Sanat departmanı

Açılış sahnesi

Bir sahne var. Karakter masaya oturuyor, bir mektup okuyor, sonra kalkıyor.

Sanat departmanının o karede kaç işi var?

Masa, sandalye, masa örtüsü, mektup, mektubun zarfı, üzerindeki yazı, arkadaki raf, raftaki kitaplar, duvardaki tablo, perde, pencereden görünen ağaç.

On bir kalem. Ve her biri üç ayrı soruyu birden taşıyor.

Nereden gelecek? Satın mı alınacak, kiralanacak mı, yapılacak mı?

Kaç tane gerekiyor? Mektup yırtılıyorsa bir tane yetmez.

İzni var mı? Duvardaki tablo birinin eseri, kitabın kapağı birinin tasarımı, mektuptaki adres birinin adresi.

Bu üçüncü soru bu dersin sürprizi. Çünkü sanat departmanı yalnız bir tasarım birimi değil — aynı zamanda telifin en yoğun biriktiği yerdir.

Bir önceki derste dekoru kurduk. Şimdi o dekorun içini dolduruyoruz.

Ve buradaki iş, kalem sayısıyla ölçülüyor. Bir dekor bir kalemdir; içindeki üç yüz nesne, üç yüz karardır.

Bu yüzden sanat departmanı bütçesi tek bir büyük rakamla değil, çok sayıda küçük rakamla şişer. Kimse tek bir pahalı karar vermez; iki yüz makul karar toplanır.

Ve toplandığı yer çoğu zaman geç fark edilir.

Bu ders o kararları anlatıyor. Tek bir soruyla çalışıyor — bu nesne nereden geliyor, kaç tane, ve kime ait?

Bu derste ne olacak

Önce yapım tasarımının bütçeye nasıl döndüğünü konuşacağız. Sonra satın alma ile kiralama arasındaki kararı adım adım açacağız. Ardından çoğaltmayı göreceğiz; devamlılığın maliyeti orada. Sonra grafik ve yeşillendirmeyi ele alacağız. Ardından telif kontrolünü konuşacağız; hak zincirinde kurulan kural burada bir alışveriş listesine dönüşüyor. Sonra gerçek yapımların karedeki nesnelerle yaşadıklarını ayrıntısıyla okuyacağız.

Bir sınır: sanat departmanının kendi zanaatı, yani tasarımın kendisi, ayrı bir uzmanlık alanıdır. Burada öğrendiğin şey tasarım değil, tasarımın bütçe ve hak tarafı. Ders bittiğinde bir sanat departmanı bütçe özeti çıkarabiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Bir tiyatro kostüm deposu düşün. Ama bu kez sahneyi değil, depoyu.

İçeride binlerce parça var. Her biri bir zamanlar bir oyun için alınmış, dikilmiş ya da bulunmuş.

Şimdi yeni bir oyun için bir ceket lazım. Üç seçeneğin var.

Depodan çıkarırsın — bedava ama tam istediğin gibi değil. Kiralarsın — istediğine yakın, günlük ücretli, ve zarar görürse ödersin. Diktirirsin — tam istediğin gibi, pahalı, ve zaman ister.

Üç seçeneğin hiçbiri her zaman doğru değil. Karar tek bir soruya bağlı: kaç kez ve ne kadar süre kullanılacak?

Bir akşamlık bir ceket için diktirmek israftır. Yüz akşamlık bir ceket için kiralamak israftır.

Şimdi ikinci katman. O ceketin bir düğmesi kopuyor ve her akşam kopması gerekiyor.

Artık bir ceket yetmez. Ya birden çok ceket gerekir, ya da her akşam dikilecek bir düzen.

Yani tekrar, kalem sayısını çarpar. Ve bu çarpan bütçede çoğu zaman yazmaz.

Depo benzetmesi üç yerde tutmuyor ve üçü de filmi depodan daha zor hâle getiriyor.

Birincisi: tiyatroda seyirci uzaktadır. Ceketin dikişi görünmez, düğmesi ayırt edilmez.

Kamera yakınlaşır. Ve yakın planda sahte olan her şey sahte görünür.

Bu yüzden filmde "uzaktan yeterli" diye bir kalem yoktur; kameranın ne kadar yaklaşacağı önceden bilinmelidir.

İkincisi, ve bu dersin asıl meselesi: tiyatro deposundaki bir tabloyu sahneye asarsın, kimse sormaz.

Filmde o tablo kaydedilir, çoğaltılır ve yıllarca gösterilir. Yani sahneye konan her nesne, aynı zamanda yayımlanmış bir nesnedir.

İşte telif tam burada devreye giriyor. Ve tiyatroda hiç sorulmayan bir soru burada zorunlu hâle geliyor: bu duvara astığımız şey kimin?

Üçüncüsü: tiyatro dekoru bir sezon kullanılır ve nesneler yıprandıkça değiştirilir. Filmde ise nesnenin her gün aynı hâlde olması gerekir, çünkü sahneler sırayla çekilmez.

Mekanizma

Tasarım bütçeye nasıl döner

Yapım tasarımı bir görüntü olarak konuşulur, bütçeye ise dört kalem olarak girer.

Yapım. İmal edilen her şey — dekor, özel aksesuar, grafik.

Satın alma ve kiralama. Hazır bulunan her şey.

İşçilik. Tasarım, atölye, giydirme, taşıma, sette bekleyen ekip.

Taşıma ve depolama. Nesnelerin gelişi, sette duruşu, gidişi.

Ve dördünün üstüne bir çarpan biner: tekrar sayısı.

Bu tablonun bir işlevi vardır ve tasarımı kısıtlamak değildir: tasarım kararının hangi kaleme dokunduğunu göstermek. "Dönem" kelimesi yazıldığı an dört kalemin dördü birden büyür.

Satın almak mı kiralamak mı

Karar dört soruyla verilir.

Kaç gün kullanılacak? Kısa kullanımda kiralama, uzun kullanımda satın alma ucuzdur ve eşik hesaplanabilir.

Hasar riski var mı? Kırılacak, yırtılacak, ıslanacak bir kalem kiralanmaz — çünkü hasar bedeli satın alma bedelini geçer.

Çoğaltma gerekiyor mu? Birden çok kopya gerekiyorsa kiralama çoğu zaman imkânsızdır.

Sonra ne olacak? Satın alınan kalem çekim sonunda bir varlıktır; satılabilir, devredilebilir ya da elde kalır. Elde kalması da bir maliyettir.

Ve bir beşinci soru vardır ki en çok atlanandır: hangisi daha hızlı bulunur? Kiralık evi bugün alırsın, üretim altı hafta ister. Karar bazen paradan çok takvimden çıkar.

Çoğaltma ve devamlılık

Devamlılık sanat departmanının en pahalı sessiz kalemidir.

Aynı sahne farklı günlerde çekilir. Aynı nesne farklı günlerde aynı hâlde olmalıdır. Ve bazı nesneler sahne içinde değişir — yırtılır, kırılır, kirlenir, yenir.

Kaç kopya gerekir? Cevap tek bir sayıdan gelmez, üç sayının çarpımıdır: kaç tekrar, kaç kamera açısı, kaç yedek.

Ve pratik kural şudur: tüketilen her kalem için tekrar sayısı önceden sorulur. Yönetmen o sahneyi kaç kez çekmeyi düşünüyor? Cevap "bilmiyorum" ise sayı yönetmenin alışkanlığından tahmin edilir, ve tahmin yukarı yuvarlanır.

Çünkü bir kopya eksik kalırsa gün durur. Bir kopya fazla kalırsa yalnız o kopyanın parası gider.

Grafik ve yeşillendirme

İki alt başlık vardır ve ikisi de bütçede sürekli eksik hesaplanır.

Grafik. Karede görünen her yazılı ve basılı şey — gazete, tabela, etiket, kitap kapağı, ekran görüntüsü, belge, para, kimlik.

Bunların çoğu üretilir çünkü gerçeği kullanılamaz. Ve üretim, tasarım artı baskı artı onay demektir.

Yeşillendirme. Karede görünen bitki örtüsü — ağaç, çim, saksı, mevsimlik yaprak.

Bu kalem özellikle şaşırtıcıdır: bir dış mekânda mevsimi değiştirmek, çoğu zaman bir dekor kurmaktan pahalıdır.

İkisinin ortak özelliği şu: ikisi de senaryoda yazmaz. Senaryo "gazete okuyor" der; gazetenin tasarlanması, basılması ve o güne uygun olması yazmaz.

Senaryo dökümü dersindeki "yazılmayanı işaretle" kuralı tam olarak bunun içindi.

Telif kontrolü

Bu dersin en çok atlanan kısmı burasıdır ve hakların temizlenmesine geri bağlanır.

Karede görünen bir tablo, bir afiş, bir kitap kapağı, bir marka, bir heykel, bir fotoğraf — hepsi birinin eseridir.

Hak zinciri dersinde bunun kuralını kurmuştuk. Burada o kural bir alışveriş listesine dönüşüyor.

Yöntem üç adımdır ve sanat departmanıyla birlikte yürür.

Birincisi: karede görünecek yaratıcı ürünleri işaretle. Duvar, raf, masa, ekran.

İkincisi: her biri için üç cevaptan birini ver — izin alındı, değiştirildi, ya da kaldırıldı.

Üçüncüsü: kaldırılan yerlere ne konacağını sanat departmanı üretsin. Boş duvar da bir tasarım kararıdır ve ucuz değildir.

Ve pratik bir alışkanlık: sanat departmanına baştan söyle. "Telifi belirsiz hiçbir şeyi kareye koymayın; koymadan önce sorun." Bu tek cümle, çekim sonrasındaki en pahalı sürprizleri ortadan kaldırır.

Filmlerden okuma

Tasarımın bütçeye dönüşü

Kiralama, hasar ve çoğaltma

Telif ve karedeki eser

Bu örneklerde dönem, ölçek ve ülke değişiyor ama karedeki her nesne aynı üç soruyu taşıyor: nereden geldi, kaç tane gerekiyor ve kime ait?

Usta katmanı

Az önce dört bütçe kalemi ve bir çarpan saydım. Tabloyu herkes çizebilir; fark, hangi sorunun hangi toplantıda ve kime sorulduğunda ortaya çıkıyor.

Birincisi: tasarım toplantısına bütçe özetiyle git. Amaç tasarımı kısıtlamak değil, hangi kararın hangi kaleme dokunduğunu görünür kılmak. "Dönem" kelimesi yazıldığı an dört kalem birden büyür.

İkincisi: satın alma ve kiralama eşiğini hesapla, tahmin etme. Kaç günden sonra satın almak ucuzlar? Bu sayı her kalem için farklıdır ve bir kez hesaplanır.

Üçüncüsü: hasar riski olan hiçbir şeyi kiralama. Kırılacak, yırtılacak, ıslanacak bir kalemde hasar bedeli satın alma bedelini geçer, ve tartışması ayrıca zaman alır.

Dördüncüsü: tüketilen her kalem için tekrar sayısını yönetmene sor. Cevap yoksa alışkanlığından tahmin et ve yukarı yuvarla. Eksik kopya günü durdurur, fazla kopya yalnız kendi parasını götürür.

Beşincisi: çoğaltma sayısını üç sayının çarpımı olarak hesapla. Kaç tekrar, kaç kamera açısı, kaç yedek. Tek sayıyla yapılan hesap her zaman eksik çıkar.

Altıncısı: kameranın ne kadar yaklaşacağını önceden sor. Yakın plana girecek bir nesne ile arka planda duracak nesne aynı bütçeye sahip değildir, ve bu bilgi çekim listesinden gelir. Sorulmadığında sanat departmanı her nesneyi yakın plana hazırlar; bu güvenlidir ve pahalıdır.

Yedincisi: grafiği ayrı bir satır yap. Gazete, tabela, etiket, ekran görüntüsü, belge — hiçbiri senaryoda yazmaz ve hepsi tasarım artı baskı artı onay ister.

Sekizincisi: yeşillendirmeyi mevsimle birlikte oku. Bir dış mekânda mevsimi değiştirmek çoğu zaman bir dekor kurmaktan pahalıdır; bu karşılaştırma yapılmadan takvim değiştirilmez.

Dokuzuncusu: işçiliği malzemeden ayrı hesapla. Sanat bütçesinde en çok küçümsenen kalem malzeme değil, giydirme ve taşıma işçiliğidir.

Onuncusu: imalat sürelerini atölyeye sor. Kaç günde üretilir sorusunun cevabı ofiste tahmin edilmez; tahmin edildiğinde kurulum eksik biter.

On birincisi: telifi belirsiz hiçbir şeyin kareye girmemesini bir kural olarak ilan et. Bu tek cümle, çekim sonrasındaki en pahalı sürprizleri ortadan kaldırır.

On ikincisi: kaldırılan her telifli nesnenin yerine ne konacağını da bütçele. Boş duvar bir tasarım kararıdır ve ücretsiz değildir.

On üçüncüsü: merkezî aksesuarların devamlılık dosyasını ayrı tut. Fotoğraf, ölçü, adet, hangi sahnede hangi hâlde. Bu dosya ek çekimde kurtarıcıdır.

On dördüncüsü, ve en çok atlanan: satın alınan kalemlerin çekim sonrası akıbetini baştan yaz. Sat, devret ya da elde tut — üçüncüsü de bir maliyettir ve bütçede satırı olmalıdır.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Bu yanlışlar tek bir yanılgıdan besleniyor: sanat departmanını bir görüntü işi sanmak. Değil. Sanat departmanı üç yüz ayrı satın alma kararıdır — ve her satırın bir fiyatı, bir adedi ve bir sahibi vardır.

Uygulama — kendin dene

Birinci adım: seçtiğin sahnelerde karede görünecek her nesneyi listele. Kırktan az çıkarsa yeterince bakmamışsındır.

İkinci adım: her kalemi dört bütçe başlığından birine yaz. Yapım, satın alma ve kiralama, işçilik, taşıma ve depolama.

Üçüncü adım: her kalem için kaç gün kullanılacağını yaz ve satın alma ile kiralamayı karşılaştır.

Dördüncü adım: sahne içinde tüketilen ya da zarar gören kalemleri işaretle ve çoğaltma sayısını hesapla. Kaç tekrar, kaç açı, kaç yedek?

Beşinci adım: grafik kalemlerini ayrı bir listeye çıkar. Her biri için tasarım, baskı ve onay süresini yaz.

Altıncı adım: yeşillendirme gerekiyorsa mevsimi kontrol et. Takvimdeki tarih senaryodaki mevsimle uyuşuyor mu?

Yedinci adım: telifli olabilecek her nesneyi işaretle ve üç cevaptan birini yaz. İzin alındı, değiştirildi, kaldırıldı.

Sekizinci adım: kaldırılan her nesnenin yerine ne konacağını ve bedelini yaz.

Dokuzuncu adım: satın alınan kalemlerin çekim sonrası akıbetini yaz. Sat, devret, elde tut.

Onuncu adım, ve gerçek sınav: özetine bak ve şu soruyu cevapla — yönetmen bu sahnede "dönem olsun" derse hangi dört satır ve ne kadar büyür? Cevabı gösteremiyorsan özet değil, bir liste yapmışsın demektir.

Kilit özet

Bu dersten beş cümle taşı. Beşi de aynı yere çıkıyor: kalem sayısına.

Birincisi: bir dekor bir kalemdir; içindeki üç yüz nesne üç yüz karardır. Her biri nereden geldiği, kaç tane olduğu ve kime ait olduğu sorularını taşır.

İkincisi: satın alma ile kiralama kararı gün sayısına, hasar riskine, çoğaltmaya ve sonrasına bakar — ve bazen paradan çok takvimden çıkar.

Üçüncüsü: tüketilen kalemde çoğaltma sayısı üç sayının çarpımıdır. Eksik kopya günü durdurur, fazla kopya yalnız kendi parasını götürür.

Dördüncüsü: grafik ve yeşillendirme senaryoda yazmaz ve bütçede en sık eksik çıkan iki satırdır.

Beşincisi: sahneye konan her nesne yayımlanmış bir nesnedir. Telifi belirsiz hiçbir şey kareye girmez.

Sonraki derse köprü

Dekorun içi doldu. Nesneler alındı, üretildi, çoğaltıldı, telifi çözüldü.

Şimdi aynı üç soruyu insanların üzerinde soracağız.

Bir kostüm de satın alınır ya da kiralanır. Bir kostüm de yırtılırsa çoğaltılır. Ama bir fark var: kostüm bir nesne değil, birinin üstünde duran bir şey — ve o kişi her gün onu giyip çıkarıyor.

Bir sonraki derste kostüm, saç ve makyaja geçiyoruz. Sorular şunlar olacak. Bir karakterin görünümü nasıl bir plana dönüşür? Kaç kopya gerekir ve neden? Ve günlük bakım kimin işidir?