Stüdyo ve dekor

Açılış sahnesi

Senaryoda bir mutfak var. Üç sahne orada geçiyor.

İki seçeneğin var. Gerçek bir mutfak bulursun, ya da bir mutfak kurarsın.

Çoğu yapımcı ilkini seçer ve sebebi tek kelimeyle söylenir: ucuz.

Şimdi ikisini gerçekten karşılaştıralım.

Gerçek mutfak: kira, izin, ulaşım, park, komşu, ses, ve tavanı sökemediğin için ışığı zor. Üç ayrı günde oraya üç kez gidiyorsun.

Kurulan mutfak: malzeme, işçilik, stüdyo kirası, ve söküm. Ama duvarları açılıyor, tavanı yok, ses kontrollü, üç sahneyi arka arkaya çekiyorsun ve hiçbir yere gitmiyorsun.

Hangisi ucuz?

Cevap sahne sayısına bağlı. Ve tam olarak bu yüzden bu bir maliyet sorusu, bir estetik sorusu değil.

Bir önceki derste mekân aradık. Bu derste mekânın kurulan hâlini konuşuyoruz.

Ve baştan bir uyarı: dekor, bulunamayan mekânın yedeği değildir. Çoğu zaman ilk tercihtir ve öyle olduğunda hesaplanarak öyle olur.

Kurulan bir dekorda satın aldığın şey görüntü değil kontroldür. Ne zaman gece olacağına sen karar verirsin, duvarı istediğin an çıkarırsın, komşu diye bir kalem yoktur.

Ve kontrolün bir fiyatı vardır. Bu ders o fiyatı anlatıyor.

Tek bir soruyla çalışıyor — bu duvarın arkasında ne var, ve oraya kim girecek?

Bu derste ne olacak

Önce kurmak ile bulmak arasındaki kararı konuşacağız. Sonra stüdyo seçimini açacağız; sahnenin hangi ölçüleriyle bakılır. Ardından dekor yapımını ve takvimini göreceğiz. Sonra asma düzenini ve güvenliği ele alacağız. Ardından depoyu, değişimi ve sökümü konuşacağız. Sonra gerçek yapımların dekor kararlarını okuyacağız.

Bir sınır: stüdyo altyapıları ve yangın mevzuatı ülkeye göre tamamen değişir ve bu ders hiçbirinin yerine geçmez; güvenlik başlıklarında her zaman yerel yetkili kişiye danışılır. Burada öğrendiğin şey mevzuat değil, bir stüdyo gününün hangi kalemlerden oluştuğu. Ders bittiğinde bir stüdyo operasyon planı çıkarabiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Bir tiyatro sahnesi düşün.

Oyun her akşam aynı dekorda oynanır. Dekor bir kez kurulur ve sezon boyunca durur.

Şimdi aynı sahnede iki oyun oynandığını düşün. Biri akşam, öteki hafta sonu matinesi.

Ne olur? Her geçişte dekor sökülür, öteki kurulur. Buna değişim denir ve tiyatronun en pahalı, en riskli saatidir.

Ve dikkat et: değişimin maliyeti dekorun kendisinde değil, onu yapacak sürede saklıdır.

Bir şey daha var. Dekor sökülünce nereye gider?

Depoya. Ve depo bedavaysa sorun yok; değilse her ay para yakar. Bu yüzden tiyatrolar bir oyun kapandığında dekoru çoğu zaman saklamaz, imha eder.

Karar da duygusal değildir: o dekora bir daha dönülecek mi? Dönülmeyecekse saklamak, kullanılmayacak bir şey için her ay kira ödemektir.

Yani dekorun ömrü üç aşamalıdır: kurulum, kullanım ve sonrası. Üçüncüsünü hesaplamayan, ilk ikisini yanlış hesaplamış olur.

Tiyatro benzetmesi üç yerde tutmuyor ve üçü de filmi tiyatrodan daha zor hâle getiriyor.

Birincisi: tiyatroda dekor bir yönden görünür. Seyirci hep aynı taraftadır.

Kamera öyle değil. Odanın dört duvarını da görebilir, tavanı görebilir, pencereden dışarı bakabilir.

Bu yüzden film dekoru "bir cephe" değil, bir hacim olarak kurulur — ve pencereden görünecek şey de o hacmin parçasıdır.

İkincisi: tiyatroda dekor sabit durur. Filmde açılıp kapanması beklenir.

Duvar çıkacak, tavan kalkacak, kamera içeri girecek. Bu esneklik dekorun asıl değeridir ve tasarım aşamasında istenmediyse sonradan eklenemez.

Yani soru "nasıl görünecek" değil, "nasıl çekilecek" sorusudur.

Üçüncüsü bütçeyi belirliyor. Tiyatro dekoru bir sezon boyunca kullanılır; maliyeti yüzlerce akşama bölünür.

Film dekoru üç güne bölünür. Aynı işçilik, aynı malzeme, ama otuz kat kısa bir kullanım.

Bu yüzden dekor kararı her zaman aynı hesaba döner: kaç güne bölünüyor?

Mekanizma

Kurmak mı bulmak mı

Karar dört değişkenle verilir ve hiçbiri estetik değildir.

Sahne sayısı. Bir mekânda ne kadar çok gün geçirilecekse, kurmak o kadar mantıklıdır. Tek sahne için dekor kurmak neredeyse hiç ekonomik değildir.

Kontrol ihtiyacı. Ses, ışık, hava, gece-gündüz ve tekrar sayısı kritikse kontrol satın alınıyordur.

Fiziksel erişim. Duvar sökülmesi, tavandan çekim, su, ateş ya da tehlikeli hareket gerekiyorsa gerçek mekân çoğu zaman izin vermez.

Bulunabilirlik. Aranan yer yoksa, ya da varsa da girilemiyorsa karar zaten verilmiştir.

Ve bir beşincisi vardır ki en çok atlanandır: takvim. Dekor kurulumu haftalar alır. Bulunan mekân yarın hazırdır, kurulan mekân altı hafta sonra.

Yani karar yalnız paraya değil, kararın verildiği tarihe de bağlıdır. Geç verilen "kuralım" kararı, kurulamaz demektir.

Stüdyo seçimi

Stüdyo seçilirken bakılan şey metrekare değildir. Beş ölçü vardır ve hepsi ayrı ayrı sorulur.

Taban alanı — dekor ve çevresinde çalışma payı. Dekorun etrafında kamera, ışık ve ekip için yer kalmalıdır.

Tavan yüksekliği — asılan ışıklar, dekor yüksekliği ve kamera açısı buna bağlıdır. Alçak tavan, geniş taban alanını işe yaramaz hâle getirebilir.

Yük kapasitesi — tavandan ne asılabilir? Bu sayı yazılıdır ve tahmin edilmez.

Güç — kaç kilovat çekilebilir, dağıtım nereden yapılır?

Erişim — kapı ölçüsü ve yükleme alanı. İçeri sığmayan bir dekor parçası, orada kurulur ve bir daha çıkmaz.

Ve bunların yanında bir de sessizlik ölçülür. Yalıtımı zayıf bir sahne, dışarıdaki her sesi kayda verir ve bu sonradan çözülmez.

Dekor yapımı ve takvim

Dekorun takvimi çekim takviminden bağımsız çalışır ve ona bağlıdır.

Sıra şudur: tasarım, teknik çizim, onay, malzeme, imalat, kurulum, boya ve eskitme, giydirme, ve kontrol.

Bu zincirin en kritik halkası onaydır. Onay geciktiğinde imalat geç başlar, ve imalatın geç başlaması kurulumun eksik bitmesi demektir.

Bu tarih takvime yazılır ve bir sonraki derste konuşacağımız sanat departmanı bütçesinin de kilididir.

Bir de değişiklik kuralı: imalat başladıktan sonra yapılan her değişiklik iki kez ödenir. Bir kez yapılan iş için, bir kez yeniden yapılan iş için. Bu yüzden değişiklikler onay noktasından önce toplanır.

Asma düzeni ve güvenlik

Burası stüdyonun en tehlikeli tarafıdır ve kuralları pazarlığa kapalıdır.

Üç şey sorulur. Yük hesabı yapıldı mı ve yazılı mı? Asma işini yetkili kişi mi yapıyor? Ve altında kim var?

Üçüncü soru en önemlisidir. Asma yapılırken altında çalışılmaz, ve bu bir nezaket değil bir kuraldır.

Yangın tarafında iki başlık vardır ve ikisi de dekor tasarımına doğrudan girer.

Yangın yolu. Dekor kurulurken çıkış yolları kapanmaz. Kapandığında yalnız mevzuat ihlali olmaz; kalabalık bir sette gerçek bir risk doğar.

Malzeme. Dekorda kullanılan malzemenin yanma davranışı sorulur. Bazı ucuz malzemeler hem hızlı yanar hem zehirli duman verir.

Bu iki başlık sigorta ve completion mantığı dersinde konuştuğumuz risk hesabının stüdyo tarafıdır ve poliçenin istisnalarıyla doğrudan bağlantılıdır.

Depo, değişim ve söküm

Değişim bir takvim kalemidir ve gün olarak yazılır. Yazılmadığında çekim gününden çalınır.

Ve pratik bir kural: aynı sahnede peş peşe iki dekor kurulacaksa, ikincisinin parçaları birincinin çekimi sırasında hazır olmalıdır. Aksi hâlde değişim süresi imalat süresine bağlanır ve uzar.

Depo tarafında üç soru vardır. Dekor parçaları çekim boyunca nerede duracak? Aynı dekora ilerleyen bir tarihte dönülecek mi? Ve çekim bitince ne olacak?

Üçüncüsü çoğu zaman hiç sorulmaz. Cevabı üç seçenektir: sakla, sat ya da imha et.

Saklamak depo kirası demektir ve yalnız o dekora gerçekten dönülecekse mantıklıdır. Satmak ya da devretmek çoğu zaman en iyisidir. İmha ise bir maliyettir ve bütçede satırı olmalıdır.

Sökümün de bir tarihi vardır ve bu tarih stüdyo sözleşmesinden gelir: sahne ne zaman boşaltılmış olmalı? O tarihe kadar boşaltılmayan her gün ayrıca ödenir.

Filmlerden okuma

Kurmak ile bulmak arasındaki karar

Kurulan hacim ve dört duvar

Bulunan yere kurulan dünya

Kontrolün fiyatı ve sonrası

Bu örneklerin hiçbirinde dekor yalnız bir görüntü değil. Kimi kontrolü satın alıyor, kimi erişimi, kimi bulunan bir yeri başka bir yere çeviriyor; hepsinin faturası gün başına düşüyor.

Usta katmanı

Az önce dört kavram ve beş ölçü saydım. Bunları bilen çok kişi var; deneyimli bir yapımcıyı ayıran şey, her kararın hangi tarihte verildiğini bilmesidir.

Birincisi: kurmak mı bulmak mı kararını sahne sayısıyla başlat. Tek sahne için dekor neredeyse hiç ekonomik değildir; beş sahneden sonra hesap hızla döner.

İkincisi: bu kararı erken ver. Bulunan mekân yarın hazırdır, kurulan mekân altı hafta sonra. Geç verilen "kuralım" kararı, kurulamaz demektir.

Üçüncüsü: stüdyoya metrekareyle bakma. Beş ölçü ayrı ayrı sorulur — taban, tavan yüksekliği, yük kapasitesi, güç ve kapı ölçüsü. Kiralama teklifinde yazmayan ölçüyü keşifte kendin sor.

Dördüncüsü: kapı ve yükleme alanını dekor çizimiyle karşılaştır. İçeri sığmayan parça orada kurulur ve bir daha çıkmaz; söküm o gün iki katına çıkar.

Beşincisi: yalıtımı dinleyerek ölç. Sahnede beş dakika sessiz dur, tıpkı mekân keşfinde yaptığın gibi. Yalıtımı zayıf bir stüdyo dışarıdaki her sesi kayda verir ve bu sonradan çözülmez; stüdyo kirası ucuz olsa bile yeniden seslendirme pahalıdır.

Altıncısı: dekor onay noktasını takvime tarih olarak yaz. Onay geciktiğinde imalat geç başlar, ve geç başlayan imalat eksik biten kurulumdur.

Yedincisi: onaydan sonraki değişikliklerin iki kez ödendiğini baştan söyle. Değişiklikler onay noktasından önce toplanır; sonra gelenler bir değişiklik talimatına bağlanır.

Sekizincisi: yük hesabını yazılı iste. Asma işi yetkili kişi tarafından yapılır ve asma sırasında altında çalışılmaz. Bu iki kural pazarlığa kapalıdır.

Dokuzuncusu: yangın yollarını dekor çiziminin üstüne çiz. Sonradan bakıldığında kapalı çıkan bir çıkış yolu, kurulmuş bir dekorda kolay açılmaz.

Onuncusu: malzemenin yanma davranışını sor ve belgesini iste. Ucuz malzeme hem hızlı yanar hem zehirli duman verir, ve bu poliçe istisnalarıyla doğrudan bağlantılıdır — yani hem bir güvenlik hem bir sigorta kalemidir.

On birincisi: değişimi takvimde gün olarak yaz. Yazılmayan değişim çekim gününden çalınır, ve ikinci dekorun parçaları birincinin çekimi sırasında hazır olmalıdır.

On ikincisi: sökümü ve boşaltma tarihini stüdyo sözleşmesinden oku. O tarihten sonraki her gün ayrıca ödenir ve bu kalem bütçede çoğu zaman yoktur.

On üçüncüsü: dekorun teknik çizimini ve fotoğraflarını arşivle. Aynı dizinin ikinci sezonunda ya da bir ek çekimde o dekor yeniden kurulacaksa, çizim sıfırdan tasarımdan ucuzdur.

On dördüncüsü, ve en çok atlanan: dekorun çekimden sonrasını baştan karara bağla. Sakla, sat ya da imha — üçünün de bir bedeli var ve hiçbiri kendiliğinden olmaz.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Bu yanlışların hepsi aynı yerden çıkıyor: dekoru bir görüntü sanmak. Değil. Dekor satın alınmış bir kontroldür — ve kontrolün fiyatı, kaç güne bölündüğüyle birlikte okunur.

Karar anında hatırlaman gereken tek cümle ise şu: mekân kiralarsın, dekorda ise kontrol satın alırsın; ikisinin de fiyatı gün başına düşer.

Uygulama — kendin dene

Birinci adım: her dekor için kurmak ile bulmak karşılaştırması yaz. Sahne sayısı, kontrol ihtiyacı, fiziksel erişim, bulunabilirlik.

İkinci adım: kararın hangi tarihte verilmesi gerektiğini yaz. Kurulum kaç hafta sürüyor?

Üçüncü adım: stüdyo için beş ölçüyü doldur. Taban, tavan, yük kapasitesi, güç, kapı ölçüsü.

Dördüncü adım: dekor takvimini yaz. Tasarım, onay, imalat, kurulum, boya, giydirme, kontrol.

Beşinci adım: dekor onay noktasını bir tarihe bağla ve takvimde göster.

Altıncı adım: yangın yollarını dekor planının üstüne çiz. Kapanan çıkış var mı?

Yedinci adım: değişim varsa gün olarak yaz. İkinci dekorun parçaları ne zaman hazır olacak?

Sekizinci adım: söküm ve boşaltma tarihini yaz. Sözleşme ne diyor, o tarihten sonrası kaça mal oluyor?

Dokuzuncu adım: asma yapılacak kalemleri listele ve her birinin yanına yük hesabının kimde olduğunu yaz.

Onuncu adım, ve gerçek sınav: her dekorun yanına çekimden sonra ne olacağını yaz. Sakla, sat, imha — ve bedelini de yaz. Üçünden birini seçemiyorsan plan değil, bir çizim yapmışsın demektir.

Kilit özet

Bu dersten beş cümle taşı. Beşi de aynı yere çıkıyor: kontrolün fiyatına.

Birincisi: kurmak mı bulmak mı kararı estetik değil hesap işidir. Sahne sayısı, kontrol ihtiyacı, fiziksel erişim ve bulunabilirlik belirler — ve maliyet kaç güne bölündüğüyle okunur.

İkincisi: bu karar erken verilir. Bulunan mekân yarın hazırdır, kurulan mekân haftalar sonra; geç verilen "kuralım" kararı kurulamaz demektir.

Üçüncüsü: stüdyo metrekareyle seçilmez. Taban, tavan yüksekliği, yük kapasitesi, güç ve kapı ölçüsü ayrı ayrı sorulur.

Dördüncüsü: dekorun sorusu "nasıl görünecek" değil "nasıl çekilecek" sorusudur. Esneklik tasarımda istenmezse sonradan eklenemez.

Beşincisi: dekorun ömrü üç aşamalıdır — kurulum, kullanım ve sonrası. Üçüncüsü hesaplanmazsa ilk ikisi de yanlış hesaplanmıştır.

Sonraki derse köprü

Dekor kuruldu, stüdyo tutuldu, söküm tarihi yazıldı.

Ama o dekorun içindeki her nesne de birinin işi. Duvardaki tablo, masadaki gazete, raftaki kitaplar, pencereden görünen ağaç.

Ve bunların bir kısmı satın alınıyor, bir kısmı kiralanıyor, bir kısmı üretiliyor — her birinin ayrı bir bütçesi ve ayrı bir telif sorusu var.

Bir sonraki derste sanat departmanına geçiyoruz. Sorular şunlar olacak. Yapım tasarımı bir bütçeye nasıl dönüşür? Satın almak mı kiralamak mı ucuzdur? Ve duvardaki o tablonun izni kimde?