Tek vaka tasarımları

Açılış sahnesi

Yeni dönemin ikinci haftası. Grubu yürüten danışman, bireysel görüşmeye gelen bir öğrenciyle çalışıyor. Yirmi yaşında, mühendislik ikinci sınıfta. Üç dersin sınıfına aylardır giremiyor: kapının önüne kadar gidiyor, içerideki kalabalığı görünce kalbi hızlanıyor ve geri dönüyor.

Danışman geçen dönemki grubu hatırlıyor. Dördüncü haftada keskin biçimde düzelen öğrencinin, o hafta kaçındığı bir derse girdiğini anlatmıştı. Danışman, kaçınılan derslere adım adım girmenin işe yaradığını düşünüyor. Ama geçen dönemki gözlemin bir tesadüf olup olmadığını bilmiyor.

Koordinatöre gidiyor. "Bu öğrencide aynı şeyi deneyeceğim," diyor. "Ama bu kez, işe yarayıp yaramadığını gerçekten görmek istiyorum. Karşılaştıracak bir grubum yok. Tek bir öğrencim var."

Koordinatör bir kâğıt alıyor ve üç ayrı çizgi çiziyor, her dersin adını birinin başına yazıyor. "O zaman," diyor, "bu öğrenciyi kendisiyle karşılaştıracağız."

Bu derste ne olacak

Önceki dersler grup çalışmalarını okumanın yollarını ele aldı; S11-P01-D06'da tanımlanan Kişi içi çözümleme de aynı kişinin zaman içindeki değişimine bakıyordu. Bu ders bir adım daha ileri gidiyor: tek bir kişiyle, bir müdahalenin etkisini sistematik olarak sınamaya yarayan tasarımlar.

İlk bölüm, bir kişiyi kendi başlangıç düzeyiyle karşılaştırmanın mantığını kuruyor. İkinci bölüm, etkiyi aynı kişide birden çok kez göstermeye yarayan iki temel tasarımı ele alıyor.

Usta katmanında bu tasarımların sonuçlarının nasıl okunduğu, yani grafiği okumanın kuralları var. Bu yöntemlerin nerede güçlü, nerede tartışmalı olduğu da orada.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Bir kişide bir şeyin işe yarayıp yaramadığını anlamanın en eski yolu, onu yapmadan önceki ve sonraki durumu karşılaştırmak. Bu yolun zayıflığı bilinen bir şey: araya başka şeyler girebiliyor. Tek vaka tasarımları bu zayıflığı gidermeye çalışan bir düzen kuruyor.

Bu örneklerdeki düzen, bir müdahalenin etkisini tek bir kişide, zaman içinde ve birden çok kez görmeye dayanıyor.

Mekanizma

Kişiyi kendisiyle karşılaştırmak

Etkiyi tekrar göstermek

Tek bir önce-sonra karşılaştırması, araya giren olayları ayıramıyor. Tek vaka tasarımları bu sorunu, etkiyi aynı kişide birden çok kez göstererek çözmeye çalışıyor.

Usta katmanı

Grafiği okumak

Tek vaka tasarımlarının sonuçları çoğu zaman bir grafikle sunuluyor: her ölçüm bir nokta, evreler dikey çizgilerle ayrılmış. Bu grafiği okumanın kendi kuralları var.

Sınır ve güvenlik

Bu ders tek vaka tasarımlarının temel mantığını tanıtıyor; bu tasarımlarla yayımlanabilir bir araştırma kurmak ayrıca yöntembilim ve istatistik bilgisi istiyor. Bir danışanla yapılan sistematik ölçümün bir araştırma olarak kullanılması, danışanın onamını ve gerektiğinde etik kurul onayını gerektiriyor.

Geri çekme tasarımında, işe yarayan bir müdahaleyi kaldırmak danışana zarar verebiliyor. Özellikle kendine zarar verme, ağır kaygı ya da tehlikeli davranışlar söz konusu olduğunda, müdahaleyi geri çekmek etik değil; bu durumlarda müdahalenin kaldırılmasını gerektirmeyen tasarımlar tercih ediliyor.

Başlangıç evresini uzatmak, müdahalenin etkisini görmeyi kolaylaştırıyor; ama danışanın yardımı bekleyerek zaman kaybetmesine de yol açabiliyor. Belirtileri ağır ya da hızla kötüleşen bir danışanda, başlangıç evresi kısa tutuluyor ya da hiç uygulanmıyor.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Tek vaka tasarımı, bir kişiyi kendi başlangıç düzeyiyle karşılaştırarak bir müdahalenin etkisini sistematik olarak sınar.

Başlangıç evresi, müdahale öncesi ölçümlerdir; müdahale olmasaydı ne olacağına dair bir tahmin verir.

Geri çekme tasarımı, müdahaleyi uygular, kaldırır ve yeniden uygular; geri alınamayan ya da kaldırılması etik olmayan durumlarda kullanılmaz.

Çoklu başlangıç tasarımı, müdahaleyi farklı davranışlara, ortamlara ya da kişilere sırayla başlatır; değişim müdahalenin geldiği yeri izlemelidir.

Görsel çözümleme, grafiği düzey, eğilim, dalgalanma, zamanlama ve örtüşme ölçütleriyle okur.

Danışmanın geçen dönemki gözlemi bir tesadüf olabilirdi. Bu öğrencide değişimin üç kez, müdahalenin geldiği yerde ve zamanda ortaya çıkması, aynı gözlemi sınanmış bir bulguya dönüştürdü.

Sonraki derse köprü

Danışman bu öğrencinin haftalık ölçümlerini bir araştırma sorusu için topladı. Oysa aynı ölçümler, her danışanın süreci için de bir pusula olabilirdi: işler yolunda mı, yoksa bir şeyleri değiştirmek mi gerekiyor?

S11-P01-D08 «Ölçüm temelli bakım» bu kullanıma bakıyor: düzenli ölçümlerin bir araştırma aracı olarak değil, her danışanla yürütülen sürecin içinde karar vermek için kullanılması ve bunun danışanlara ne kazandırdığı.