Yapılandırılmış ve serbest görüşme

Açılış sahnesi

Bir klinik, on iki maddelik sabit bir ön görüşme formuyla çalışıyor: yakınma, uyku, iştah, aile öyküsü, sırayla. Otuz dakikada tüm maddeler dolduruluyor ve form eksiksiz görünüyor.

Başka bir klinik aynı ilk görüşmeyi tek bir soruyla açıyor: "Nereden başlamak istersin?" Danışan otuz dakika boyunca tek bir konuyu — bir yıl önce kaybettiği işi — anlatıyor. Uyku hiç sorulmuyor, aile hiç sorulmuyor; ama bu alanlar formda da eksik kalmıyor, çünkü ortada zaten bir form yok, yalnızca konuşulanlar var.

Aynı danışan iki klinikte de olsaydı iki farklı kayıt çıkardı. Birincisinde her alan dolu ama hiçbir alan derinleşmedi; kaybedilen iş formun "yakınma" kutusuna sıkıştırılmış tek bir cümleye indi. İkincisinde kaybedilen iş derinlemesine anlaşıldı ama uyku sorunu — belki tam da onun yüzünden gelen şey — hiç gündeme gelmedi.

İkisi de eksiksiz değil. Yalnızca farklı yerlerde eksik.

Bu derste ne olacak

Önce üç görüşme biçimi ayrılıyor: soruları ve sırası önceden sabitlenmiş yapılandırılmış görüşme, akışı konuşmanın kendisine bırakan serbest görüşme ve ikisinin arasında duran yarı yapılandırılmış görüşme. Sonra her birinin bilgiyi nerede kaybettiğine bakılıyor: sabit listenin dışında kalan alanlara ve serbest akışın hiç uğramadığı alanlara. Kanıt bölümü bu iki kaybın ne kadar gerçek olduğunu tartışıyor. Usta katmanında iki konu var: sabit bir formun eksikliğini gizlemesi ve açık bölümün görüşmenin neresine konduğu.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Bir bilgiyi toplarken sırayı önceden mi kilitlediğin, yoksa akışı kendi hâline mi bıraktığın, neyin elde kalıp neyin dışarıda kaldığını değiştiriyor. Bu, klinikle hiç ilgisi olmadan görülebiliyor.

Üç örnekte de kaybedilen şey aynı değil: sabit sırada listede olmayan şey kayboluyor, açık sırada ise plandaki şeyin kendisi. Bir değerlendirme görüşmesinde bu iki kayıp birbirinin yerini tutmuyor.

Mekanizma

Üç biçim

Serbest görüşme ise üçüncü uç: önceden bir soru listesi yok, yalnızca uygulayıcının aklında taşıdığı bir gündem var ve konuşma danışanın götürdüğü yere gidiyor. Olağan klinik görüşmelerin birçoğu, açıkça adı konmasa da bu biçime yakın yürüyor.

Listenin dışında kalan alan

Sırası gelmeyen alan

Kayıp ne kadar gerçek

Usta katmanı

Biçimin danışana hissettirdiği

Aynı sabit sıra bir danışanda güven verici bir öngörülebilirlik, başka birinde bir sorgu hissi uyandırabiliyor. Uygulayıcılar kimi zaman ikinci ihtimali abartıyor: yapılandırılmış bir görüşmenin danışanı rahatsız edeceğini, soğuk ve mekanik bulunacağını düşünüyor.

Doldurulmuş formun sakladığı

Açık bölümün yeri

S02-P03-D02'nin açılış sahnesinde, kırk maddelik bir form on iki dakikada doldurulduktan sonra sorulan "eklemek istediğin bir şey var mı" sorusu bir soru türü örneği olarak anlatılmıştı. Aynı sahne burada başka bir şey gösteriyor: asıl konu en son sırada geldiği için, formun eksiksiz görünen kırk maddesinin gölgesinde kaldı.

Sınır ve güvenlik

Bu ders belirli bir yapılandırılmış tanı görüşmesinin nasıl uygulanacağını öğretmiyor; adı geçen hiçbir araç yok. Bu araçların çoğu, uygulayıcının ayrıca eğitim almasını ve güvenilir kodlama için denetimli pratik yapmasını şart koşuyor. Burada kurulan şey yalnızca üç biçimin bilgiyi nasıl farklı ürettiği.

Hangi biçimin doğru olduğuna bu ders karar vermiyor. Biçim seçimi kurumun amacına, danışanın durumuna ve görüşmenin işlevine bağlı bir klinik karar; araştırma için tanı koymak ile ilk kez gelen birini dinlemek aynı biçimi gerektirmeyebilir.

Bir biçim ne kadar sabit olursa olsun, danışanın güvenliğine dair bir işaret belirdiği anda sıra bırakılıyor. Sabit bir formun on birinci maddesinde gelen bir umutsuzluk cümlesi, on ikinci maddeye geçmeden ele alınıyor; serbest bir görüşmede ise bu işaret, konuşmanın kendiliğinden oraya varmasını beklemeden soruluyor.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Yapılandırılmış görüşme soruları ve sırasını önceden sabitliyor, Yarı yapılandırılmış görüşme alanları sabitleyip sırayı ve sözcükleri uygulayıcıya bırakıyor, serbest görüşme ise akışı konuşmanın kendisine bırakıyor.

Protokol dışı alan, sabit listede hiç yer almayan bir alanın görüşmeye girememesidir; seçim sorular yazılırken, danışanla karşılaşılmadan önce veriliyor.

Sorulmadan kalan alan, serbest bir görüşmede planlanan bir alanın, konuşma oraya hiç varmadığı için sorulmadan kalmasıdır; serbestliğin kendi kaybı.

Olağan klinik görüşme, yarı yapılandırılmış görüşmeye göre eşlik eden tabloları daha az yakalıyor; erken kurulan bir izlenim, sorulmayan alanların bir kısmını açıklıyor olabilir.

Görünmeyen eksiklik, doldurulmuş bir formun sormadığı şeyi hiç göstermemesidir; serbest görüşmede ise sorulmayan alan bir boşluk olarak görünür kalıyor.

Huni düzeni, açık bir başlangıçtan belirli sorulara daralmaktır; aynı açık soru başta sorulduğunda merkezî, sonda sorulduğunda ek bir not gibi işleniyor.

Biçimler arasındaki fark bir üstünlük farkı değil, hangi bilginin nerede kaybolduğu farkı. Kaybın nerede olduğunu bilmek, onu aramaya başlamanın ilk adımı.

Sonraki derse köprü

Bu derste toplanan bilgi neyin sorulduğu değil, nasıl sorulduğuydu: sabit bir sırayla mı, açık bir akışla mı, ve açık kısmın konuşmanın neresinde durduğu. Ortak bulgu şuydu: hiçbir biçim nötr değil, her biri kendi türünden bir boşluk bırakıyor.

S06-P01-D07 «Davranışsal gözlem ve işlevsel analiz» sözlü anlatının dışına çıkıyor: danışanın söylediği değil, görüşme sırasında yaptığı — bir duraksama, bir konudan kaçınma, bir beden dili değişimi — de kendi başına bir veri. Buraya kadarki altı ders sözün nasıl üretildiğini sordu; orada sorulan soru artık sözlü olmayanın nasıl okunacağı ve bir davranışın hangi işi gördüğü.