Blok çekim ve cross-boarding

Açılış sahnesi

Çekim takvimi masaya konuyor ve yapımcı ilk bakışta bir şey fark ediyor.

Takvimde bölüm numaraları yok. Mekân adları var.

Birinci hafta tamamen bir evde geçiyor. O evde geçen bütün sahneler çekilecek; birinci bölümün sahneleri de, üçüncü bölümün sahneleri de.

İkinci hafta bir başka mekân, yine karışık bölümlerden.

Hesap açık ve itiraz edilemez. Ev bir kez kuruluyor, bir kez ışıklandırılıyor, bir kez sökülüyor. Aynı ev üç ayrı haftada üç kez kurulsaydı, üç kat masraf olurdu.

Yapımcı hesabı onaylıyor ve ikinci bir soru soruyor: birinci bölüm ne zaman biter?

Cevap gecikiyor. Sonra geliyor: dördüncü haftanın sonunda.

Dört hafta boyunca elde tamamlanmış tek bir bölüm olmayacak. Kurgu başlayamayacak, teslim yapılamayacak, kimse ilk bölümü bütün hâlde göremeyecek.

Dört hafta sonra ise iki bölüm birden bitecek ve ikisi de aynı anda kurguya girecek.

Kazanılan şey para. Kaybedilen şey görüş.

Bu takas her dizide yapılıyor ve çoğu zaman doğru bir takas. Yanlış olan tek şey, takas edildiğinin fark edilmemesi.

Bu dersin işi takası görünür kılmak ve sınırını çizmek.

Sınır önemli, çünkü blok her zaman daha fazla tasarruf vaat ediyor. Vaadin sonuna kadar gidildiğinde kazanç bir noktadan sonra kayba dönüşüyor.

Bu derste ne olacak

Önce çekim bloğunu tanımlayacağız; iki ya da daha çok bölüm tek bir birime dönüşüyor.

Sonra çapraz çekime bakacağız — aynı gün içinde farklı bölümlerin sahneleri.

Ardından yarım bölüm riskini konuşacağız, çünkü blok bitene kadar hiçbir bölüm tamam değil.

Sonra yönetmen devrini ele alacağız; bloklar değişirken hazırlık, çekim ve kurgu üst üste biniyor.

Daha sonra kapanan günü tanımlayacağız — bir dekor söküldüğünde o sahneler artık çekilemiyor.

En sonunda teslim sırasını çekim sırasından ayıracağız.

Dersin uygulaması iki bloklu bir çekim planı olacak ve yanında bir risk listesi duracak.

Liste kısa olacak. Risk saymak kolay; her riskin karşısına ne yapılacağını yazmak asıl iş.

Sıfır noktası

Film bütçesi ve takvimi dersinde çekim planını kurmuştuk; stripboard, pahalı gün ve esnek gün oradan geliyor. Önceki derste ise sezonun maliyet eğrisini çizmiştik ve kurulum yükünün nasıl dağıldığını görmüştük.

Burada soru başka. Planı nasıl yapacağımızı değil, bölüm sırasını bozmanın neye mal olduğunu soruyoruz.

Filmde de sahneler sırayla çekilmiyor ve bu kimseyi şaşırtmıyor. Dizide farklı olan şey, bozulan sıranın sahneler değil bölümler olması.

Blok bir tasarruf aracı ve tasarrufun kaynağı tek: kurulum bir kez yapılıp çok kez kullanılıyor.

Aynı mantık ekip için de geçerli. Bir mekâna bir kez gidiliyor, bir kez ışık kuruluyor, bir kez taşınma yapılıyor.

Çapraz çekim bloğun içindeki asıl hamle. Blok yalnız bölümleri bir araya getiriyor; çapraz çekim onları aynı güne indiriyor.

Bu indirgeme bütün kazancı da bütün riski de üretiyor. Blok kurulup çapraz çekim yapılmazsa tasarrufun yarısı kaybediliyor.

Görüş kaybı somut bir şey. Dört hafta boyunca kimse bir bölümü baştan sona izleyemiyor; bir sorun varsa dört hafta boyunca görünmüyor.

Dördüncü haftada görülen bir sorun, birinci haftada görülen aynı sorundan çok daha pahalı. Aradaki bütün çekim günleri o sorunla birlikte geçmiş oluyor.

Dersin çekirdeği tek bir denge: blok para kazandırıyor ve görüşü geciktiriyor; kazanç kesin, gecikmenin bedeli ise ancak sonradan belli oluyor.

Mekanizma

Blok planı beş adımda kuruluyor.

Birinci adım: blok büyüklüğünü seçmek.

İki bölümlük blok en yaygın olanı ve sebebi basit: tasarrufun büyük bölümünü veriyor, riskin küçük bölümünü alıyor.

Üç bölümlük bloklar daha çok tasarruf sağlıyor ama yarım bölüm süresini uzatıyor. Dört bölümlük bloklarda kurgu ile çekim arasındaki mesafe yönetilemez hâle geliyor.

Karar bir kural değil, bir denge. Ölçüt şu: bir bölüm tamamlanmadan kaç hafta geçmesine dayanılabilir?

Cevabı belirleyen şey yayın takvimi. Çekim biterken yayın başlıyorsa blok küçük tutuluyor; bütün sezon çekilip sonra yayımlanacaksa blok büyüyebiliyor.

İkinci adım: hangi bölümlerin bloklanacağını seçmek.

Yan yana duran bölümler bloklanmıyor. Aynı mekânları paylaşan bölümler bloklanıyor ve bunlar genellikle yan yana değil.

Seçimi yapan şey senaryo değil, mekân listesi. Sekiz bölümün mekânları bir tabloya yazılıyor ve en çok örtüşen ikili blok oluyor.

Bir kısıt daha var: blok içindeki bölümler zaman içinde birbirinden çok uzak olmamalı. Karakterin görünüşü, mevsim ve olayların durumu blok boyunca tutarlı kalmak zorunda.

Bu kısıt tabloya üçüncü bir sütun ekliyor: bölümler arasında kaç gün ya da kaç ay geçiyor? Uzak iki bölüm çok mekân paylaşsa bile bloklanmıyor.

Üçüncü adım: çapraz çekim gününü kurmak.

Gün planı bölüme göre değil mekâna göre yazılıyor ve her sahnenin yanına bölüm numarası küçük bir etiket olarak konuyor.

Etiket küçük ama kritik. Oyuncu sete geldiğinde hangi bölümde olduğunu ve o anda neyi bilip neyi bilmediğini sormak zorunda.

Bu soru her gün soruluyor ve cevabı yazılı olarak veriliyor. Sözlü verilen bir cevap öğleden sonra unutuluyor.

Yazılı cevap küçük bir kart oluyor ve oyuncunun elinde duruyor. Kartta üç şey yazıyor: bölüm, sahnenin yeri ve karakterin o anda neyi bilmediği.

Çapraz çekimin bir sınırı var: aynı gün içinde ikiden fazla bölüm karıştırılmıyor. Üçüncü bölüm girdiğinde hata oranı belirgin biçimde yükseliyor.

Dördüncü adım: devri ve kapanışı planlamak.

Devir dönemi bir dizinin en kalabalık haftası. Üç yönetmen aynı anda aynı ekibin zamanını istiyor ve talep çakışıyor.

Çakışan şey yalnız zaman değil, aynı zamanda karar. Sanat ve kostüm aynı hafta içinde iki ayrı bloğa iki ayrı cevap vermek zorunda kalıyor.

Çözüm bir öncelik sırası yazmak. Sette olan blok birinci, hazırlıktaki ikinci, kurgudaki üçüncü sırada; istisna varsa yazılı olarak veriliyor.

Kapanan gün blok çekimin en sert yanı. Bir filmde eksik plan sonradan tamamlanabiliyor; blok çekimde dekor çoktan sökülmüş oluyor.

Bu yüzden kapanış öncesi bir kontrol yapılıyor: bu mekânda geçen bütün sahneler çekildi mi, hem de bütün bölümler için? Kontrol listesi bölüm bölüm okunuyor.

Kontrolü çeken kişi de belli oluyor. Yönetmen setle meşgul; listeyi okuyan kişi genellikle yapım tarafından ve yalnız bu işe bakıyor.

Beşinci adım: teslim sırasını ayrı kurmak.

İki sıra karıştırıldığında ilk teslim gecikiyor. Blok içinde önce biten bölüm, yayın sırasında ikinci bölüm olabiliyor ve teslim onu beklemek zorunda değil.

Doğru kurgu şu: blok bitiminde iki bölüm birden kurguya giriyor ama teslim takvimi yayın sırasına göre yazılıyor.

Kurgu tarafında bu bir kaynak sorusu üretiyor. İki bölüm aynı anda girdiğinde ya iki kurgucu çalışıyor ya da biri beklemek zorunda kalıyor.

Kaynak kararı blok planıyla birlikte veriliyor. Sonradan verildiğinde teslim, çekimden değil kurgudan gecikiyor.

Kurgu odası sayısı da bu karara bağlı. İki bölümün aynı anda kurgulandığı bir yapımda tek oda, bir kurgucuyu her gün bekletiyor.

Dizilerden okuma

Aşağıdaki örneklerde sorulan şey doğru planın ne olduğu değil. Sorulan şey şu: bu yapımın kısıtı hangi takası zorunlu kıldı? Kimi yapım bütün sezonu tek blokta çekiyor, kimi iki bölümlük bloklarla ilerliyor, kimi de iki ekibi aynı anda çalıştırıyor.

Örneklerin hepsinde blok bir takas ve takasın yönü yapımın kısıtına göre değişiyor. Kararı yapımcı veriyor; planı planlamacı yazıyor ve kararı belirleyen şey bölüm sayısı değil, mekânların ne kadar örtüştüğü.

Usta katmanı

Tecrübe altı hamlede kendini gösteriyor ve hepsi takvim kesinleşmeden yapılıyor.

Altı hamlenin ortak yanı, kararı planlamadan önce vermek. Plan yazıldıktan sonra blok değiştirmek, takvimin tamamını yeniden kurmak demek.

Birincisi: mekân örtüşme tablosunu önce çıkarmak.

Blok kararı çoğu zaman sezgiyle veriliyor ve yan yana bölümler bloklanıyor.

Deneyimli yapımcı sekiz bölümün mekânlarını tek bir tabloya yazıyor. En çok örtüşen ikili kendini gösteriyor ve karar tartışmasız hâle geliyor.

Tabloya bir sütun daha ekleniyor: bölümler arasındaki hikâye zamanı. Örtüşme yüksek ama zaman uzaksa o ikili bloklanmıyor.

İkincisi: yarım bölüm süresini baştan söylemek.

Blok onaylanırken kimse ilk teslimin ne zaman olacağını sormuyor ve sonra herkes şaşırıyor.

Deneyimli yapımcı blok planının yanına tek bir satır yazıyor: ilk tamamlanmış bölüm şu tarihte hazır. Bu satır alıcıyla yapılan bütün takvim tartışmasını baştan bitiriyor.

Aynı satır ekip için de işe yarıyor. Herkes ilk bütün bölümü ne zaman göreceğini bildiğinde, o tarihe kadarki belirsizliğe daha kolay dayanıyor.

Tarih geldiğinde de bir gösterim yapılıyor. Bloğun ilk tamamlanmış bölümünü ekiple birlikte izlemek, sonraki blokların hatalarını görünür kılıyor.

Üçüncüsü: gün başına bölüm sayısını ikiyle sınırlamak.

Planlamacı üç bölümü aynı güne koyabiliyor ve kâğıtta hesap tutuyor.

Deneyimli yapımcı bu sınırı yazılı bir kural yapıyor. Üçüncü bölüm girdiğinde kazanılan yarım gün, ertesi hafta düzeltme çekimiyle geri ödeniyor.

Kuralın bir istisnası yazılıyor: aynı mekânda geçen kısa ve diyalogsuz sahneler sayılmıyor. İstisna yazılı olmazsa kural ilk zor günde delinip bir daha toparlanmıyor.

Dördüncüsü: devir haftasına öncelik sırası yazmak.

Üç yönetmenin aynı anda aynı ekibi istediği hafta, en çok zaman kaybedilen hafta.

Deneyimli yapımcı sırayı önceden yazıyor: sette olan önce, hazırlıktaki sonra, kurgudaki en son. Yazılı sıra tartışmayı değil, yalnız istisnayı gündeme getiriyor.

Sıranın yanına bir de saat konuyor. Hazırlıktaki bloğun soruları günün belirli bir saatinde toplu olarak cevaplanıyor, gün boyunca değil.

Beşincisi: kapanış kontrolünü bölüm bölüm yaptırmak.

Mekândan çıkarken liste genellikle sahne sırasına göre okunuyor ve bir bölümün tek bir sahnesi gözden kaçıyor.

Deneyimli yapımcı listeyi bölüm bölüm okutuyor. Aynı liste iki ayrı sırayla okunduğunda eksik sahne neredeyse her zaman ikinci okumada çıkıyor.

Okuma da çıkış gününden bir gün önce yapılıyor. Çıkış günü okunan bir liste, eksik bulunsa bile çekilecek zaman bırakmıyor.

Altıncısı: teslim takvimini yayın sırasına bağlamak.

Blok bitiminde iki bölüm birden kurguya giriyor ve hangisinin önce biteceği kendiliğinden belirleniyor.

Deneyimli yapımcı teslim sırasını baştan yazıyor. Yayında önce çıkacak bölüm kurguda da önce bitiyor; tersi olduğunda teslim bir bölüm gecikiyor.

Kurgu kaynağı da aynı anda planlanıyor. İki bölüm birden girecekse iki kurgucu ayrılıyor; tek kurgucuyla çalışılacaksa teslim tarihleri buna göre kaydırılıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama — kendin dene

Kilit özet

Blok çekim para kazandırır ve görüşü geciktirir; kazanç kesin, kaybın bedeli sonradan belli olur.

Bloğu belirleyen şey bölüm sırası değil, mekânların ne kadar örtüştüğüdür.

Tasarrufun büyük bölümü iki bölümlük blokta elde edilir; büyüyen blok az kazandırıp çok risk ekler.

Çapraz çekim aynı güne birden çok bölüm koyar; sınır ikidir, üçüncüsü hata oranını yükseltir.

Oyuncuya her gün hangi bölümde olduğu ve neyi bildiği yazılı olarak verilir.

Yönetmen devri haftasında üç blok aynı ekibi ister; öncelik sırası önceden yazılır.

Kapanan gün geri dönülemez bir sınırdır; çıkış öncesi kontrol listesi bölüm bölüm okunur.

Teslim sırası çekim sırasını değil yayın sırasını izler.

Blok içindeki bölümler zaman olarak birbirine yakın olmalıdır; uzaklık tutarlılığı zorlar.

Kurgu kaynağı blok planıyla aynı anda ayrılır; sonradan ayrıldığında teslim çekimden değil kurgudan gecikir.

Sonraki derse köprü

Bir sonraki derste bu dersin açtığı yaraya bakacağız. Bölüm sırası bozulduğunda bir şeyin sürekli takip edilmesi gerekiyor: karakterin neyi bildiği, kostümün hangi aşamada olduğu, sanatın hangi hâli taşıdığı. Bu takip bir kişinin hafızasıyla yürümüyor; bir sisteme ihtiyaç var. Kuracağımız şey bir continuity bilgi sistemi olacak ve hikâyeden posta kadar altı alanı kapsayacak. Soru şu olacak: sürekliliği tutan şey dikkat mi, yoksa kayıt mı? Ve kayıt tutuluyorsa onu kim okuyor, hangi anda?