Klinik belirsizlik

Açılış sahnesi

Kırk bir yaşındaki adam ilk görüşmede ellerini dizlerinin üstünde birbirine kenetlemiş. Üç aydır kalbi durup dururken çarpıyor, geceleri terleyerek uyanıyor, işte bir toplantının ortasında birden bayılacakmış gibi hissediyor. Bu arada altı kilo vermiş, ama "iştahım yerinde" diyor.

Psikolog dinlerken kafasında bir cümle hızla kuruluyor: panik. Belirtiler tanıdık; iş yerinde bir yeniden yapılanma var, adam terfi bekliyormuş ve alamamış.

Görüşmenin sonunda psikolog ne söyleyeceğini düşünüyor. Sonra süpervizörünün birkaç hafta önce söylediği cümle aklına geliyor: "Bilmiyorum; ama birlikte düşünebiliriz."

Adama, belirtilerinin kaygıyla ilgili olabileceğini, ama bunun henüz bir tahmin olduğunu söylüyor. "Kilo kaybınız ve gece terlemeleriniz için önce bir hekime görünmenizi istiyorum," diyor. "Sonra birlikte bakalım."

Bu derste ne olacak

S10'un son dersi burada. Önceki yedi derste karmaşık vakalar, tıkanmalar, kopmalar, zararlar ve iş birlikleri ele alındı. Hepsinin altında aynı durum yatıyordu: uygulayıcı sık sık kesin bir bilgiyle değil, eksik bir resimle karar veriyor.

İlk bölüm belirsiz bir tabloyu çok erken kapatmanın tehlikesini ve bunun yerine bir tahminle çalışmanın yolunu ele alıyor. İkinci bölüm, bir tahminin ne kadar olası olduğunu düşünürken sık gözden kaçan bir bilgiyi tanıtıyor.

Usta katmanında uygulayıcının kendi belirsizlikle ilişkisi var: bilmemeye ne kadar dayanabildiği ve yanılma olasılığına karşı nasıl bir güvenlik ağı kurduğu.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Bir danışanın anlattıkları hiçbir zaman tam bir resim oluşturmuyor. Belirtiler birden fazla açıklamaya uyabiliyor, önemli bilgiler eksik olabiliyor ve tablo zaman içinde değişebiliyor. Uygulayıcı yine de karar vermek zorunda: ne soracağına, neyi önce ele alacağına, kimi nereye yönlendireceğine.

Bu örneklerde belirsizlik ortadan kaldırılamıyor. Uygulayıcının işi, belirsizliği yok saymadan onunla birlikte düşünebilmek.

Mekanizma

Erken kapanmamak

Olasılığı düşünmek

Usta katmanı

Bilmemeye dayanmak

Sınır ve güvenlik

Belirsiz bir tablo karşısında bedensel bir nedenin dışlanması, ruh sağlığı uygulayıcısının değil hekimin görevi. Özellikle belirtiler ani başladığında, ilk kez ileri yaşta ortaya çıktığında ya da kilo kaybı, ateş, bilinç değişikliği gibi bedensel işaretlerle birlikte geldiğinde, danışan bir hekime yönlendiriliyor.

Risk konusunda belirsizlik varsa, örneğin bir danışanın sözlerinin bir ölüm düşüncesine işaret edip etmediği anlaşılamıyorsa, doğrudan sormak ve bir güvenlik planı yapmak, beklemekten daha güvenli.

Bir uygulayıcının belirsizlikle baş edemediği ya da bir tablonun kendi yetkinliğini aştığını fark ettiği durumlarda, süpervizyon ve meslektaş danışması bir seçenek değil, bir gereklilik.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Erken kapanış, bir tabloyu yeterli bilgi toplanmadan akla gelen ilk açıklamayla kapatmaktır; sonraki bilgiler bu açıklamaya uyacak biçimde yorumlanır.

Çalışma hipotezi, belirsiz bir tablo için geçici olarak benimsenen, sınanabilir ve değiştirilebilir açıklamadır; onu neyin çürüteceği baştan belirlenir.

Temel oran, bir durumun ilgili toplulukta ne sıklıkta görüldüğüdür; nadir bir açıklama, benzerliği ne kadar çekici olursa olsun, çoğu zaman sık görülen bir açıklamadan daha az olasıdır.

Belirsizliğe tahammül, kesin bir cevap yokken kaygıyı yönetip erken karara kaçmadan bilgi toplamayı sürdürebilmektir.

Güvenlik ağı, belirsiz bir kararda yanılma olasılığına karşı önceden kurulan plandır; kararın bedelini azaltır.

Adamın belirtileri bir panik atağa benziyordu ve kısmen öyleydi. Onu koruyan, psikoloğun ilk cümlesini son cümlesi yapmaması oldu.

Sonraki derse köprü

Bu dersteki psikolog, olasılıkları tartarken bir soru sordu: bu açıklama ne kadar sık görülüyor? Kanıt kartlarında da hep benzer bir soru soruldu: bu bulgu kimde, neye kıyasla, ne kadar güvenilir? Bu soruların cevabı, bulguyu üreten çalışmanın nasıl kurulduğuna bağlı.

S11-P01-D01 «Araştırma tasarımları» araştırma ve kanıt bölümünü bu noktadan açıyor: bir çalışmanın nasıl kurulduğunun, ondan çıkan sonucun neyi söyleyebileceğini ve neyi söyleyemeyeceğini nasıl belirlediği.