Yaratıcı güçlü yönler

Açılış sahnesi

İki kişi profiline güçlü yanını yazıyor.

Birincisi şunu yazıyor: yaratıcı düşünme.

İkincisi şunu yazıyor: tıkanmış işlerde, problemi başka bir soruya çevirmekte iyiyim; son altı ayda üç kez işe yaradı ve fikir üretmekte zorlanıyorum.

İki cümle de doğru olabilir. Ama biri bir rota kurabiliyor, diğeri kuramıyor.

Sebebini görmek için ikisini bir sisteme verelim ve şunu soralım: bu kişiye hangi dersle başlamasını önerelim?

Birinci cümleyle hiçbir şey önerilemiyor. "Yaratıcı düşünme" bütün müfredatın adı; bir yön göstermiyor, bir şey elemiyor ve bir sıra kurmuyor.

İkinci cümle ise üç şeyi birden söylüyor. Hangi tür işte güçlü olduğunu, dört adımdan hangisinin ona kolay geldiğini ve hangisinde takıldığını.

O üç bilgi bir sıra üretiyor.

Bu ders güçlü yanını bir sıfat olmaktan çıkarıp bir kayda çeviriyor. Çünkü profil bir tanıtım değil, bir girdi.

Bu derste ne olacak

Önce bu dersin bir öncekinden farkını netleştireceğiz. Güçlü yanını bulmayı zaten görmüştük; şimdi onu kullanılabilir hâle getireceğiz.

Sonra kullanılabilir bir kaydın üç parçasını açacağız: adım, bağlam ve kanıt. Üçü olmadan kayıt bir etikete dönüşüyor.

Ardından yazma yöntemini göstereceğiz, çünkü "somut yaz" demek yetmiyor; nasıl somutlaştırılacağı da yazılmalı.

Sonra eşlik eden adıma bakacağız. Her güçlü adımın yanında takılan bir adım var ve profil ikisini birlikte taşımadığında rota tek yönlü kalıyor.

Son olarak bu kaydın rotada ne değiştirdiğini göreceğiz.

Aşağıdaki örnekler kurgudur; amaç kaydı elle tutulur kılmak.

Sıfır noktası

Önceki modülde güçlü yanını geçmişindeki izlerden bulmuştuk ve oradaki amaç kendini tanımaktı.

Burada amaç değişiyor. Aynı gözlem, bu kez bir işe yarayacak: akademinin sana hangi sırayı önereceğini belirleyecek.

Aradaki fark şurada görülüyor: bir tanıtım cümlesi okunduğunda kişi hakkında bir izlenim bırakıyor, bir profil kaydı okunduğunda ise bir karar veriliyor.

Bu test acımasız ve çok işe yarıyor. "Detaycıyım" testi geçemiyor. "Uzun listeleri eleyip en uygulanabilir üç maddeyi ayırmakta hızlıyım" geçiyor.

Mekanizma — üç parça ve yazma yöntemi

Kullanılabilir bir kaydın üç parçası var ve üçü de zorunlu.

Birinci parça adım. Yaratıcı hamlenin dört adımından hangisinde güçlü olduğunu söyler: fark etme, çeşitleme, seçme ya da iyileştirme. Adım yazılmadığında öneri hangi konuda verileceğini bilemiyor.

Adımı bulmanın kolay yolu, olayı yavaş çekimde izlemek. Bir işi hatırla ve şunu sor: ben tam olarak nerede devreye girdim? Sorunu ilk fark eden ben miydim, yoksa sorun ortadayken seçenek mi ürettim, yoksa seçenekler hazırken karar mı verdim, yoksa karar verilmiş bir şeyi mi düzelttim?

Dört cevaptan biri neredeyse her zaman diğerlerinden net çıkıyor ve o cevap senin adımın.

İkinci parça bağlam.

Bağlamsız bir güçlü yan, olduğundan geniş görünüyor ve rota yanlış kuruluyor. "Fikir üretmekte iyiyim" cümlesi, yalnız yazılı ortamda ve yalnız tek başınayken doğruysa, sözlü bir grup çalışmasına yönlendirildiğinde tutmuyor.

Üçüncü parça kanıt. Bu, önceki modülden geliyor ve kayda taşınması gerekiyor: hangi somut olay bu gözlemi destekliyor?

Şimdi yazma yöntemine geçelim, çünkü "somut yaz" demek yetmiyor.

Yöntem üç soruyu sırayla cevaplamaktan ibaret ve cevapları tek bir cümlede birleştiriyorsun.

Birinci soru: son altı ayda hangi işte, başkalarının zorlandığı bir yerde sen rahat ilerledin?

İkinci soru: o işte tam olarak ne yaptın? Burada bir sıfat değil bir fiil arıyorsun; "iyiydim" değil, "üç seçeneği eledim" ya da "sorunu yeniden yazdım".

Üçüncü soru: bu hangi koşulda oldu? Yalnız mıydın, yazılı mıydı, süre var mıydı, konuyu önceden biliyor muydun?

Üç cevabı birleştirdiğinde cümle kendiliğinden kullanılabilir hâle geliyor, çünkü içinde bir fiil, bir bağlam ve bir olay var.

Usta katmanı — eşlik eden adım ve rota etkisi

Şimdi çoğu profilin atladığı yere geliyoruz.

Bu ilişki tesadüf değil, mekanik. Çeşitlemede çok hızlıysan elinde çok seçenek birikiyor ve seçme adımı doğal olarak zorlanıyor. Seçmede hızlıysan az seçenekle karar veriyorsun ve çeşitleme adımı gelişmiyor. Fark etmede güçlüysen çok sorun görüyorsun ve iyileştirme adımına sıra gelmiyor.

Yani güçlü yanın, zayıf yanının adresini de veriyor. Profilde ikisi birlikte durduğunda rota tek yönlü kalmıyor.

Şimdi bu kaydın rotada ne değiştirdiğine bakalım.

Bir güçlü yan kaydı iki karar üretiyor ve ikisi de ölçülebilir.

Birinci karar giriş noktası. Rota, senin rahat olduğun adımdan başlıyor; çünkü tanıdık bir kapıdan girmek ilk haftada bırakma ihtimalini düşürüyor.

İkinci karar eşleştirme. Rota, güçlü adımının hemen yanındaki takılan adımı erken sıraya alıyor; çünkü zincirin en zayıf halkası bütün hızı belirliyor.

Şimdi üç parçayı, eşlik eden adımı ve rota etkisini yan yana koyalım.

Adım hangi konuda öneri verileceğini söylüyor. Bağlam önerinin hangi koşula uyacağını söylüyor. Kanıt gözlemin gerçek olduğunu gösteriyor. Eşlik eden adım sıranın ikinci yarısını belirliyor. Rota etkisi ise bütün bunların işe yarayıp yaramadığını sınıyor.

Biri eksik olduğunda ne oluyor? Adımsız kayıt konu bulamıyor, bağlamsız kayıt yanlış yere yönlendiriyor, kanıtsız kayıt tahmine dayanıyor, eşlik eden adımsız kayıt tek yönlü rota üretiyor ve rota etkisi olmayan kayıt profili şişiriyor.

Burada bir sınır çizelim.

Bu profil bir kişilik değerlendirmesi değil ve seni bir tipe yerleştirmiyor; bugünkü bir çalışma gözleminin kaydı. Bir sıfat değil bir fotoğraf ve altı ay sonra yeniden çekilmesi bekleniyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Profil bir tanıtım değil bir girdidir; testi tek — bu cümleyi okuyan biri sana hangi dersi önereceğine karar verebiliyor mu?

Kullanılabilir bir kaydın üç parçası vardır ve üçü de zorunludur: hangi adım, hangi bağlam, hangi kanıt.

Yazma yöntemi üç soruyu sırayla cevaplamaktır ve ikinci soru bir sıfat değil bir FİİL ister; fiil bulunamıyorsa olaya yeterince yakından bakılmamıştır.

Her güçlü adımın yanında takılan bir adım vardır ve bu mekaniktir: çeşitlemede hızlı olan seçmede birikir, seçmede hızlı olan az seçenekle karar verir.

Bir kayıt iki karar üretmiyorsa gereksizdir: nereden gireceğin ve hangi zayıf adımın erken sıraya alınacağı.

Sonraki derse köprü

Bu derste güçlü yanı kaydettik ve yanına takıldığın adımı da yazdık. O ikinci satır, sıradaki dersin bütün konusu.

Ama orada bir ayrım yapmamız gerekecek ve ayrım ince. Takıldığın her adım bir gelişim alanı değil; bazıları hiç çalışılmamış, bazıları çalışılmış ve tutmamış, bazıları ise senin işine hiç girmiyor.

Sıradaki ders bu üçünü ayırıyor. Hangi zayıflığa zaman ayıracağını, hangisini bir iş bölümüyle karşılayacağını ve hangisini bilerek boş bırakacağını göreceğiz. Çünkü her eksiği kapatmaya çalışan bir profil, hiçbirini kapatamayan bir rota üretiyor.