Completion ve teslim riski

Açılış sahnesi

Finansman kapandı, sözleşmeler imzalandı, çekime altı hafta kaldı.

Sonra bir mesaj geliyor. Ana finansörün istediği tamamlama güvencesi için inceleme başlıyor ve inceleyen taraf dosyayı istiyor.

Yapımcı dosyayı gönderiyor. Bütçe, program, sözleşmeler, ekip listesi, sigorta poliçeleri.

Üç gün sonra sorular geliyor ve sorular tuhaf biçimde küçük şeylere bakıyor.

Baş oyuncunun sağlık raporu neden yok? Dış mekân sahneleri hangi aya denk geliyor ve o ayın yağış ortalaması nedir? Görüntü yönetmeni aynı tarihlerde başka bir işte mi? Yedek çekim planı hangi sahneler için hazırlandı?

Yapımcı cevapların çoğunu biliyor ama hiçbiri yazılı değil.

İki hafta boyunca belge toplanıyor. Bu iki hafta hazırlıktan çalınıyor ve çekim öncesi program sıkışıyor.

İnceleme sonunda güvence veriliyor ama bir şartla: programa iki gün eklenecek ve bir sahne yeniden planlanacak.

Yapımcı itiraz etmiyor, çünkü haksız değiller.

Asıl mesele şu: bu sorular altı ay önce de sorulabilirdi ve o zaman cevaplamak iki hafta değil iki gün alırdı.

Önceki derste bütçeyi ve takvimi kurduk, neyin feda edileceğini seçtik.

Şimdi bütün bu planın tutmama ihtimaline bakıyoruz. Ve ilk öğrenilecek şey, riski inceleyenin dışarıdan gelmesinin bir talihsizlik değil, bir fırsat olduğu.

Bu derste ne olacak

Önce yarım kalma riskinin ne olduğunu ve hangi biçimlerde ortaya çıktığını göreceğiz.

Sonra incelemenin nasıl yürüdüğüne bakacağız; dışarıdan bir taraf hangi belgelere, hangi sırayla bakıyor?

Ardından tek nokta bağımlılıklarını arayacağız, çünkü riskin çoğu bir kişide ya da bir yerde toplanıyor.

Sonra geri dönülemez günleri işaretleyeceğiz: bazı günler kaçırıldığında bir daha gelmiyor.

Daha sonra devralma hakkını konuşacağız; güvence veren taraf hangi koşulda yapımı elinden alıyor?

En sonunda bütün bunları bir rapora dökeceğiz.

Adımların hepsinde aynı gerçek geçerli: bir riski bilmek ile o riski yazılı hâle getirmek aynı şey değil ve dışarıdan bakan taraf yalnız ikincisini görüyor.

Dersin uygulaması bir tamamlama risk raporu olacak.

Sıfır noktası

Bir filmin yarım kalması uzak bir ihtimal gibi duruyor ama finansmanı sağlayan tarafların en çok korktuğu şey bu.

Sebebi basit. Yarım kalan bir filmde harcanan para tamamen kayıp; elde satılabilir hiçbir şey kalmıyor.

Bu yüzden belirli bir ölçeğin üstündeki her yapımda dışarıdan bir taraf devreye giriyor ve filmin bitip bitmeyeceğine dair bir görüş üretiyor.

Ortak çekirdekte bu güvencenin ne olduğunu ve sigortayla ilişkisini kurmuştuk. Burada işlenen şey araç değil, incelemenin kendisi.

İnceleme bir denetim değil; bir öngörü çalışması. Geçmişe değil, önümüzdeki aylara bakıyor.

İkinci mesele riskin biçimi. Yarım kalma tek bir olayla olmuyor; genellikle üç yoldan biriyle geliyor.

Birincisi para: bir kaynak düşüyor ve yerine yenisi bulunamıyor. İkincisi insan: kilit bir kişi devam edemiyor. Üçüncüsü koşul: mekân, hava ya da izin kapanıyor.

Üçünün ortak yanı şu: hiçbiri çekim günü ortaya çıkmıyor. Üçü de haftalar önce görülebilen işaretler veriyor.

Üçüncü mesele bakış açısı. Yapımcı projeyi içeriden görüyor ve her sorunun çözüleceğini biliyor; çünkü şimdiye kadar hep çözdü.

Dışarıdan bakan taraf ise aynı dosyada yalnız yazılı olanı görüyor. Yazılı olmayan bir çözüm, onun için yok.

Bu fark bir çatışma gibi yaşanıyor ama aslında bir hizmet. Dışarıdan bakan göz, yapımcının artık göremediği şeyi gösteriyor.

Dördüncü mesele ölçek. Güvence her yapımda istenmiyor; belirli bir bütçenin altında maliyeti getirisini aşıyor.

Ama incelemenin soruları her ölçekte geçerli. Güvence alınmasa bile aynı soruları kendine sormak, küçük yapımda da aynı işi görüyor.

Kısacası tamamlama riski bir güvence satın alma meselesi değil, bir hazırlık meselesidir; inceleme geldiğinde hazır olan dosya, incelemeyi bir maliyet olmaktan çıkarıp bir kontrol turuna dönüştürüyor.

Mekanizma

İnceleme altı başlıkta yürüyor ve altısı da yapımcı tarafından önceden çalışılabiliyor.

Birinci başlık: bütçe ve takvimin gerçekçiliği.

İnceleyen taraf önce sayıya değil, sayının dayanağına bakıyor. Gün sayısı neye göre belirlendi, kurulum tahminleri kimden alındı, benzer ölçekteki yapımlarla karşılaştırıldı mı?

Burada en sık sorulan şey esneklik payı. Programda hiç boşluk yoksa, plan iyimser sayılıyor ve koşul olarak gün ekleniyor.

Bu yüzden önceki derste konuştuğumuz esnek gün, yalnız çekimi kurtaran bir kalem değil; incelemeyi geçiren bir kalem de.

Bütçe tarafında da benzer bir kalem aranıyor: beklenmeyen giderler payı. Payın oranı kadar, nasıl kullanılacağının yazılı olması da soruluyor; kim onaylıyor ve hangi eşikten sonra bildirim yapılıyor?

İkinci başlık: ekip ve deneyim.

Dosyada kimin hangi işi yaptığına ve daha önce benzer bir işi bitirip bitirmediğine bakılıyor.

Deneyimsizlik tek başına bir ret sebebi değil. Ama deneyimsiz bir kilit role, deneyimli bir destek eklenmesi sık konan bir koşul.

Bu koşul geldiğinde direnmek yerine önceden hazırlanmak ucuz oluyor. İlk kez uzun metraj yapan bir ekipte deneyimli bir yapım amiri, incelemeyi baştan rahatlatıyor.

Ekip dosyasında bir de süreklilik aranıyor. Aynı kilit isimlerin projeye ne zaman bağlandığı ve taahhütlerinin çekim tarihlerini kapsayıp kapsamadığı kontrol ediliyor; Hak opsiyonu ve paketleme dersinde kurduğumuz bağlanma belgeleri burada ikinci kez işe yarıyor.

Üçüncü başlık: tek nokta bağımlılıkları.

Her yapımda bunlardan birkaç tane var ve kaçınılmaz. Önemli olan sayılarını azaltmak değil, hangileri olduğunu bilmek.

Liste çıkarıldığında her madde için tek soru soruluyor: bu kaybedilirse film devam eder mi, durur mu?

Devam eder diyenler listeden çıkıyor. Durur diyenler için ya bir yedek ya bir sigorta ya da bir plan yazılıyor.

Üç seçenekten en ucuzu plan. Bir oyuncu bir hafta düştüğünde hangi sahnelerin öne alınacağı önceden yazılmışsa, kayıp bir haftadan birkaç güne iniyor.

Dördüncü başlık: geri dönülemez günler.

Bu günler programda ayrıca işaretleniyor ve etraflarına tampon konuyor.

İnceleyen taraf bu işaretleri arıyor. İşaretli değilse, programın hangi noktasının kırılgan olduğunu yapımcının da bilmediği sonucuna varılıyor.

Tamponun büyüklüğü de gerekçelendiriliyor. O bölgenin mevsim ortalaması, geçmiş yapımların kayıp gün sayısı ya da iznin kesin bitiş tarihi gerekçe olarak yazılabiliyor.

Beşinci başlık: risk kaydı.

Kaydın değeri riskleri yok etmesinde değil, görünür kılmasında. Görünmeyen risk için önlem de alınmıyor.

Tablonun en önemli sütunu önlem sütunu. Önlemi olmayan bir risk satırı, yalnız bir endişe kaydı.

Kayıt ayrıca güncelleniyor. Çekim ilerledikçe bazı riskler kapanıyor, bazıları büyüyor; kapanan satırlar silinmiyor, kapandı olarak işaretleniyor. Silinen satır, aynı riskin ileride yeniden doğduğunu gizliyor.

Altıncı başlık: devralma koşulu.

Bu hak nadiren kullanılıyor ama varlığı davranışı değiştiriyor. Eşiğe yaklaşıldığında yapımcı kendi düzeltmesini yapıyor.

Eşiklerin ne olduğu sözleşmede açıkça yazılıyor. Yazılmadığında devralma bir yorum meselesine dönüşüyor ve o yorum en gergin anda yapılıyor.

Rapor kısa tutuluyor. Uzun bir metin okunmuyor; bir sayfalık bir özet ise hem incelemede hem hazırlık toplantılarında açılıyor.

Filmlerden okuma

Aşağıdaki yapımlar riskin nereden geldiğini, nasıl görünür olduğunu ve yarım kalmanın nasıl yaşandığını gösteriyor.

Bu yapımların gösterdiği şey şu: yarım kalma riski çoğu zaman tek bir olaydan değil, birbirini büyüten birkaç küçük kırılganlığın aynı haftada çakışmasından doğuyor.

Usta katmanı

Birkaç tamamlama incelemesinden geçmiş yapımcılar dosyayı inceleme gelmeden önce hazırlıyor.

Birincisi: incelemeyi kendine önceden yapmak.

İnceleyen tarafın soracağı soruların çoğu bellidir ve listesi bulunabilir. Sorular projeden projeye değişse de başlıklar neredeyse hiç değişmiyor: bütçe, takvim, ekip, bağımlılık, sigorta ve belge.

Deneyimli yapımcı bu listeyi hazırlık başlarken açıp kendi dosyasına uyguluyor. Cevaplanamayan her soru, incelemeden aylar önce bir iş kalemine dönüşüyor.

Listeyi bulmanın yolu da basit. Daha önce aynı incelemeden geçmiş bir yapımcıya sorulan tek bir soru, çoğu zaman bütün listeyi getiriyor.

İkincisi: risk kaydını ekiple birlikte doldurmak.

Yapımcının gördüğü riskler yönetim tarafında toplanıyor. Kostüm, sanat ve teknik taraf bambaşka riskler görüyor.

Deneyimli plan kaydı tek bir toplantıda, bölüm şefleriyle birlikte dolduruyor. Bir saatlik toplantı, sonradan haftalar kazandırıyor.

Toplantının biçimi de önemli. Herkesten tek bir soruya cevap isteniyor: senin bölümünde bu filmi durdurabilecek tek şey ne? Bu soru, uzun bir risk listesinden daha fazla bilgi getiriyor.

Üçüncüsü: tek nokta bağımlılıklarını isimle yazmak.

Soyut bir risk cümlesi kimseyi harekete geçirmiyor. Bir kişinin adı yazıldığında ise o satır gerçek oluyor.

Yazmanın nazik bir yolu da var: kişiyi değil rolü yazmak ve yanına yedek planını koymak. Böylece liste bir güvensizlik belgesi olmaktan çıkıyor.

Listenin kimlerle paylaşılacağı da belirleniyor. Finansörle paylaşılan sürüm ile ekiple paylaşılan sürüm aynı olmak zorunda değil; ama ikisi de aynı gerçeği anlatmalı.

Dördüncüsü: geri dönülemez günleri korumak.

Bu günler programın en değerli kalemleri ve genellikle en erken kurban edilenleri.

Deneyimli yapım amiri bu günleri programda ayrı renkle işaretliyor ve etraflarına tampon koyuyor. Tampon konmadığında, önceki günden gelen bir gecikme doğrudan o güne çarpıyor.

Bu günler için ayrıca bir alternatif yazılıyor. Kaçırılırsa aynı anlatı hangi başka biçimde kurulabilir? Cevap kötü olabilir ama hiç olmamasından iyi.

Beşincisi: koşullu onayı pazarlık olarak görmemek.

İnceleme sonunda gelen koşullar çoğu zaman haklı ve uygulanabilir.

Direnmek zaman kaybettiriyor. Deneyimli yapımcı koşulları hızla uyguluyor ve karşılığında bir şey istiyor: onayın erkene alınması. Bu takas genellikle kabul ediliyor.

Koşulların maliyeti de baştan bütçeleniyor. Her incelemeden en az bir koşul çıkıyor; sıfır koşul beklemek, bütçeye o kalemi hiç koymamak demek.

Altıncısı: sigorta ile güvenceyi karıştırmamak.

Sigorta olan bir zararı karşılıyor; tamamlama güvencesi ise filmin bitmesini üstleniyor. İkisi farklı belgeler ve ikisi de gerekiyor.

Deneyimli yapımcı poliçelerin kapsamını inceleme öncesinde okutuyor. En sık çıkan eksik, belirli riskler için hiç poliçe alınmamış olması.

İkinci sık eksik ise kapsam dışı maddeler. Bir poliçenin neyi karşılamadığı, neyi karşıladığından daha kısa yazılıyor ve tam da o bölüm okunmuyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama — kendin dene

Kilit özet

Yarım kalan bir yapımda harcanan para tamamen kayıptır; elde satılabilir hiçbir şey kalmaz.

Tamamlama incelemesi bir denetim değil bir öngörü çalışmasıdır; geçmişe değil önümüzdeki aylara bakar.

Dışarıdan bakan taraf yalnız yazılı olanı görür; yazılı olmayan bir çözüm onun için yoktur.

Yarım kalma üç yoldan gelir: para, insan ve koşul; üçü de haftalar önce işaret verir.

Tek nokta bağımlılıklarının sayısını azaltmak değil, hangileri olduğunu bilmek gerekir.

Geri dönülemez günler işaretlenmezse gecikme yönetilirken diğerleri gibi kaydırılır.

Önlem sütunu boş olan bir risk satırı, yalnız bir endişe kaydıdır.

İncelemenin soruları her ölçekte geçerlidir; güvence alınmasa bile aynı sorular kendine sorulur.

Sigorta olmuş bir zararı karşılar; güvence filmin bitmesini üstlenir ve müdahale hakkı ister.

Sonraki derse köprü

Bir sonraki derste filmin bitmesinden sonrasına, dolaşımına dönüyoruz ama bu kez üç hedefi tek bir strateji hâlinde birleştireceğiz. Festival stratejisi dersinde festival planını kurmuştuk; orada soru hangi festivale hangi sırayla gidileceğiydi. Burada soru daha geniş: prestij, satış ve dağıtım aynı rotada nasıl buluşur? Çünkü en prestijli durak her zaman en çok satış getiren durak olmuyor. Soru şu olacak: bir rota kurulurken hangi hedef diğerine feda ediliyor ve bu seçim kimin kararı?