışkanlıkla yapılan seçim bazen doğru yöntemi bulur, ama neden doğru olduğunu bilmediği için bir sonraki soruda yanılır.

SCAMPER dersinde görülen varsayılan işlem, bir kişinin hiç düşünmeden başvurduğu dönüştürme işlemiydi ve o düzey, tek bir madde üzerinde çalışan dönüştürmelerdeydi. Aynı alışkanlık bir basamak yukarıda, hangi yöntemin açılacağına karar verirken de çalışıyor; ekip eksik girdiyi sormadan elini hep aynı yönteme uzatıyor. Beyin fırtınası dersinde görülen besleme sınaması, oturum açılmadan önce sorunun hangi malzemeyi istediğini yazıp masadakilerin o malzemeye erişimini karşılaştırıyordu; aynı sınama burada bütün yöntemlere genelleşiyor: önce hangi eksik olduğu sorulur, sonra hangi yöntemin o eksiği karşıladığına bakılır. Sıfırıncı seviyenin işleyen yöntemi, bir kişide tekrar tekrar iş görmüş yöntemdi ve ölçüsü akıllıca görünmesi değil kaç kez işe yaramış olmasıydı; o veri gerçek ama tek başına yetmez, çünkü bir yöntem geçmişte işe yaradıysa o sorunun o eksiği taşıdığı için yaramıştır.

Usta katmanı — yığın, sınama, durma

Bazen masadaki tıkanma hiçbir yöntemle karşılanmaz. Eksik olan şey bir fikir değil, sorunun kendisinin yanlış kurulmuş olması ya da elde olmayan bir bilgidir; böyle bir durumda on bir yöntemden hangisi açılırsa açılsın oturum bir karşılık üretmez, çünkü aranan şey üretim değil kurulum ya da araştırma ister.

Sorunun kendisini yeniden kurmak bir sonraki modülün işi, eksik bilgiyi toplamak ondan sonrakinin.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Açılıştaki esnaf derneği aynı toplantıyı yıllardır aynı adla açıyordu ve geçen seferki başarının nereden geldiğini hiç yazmamıştı. Bu modülün on bir yönteminden hiçbiri her şeyi vermiyor, her biri tek bir karşılık veriyor: bir başlangıç, bir nitelik, bir kapsama, bir uzaklaşma, bir el, bir ritim. Yöntem seçimi bu karşılıklardan hangisinin o günkü tıkanmayı karşıladığını bulmakla başlıyor, yöntemin adını ya da geçmişteki başarısını hatırlamakla değil.

Eksik girdi bu seçimin ilk adımı: üretimin durduğu yerde elde olmayan şeyi bir cümleyle yazmak. Alışkanlıkla yapılan seçim bazen doğru yöntemi bulur, çünkü geçmişteki sorunla bugünkü sorunun eksiği rastlantıyla örtüşebilir; ama neden doğru olduğunu bilmeyen bir seçim bir sonraki soruda aynı şansı taşımaz. Bunun tersi de var: eksik girdiyi yazmadan, yöntemler arasında uzun uzun kıyas yaparak seçimi geciktirmek de üretime hiç başlamamanın başka bir yoludur.

Yöntem yığını, birden çok yöntemi karşılıkları yazılmadan aynı oturumda üst üste bindirmenin adı; karşılıklar böyle bindirildiğinde birbirini götürür ve hangi maddenin nereden geldiği okunamaz hâle gelir. Karşılık sınaması ise oturumdan sonra çalışır: seçilen yöntemin beklenen karşılığı gerçekten verip vermediğine bakar. Karşılık gelmemişse yöntem ya yanlış seçilmiştir ya da adını koruyup işini kaybetmiş, adı duran bir yönteme dönüşmüştür. Ve bazen masadaki tıkanma hiçbir yöntemle karşılanmaz, çünkü eksik olan bir fikir değil, sorunun kendisinin yanlış kurulmuş olmasıdır.

Sonraki derse köprü

Bu modül boyunca denenen on bir yöntemin hepsi, masadaki şeyin zaten doğru kurulmuş bir problem olduğunu varsaydı: eksik girdi hep bir üretim eksiğiydi, sorunun kendisi hiç sorgulanmadı. Sıradaki ders bu varsayımı açıyor ve şunu soruyor: masadaki şey gerçekten bir problem mi, yoksa bir problemin yalnızca belirtisi mi, ya da hiçbir şeye dönüşmemiş yalın bir durum mu? Bu ayrım yapılmadan seçilen her yöntem, belki de hiç sorulmaması gereken bir soruya fikir üretiyor olabilir.