Etik ikilemler

Açılış sahnesi

Perşembe günü süpervizyon grubu yine toplanıyor. Bu kez masada yalnızca bir zarf var, ama süpervizör onu açmadan önce bir kâğıt dağıtıyor. Kâğıdın başında tek bir soru yazıyor: "Bu vakada kime karşı ne borcun var?"

"Geçen hafta zarfların içinde bir tanı arıyordunuz," diyor. "Bu hafta tanı belli. Soru başka: bildiğiniz bir şeyle ne yapacaksınız? Ve ne yaparsanız yapın, bir şeyi kaybedeceksiniz."

Psikiyatri asistanı kâğıda bakıyor. "Kime karşı borç," diye tekrarlıyor. "Danışana. Başka kime olabilir ki?"

Süpervizör zarfı açıyor.

Bu derste ne olacak

S03-P01-D01 Etik ikilem, Etik sıkıntı ve Savunulabilirlik ölçütü kavramlarını kurmuştu; aynı programın sonraki dersleri gizliliği, özerkliği, yararı ve zararı ayrı ayrı ele almıştı. Bu laboratuvar dersi, o kavramları bir vakanın içinde, aşama aşama ortaya çıkan bir ikilemde birlikte çalıştırıyor.

İlk bölüm, bir ikilemde kimlerin etkilendiğini görmeyi ve iki seçenekle sınırlı görünen bir durumda başka yolları aramayı ele alıyor. İkinci bölüm, bir kararın ne kadar zamanı olduğu sorusuna ve başka birine danışmanın yerine bakıyor.

Usta katmanı, doğru olduğu düşünülen bir karar verildikten sonra bile geride kalan yükü ve bu yükün nasıl taşınabileceğini ele alıyor. Bu bölümdeki kanıt kartları, ikilemin çevresindeki olgulara dair ne bilindiğini gösteriyor; ikilemin kendisini bir kanıt çözmüyor.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Bir ikilemi bir sorundan ayıran şey, iki tarafın da haklı olması. Bir sorunda doğru cevap bulunursa sorun çözülüyor. Bir ikilemde doğru cevap bulunsa bile, seçilmeyen tarafın haklılığı ortadan kalkmıyor.

Bu örneklerdeki ortak yapı şu: birden çok meşru yükümlülük var ve hepsi aynı anda yerine getirilemiyor. Terapide bu yükümlülükler çoğu zaman danışana, danışanın çevresine, topluma, mesleğe ve uygulayıcının kendisine karşı.

Mekanizma

Kimler etkileniyor, hangi yollar var?

Zaman ve danışma

Usta katmanı

Karardan sonra

Sınır ve güvenlik

Bu laboratuvar dersi bir etik ikilemi çalışmanın yollarını gösteriyor; gizliliğin hangi durumlarda ve hangi yolla bozulabileceğine dair hukuki bir rehber değil. Bu konudaki kurallar ülkeden ülkeye ve meslekten mesleğe değişiyor; bir uygulayıcının kendi ülkesinin mevzuatını, meslek örgütünün etik kurallarını ve kurumunun işleyişini ayrıca öğrenmesi gerekiyor.

Yakın ve ciddi bir tehlikenin olduğu durumlarda, bu dersteki gibi geniş bir karar penceresi yok. Böyle durumlarda uygulayıcı, kurumunun acil durum yolunu ve bulunduğu ülkenin mevzuatını izliyor; danışma, acil adımlar atıldıktan sonra da yapılabiliyor.

Vakadaki gibi bir durumda, danışanın alkol kullanımı ve olası yoksunluk belirtileri tıbbi bir değerlendirme gerektirebiliyor. Alkolü birden bırakmak bazı kişilerde tehlikeli olabildiği için, azaltma ya da bırakma planı bir hekimle birlikte yapılıyor.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Paydaş haritası, bir kararın etkileyeceği herkesi ve her birine karşı taşınan yükümlülüğü yazar; ikilemi iki kişiye indirgemeyi önler.

Seçenek genişletme, iki uç seçeneğin dışındaki yolları bilinçli olarak arar; önce yolları çoğalt, sonra tart.

Karar penceresi, kararın verilmesi gereken zamana kadar kalan süredir; doğru okunması hem aceleyi hem gereksiz ertelemeyi önler.

Etik danışma, kimlik açığa çıkarılmadan başka birinin görüşünü almaktır; kararı devretmez, gerekçeyi sınar.

Ahlaki kalıntı, iyi gerekçelendirilmiş bir karardan sonra bile seçilmeyen yükümlülüğün bıraktığı yüktür; kararın yanlış değil, ikilemin gerçek olduğunu gösterir.

Asistanın ilk cevabı, "danışana", yanlış değildi ama eksikti. Otobüsün yolcuları da, danışanın ailesi de, psikoloğun kendisi de haritanın içindeydi.

Sonraki derse köprü

Bu laboratuvarda soru, bildiğiyle ne yapılacağıydı; danışanın panik ataklarının ve içmesinin nasıl birbirine bağlandığı ise hiç tartışılmadı. Oysa aynı tabloya bilişsel, psikodinamik ya da sistemik bir gözle bakıldığında, içmenin anlamı ve müdahalenin yönü farklı görünebilirdi.

S12-P01-D03 «Çoklu formülasyon» laboratuvarın üçüncü çalışmasına geçiyor: tek bir vakanın farklı kuramsal merceklerle yazılmış formülasyonlarının birlikte çalışılması ve bu formülasyonlar arasında gerekçeli bir seçim yapılması.