Kabul, farkındalık ve şefkat

Açılış sahnesi

Eski iş arkadaşının şirketinden bir görüşme daveti geldi. Danışan görüşmeye gitti, sorulara cevap verdi, el sıkışıp çıktı. Dört gün sonra kısa bir e-posta: "Başka bir adayla devam etme kararı aldık."

Uygulayıcıya bunu anlatırken sesi düz. "Beklediğim bir şeydi," diyor. Sonra ekliyor: "Tabii ki almazlar. Elli iki yaşında, altı ay evde oturmuş, sorulara kekeleyerek cevap veren birini kim alır ki?"

Uygulayıcı bir süre susuyor. Sonra soruyor: "Bu cümleyi, aynı durumdaki kardeşine de böyle söyler miydin?"

Danışan başını iki yana sallıyor. "Ona söylemezdim. Ama bana söylemek kolay."

Bu derste ne olacak

Önceki derslerde danışan korktuğu durumlarla karşılaşmayı, düşüncelerini yazıya döküp tartmayı öğrendi. Ama bazı acılar yanlış bir düşünceden gelmiyor: reddedilmek gerçekten oldu, yaş gerçek, işsiz geçen aylar gerçek. Bu derste değiştirilemeyen bir durumla nasıl bir ilişki kurulabileceğine bakılıyor.

İlk bölüm gerçekliği kabul etmenin ve zor duyguları, önemsenen bir şey uğruna taşımaya razı olmanın ne anlama geldiğini ele alıyor. Ardından gündelik hayatın ortasında kullanılabilecek kısa bir farkındalık alıştırması tanıtılıyor.

Usta katmanında kendine yönelik sert iç sesin nasıl işlediği ve buna karşı şefkatli bir tutumun nasıl kurulabileceği ele alınıyor. Öz şefkatin insanı tembelleştirdiğine dair yaygın bir kaygı da bu bölümde sınanıyor.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

S05-P01-D04'te tanımlanan Bilinçli farkındalık, dikkati amaçlı biçimde ve yargılamadan şu ana yöneltmekti; S01-P03-D11'de tanımlanan Öz şefkat ise kişinin zorlandığı bir anda kendisine sevdiği birine davranacağı gibi davranmasıydı. Bu kavramlar kulağa yumuşak geliyor; uygulamada ise kimi zaman kişinin en çok direndiği şeyler.

Bu örneklerde acının bir kısmı durumdan, bir kısmı ise kişinin duruma verdiği tepkiden geliyor. Bu dersin araçları durumu değiştirmeye değil, bu ikinci kısmı hafifletmeye yönelik.

Mekanizma

Olanı kabul etmek

Gündelik hayatın ortasında bir mola

Usta katmanı

Sert iç sesin işleyişi

Kendine sert davranan birçok kişi, bu sertliğin onu korumaya ve harekete geçirmeye yaradığına inanıyor. Bazı kuramlar bu sertliğin, tehdide karşı gelişmiş bir sistemin kişinin kendisine yönelmesi olduğunu öne sürüyor.

Düzeltmek ve cezalandırmak

Sınır ve güvenlik

Bu ders kabul, farkındalık ve şefkat odaklı çalışmaların genel ilkelerini tanıtıyor; bu yaklaşımlarda yapılandırılmış bir tedavi yürütme yetkisi vermiyor.

Farkındalık alıştırmaları, özellikle travma öyküsü olan kişilerde zor anıları ya da yoğun bedensel duyumları beklenmedik biçimde canlandırabiliyor. Alıştırma sırasında sıkıntı belirgin biçimde artarsa, gözleri açmak, dikkati çevredeki nesnelere yöneltmek ve alıştırmayı kısaltmak mümkün; bu durumlarda uzman desteği önemli.

Kabul, bir kişinin haksızlığa, istismara ya da şiddete katlanması gerektiği anlamına gelmiyor. Değiştirilebilecek ve değiştirilmesi gereken durumlar karşısında kabul değil, eylem ve korunma gerekiyor.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Tam kabul, değiştirilemeyen bir gerçekliğin onaylamadan, olduğu gibi kabul edilmesidir; pes etmek değil, savaşmayı bırakmaktır.

İsteklilik, önemsenen bir şey uğruna yol üstündeki zor duyguları taşımaya razı olmaktır.

Kısa farkındalık molası, birkaç dakikada yapılan ve otomatik bir tepkinin önüne küçük bir boşluk koyan alıştırmadır; amacı rahatlamak değil, fark etmektir.

Yatıştırma sistemi, şefkat odaklı çerçevede güvende olma ve bağlılıkla ilişkili duygu düzenleme sistemidir; kuramsal bir modeldir.

Kendini düzeltme, bir hatayı cezalandırmak yerine merak ve özenle ele alıp bir sonraki adımı bulmaktır.

Ret e-postası gerçekti ve gitmedi. Ama danışan artık onu okuduktan sonra babasının sesiyle değil, kardeşine konuşacağı sesle kendine konuşmayı deniyor.

Sonraki derse köprü

Danışan artık ret aldığında kendini cezalandırmak yerine neyi düzeltebileceğine bakabiliyor. Ama önünde duygusal değil, somut sorunlar da var: iş arama sürecini nasıl düzenleyeceği, bir sonraki görüşmeye nasıl hazırlanacağı ve aylardır ertelediği bir konuşma, eşiyle aralarındaki gerginlik.

S08-P01-D06 «Problem çözme ve kişilerarası beceriler» bu somut sorunlara bakıyor: bir sorunu adım adım tanımlamayı, çözüm seçeneklerini tartmayı ve zor bir konuşmayı karşı tarafı kırmadan kurabilmeyi.