Problem çözme ve kişilerarası beceriler

Açılış sahnesi

"Her şey üst üste geldi," diyor danışan ve bir çırpıda sayıyor: tasarruflar azalıyor, eşi her akşam bankadan gelen mesajlara bakıp susuyor, iş başvuruları dağınık bir hâlde, bir sonraki görüşme için ne hazırlayacağını bilmiyor, kızı üniversite sınavına hazırlanıyor ve dershane ücreti var.

Sonra ellerini dizlerine koyuyor. "Bunların hiçbirini çözemem. Hepsi aynı anda."

Uygulayıcı bir kâğıt alıyor ve danışanın söylediği her şeyi ayrı bir satıra yazıyor. Yedi satır çıkıyor. Danışan kâğıda bakıyor. "Yedi tane," diyor şaşırarak. "Kafamda bir tane gibiydi. Büyük, siyah bir tane."

Bu derste ne olacak

Önceki derslerde danışan duygularını fark etmeyi, düşüncelerini tartmayı ve kendine daha nazik davranmayı çalıştı. Ama önünde duygusal olmayan, somut sorunlar da var ve bu sorunlar çözülmedikçe duygular da yeniden besleniyor.

İlk bölüm yapılandırılmış problem çözmenin temel adımlarını ele alıyor: kişinin sorunlara yaklaşım biçimi, sorunu çözülebilir bir cümleye çevirmek ve yargılamadan seçenek üretmek.

Usta katmanı, sorunların bir kısmının başka insanlarla ilgili olduğu gerçeğinden hareket ediyor: kendi ihtiyacını karşı tarafı kırmadan ve kendini de ezdirmeden dile getirebilmek, ve bir isteği yapılandırılmış biçimde kurmak.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Sıkıntılı bir dönemde sorunlar tek tek değil, bir yığın gibi görünüyor. Yığının büyüklüğü, tek tek sorunların her birinden daha ağır geliyor ve kişi hiçbirine başlayamıyor.

Bu örneklerde sorunun kendisi kadar, soruna yaklaşım biçimi de belirleyici: sorunun büyük ve bulanık tutulması, çözüm üretilmeden tartışılması ya da hiç dile getirilmemesi.

Mekanizma

Soruna nasıl bakılıyor?

Yargılamadan seçenek üretmek

Usta katmanı

Kendini ezdirmeden, ezmeden

Sorunların önemli bir kısmı başka insanlarla ilgili ve çözümleri bir konuşma gerektiriyor. Bu konuşmalarda kişi sık sık iki uç arasında gidip geliyor: ya susup kendi ihtiyacını yok sayıyor ya da ihtiyacını öfkeyle, karşı tarafı suçlayarak dile getiriyor.

Bir isteği kurmak

Sınır ve güvenlik

Bu ders problem çözme ve kişilerarası becerilerin genel ilkelerini tanıtıyor; yapılandırılmış bir problem çözme terapisi ya da beceri eğitimi yürütme yetkisi vermiyor.

Atılganlık ve yapılandırılmış istek, karşı tarafın güvenli olduğu ilişkilerde kullanılıyor. Şiddet, tehdit ya da kontrol içeren bir ilişkide bir isteği doğrudan dile getirmek kişiyi tehlikeye atabilir; böyle durumlarda öncelik, kişinin güvenliğini sağlayacak bir planın uzmanlarla birlikte kurulması.

Borç, işsizlik ya da barınma gibi ağır sorunlar, bir terapi çalışmasının çözebileceğinden daha fazla kaynak gerektirebiliyor. Bu durumlarda kişiyi sosyal hizmetlere, hukuki danışmanlığa ya da istihdam kurumlarına yönlendirmek çalışmanın bir parçası.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Sorun yönelimi, kişinin sorunlara çözülebilir şeyler olarak mı yoksa tehdit ve başarısızlık işaretleri olarak mı baktığıdır; beceriden önce gelir.

Çözülebilir sorun cümlesi, bulanık bir sıkıntının kim, ne, ne zaman ve nerede sorularına cevap veren ve eyleme açık bir cümleye çevrilmesidir.

Yargısız seçenek listesi, seçeneklerin önce değerlendirilmeden üretilmesi ve ancak liste bittikten sonra tartılmasıdır.

Atılganlık, kendi ihtiyacını karşı tarafın hakkını gözeterek ama kendi hakkından vazgeçmeden, açık ve saygılı biçimde dile getirmektir.

Yapılandırılmış istek, durumu tarif etmek, duyguyu söylemek, isteği açıkça dile getirmek ve karşılanmasının ne getireceğini söylemek adımlarıyla kurulan istektir.

Kafadaki büyük, siyah yığın yedi satıra ayrıldı. Satırların hepsi çözülmedi; ama pazar akşamları artık iki kişi aynı kâğıda bakıyor.

Sonraki derse köprü

Danışan eşiyle konuşabildi. Ama S08-P01-D05'te "Tabii ki almazlar" diyen iç sesin babasının sesine benzediğini fark etmişti ve o sesin sahibiyle hiç konuşamamıştı. Babası beş yıl önce öldü ve o konuşma artık gerçek bir masada yapılamaz.

S08-P01-D07 «İmgeleme, sandalye ve anlatı çalışmaları» bu tür konuşmalara bakıyor: gerçekte yapılamayan bir konuşmayı imgelemde ya da boş bir sandalyenin karşısında kurmak ve kişinin kendi hikâyesini yeniden anlatabilmesi.