Tıbbi ve psikiyatrik geçmiş

Açılış sahnesi

Bir danışan üç yıl önce bir tanı aldığını söylüyor: "bana o zaman büyük depresyon dediler."

Elinde o günün kaydı yok. Ama elinde başka bir belge var: geçen ay başka bir kurumdan gelen bir sevk yazısı. Yazı geçmiş tedaviyi özetliyor ve orada geçen tanı farklı — "uyum bozukluğu, depresif belirtilerle."

İki cümle aynı dönemi anlatıyor ve ikisi de aynı kesinlikte duruyor. Biri kişinin kendi hafızası, öteki kâğıda yazılmış bir kayıt. Hangisi doğru?

Soru yanlış kurulmuş. İkisi de doğru olabilir, çünkü ikisi de aynı şeyi ölçmüyor: biri o günün klinik görüşmesinin danışana sözle söylenen özeti, öteki bir başka kurumun kendi dosyasından çıkardığı özet — ve aradaki iki özet arasında hiç kimse köprü kurmamış.

Bu derste ne olacak

Önce bir psikiyatrik geçmişin tek bir belge olmayabildiği, art arda gelen özetlerden oluşan bir zincir olabildiği ele alınıyor. Ardından bir tanının, onu koyan kişi ve o günün koşulları ortadan kalktıktan çok sonra bile nasıl sabit bir gerçek gibi taşındığı gösteriliyor. Ardından, geçen dersin bıraktığı soru doğrudan ele alınıyor: anlatı ile kayıt çelişince, aralarında hakemlik yapacak bir şey olmadığında ne yapılır. Sonra iki ayrı tuzak var: bir etiketi kişiyle tanışmadan önce okumanın görüşü nasıl önceden biçimlendirdiği, ve "denendi, işe yaramadı" cümlesinin altında üç farklı durumun gizlenebildiği.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

S06-P01-D02, bir yaşam öyküsünün tek kaynağının kişinin kendi anlatısı olduğunu göstermişti. Burada ikinci bir kaynak giriyor: bir yerde tutulmuş, yazılmış ve başka bir amaçla düzenlenmiş bir kayıt.

İkinci kaynağın girişiyle birlikte yeni bir sorun da giriyor. Bir anlatı içinde kendiyle çelişebiliyordu — bir kişi bir olayı iki farklı biçimde hatırlayabiliyordu ve bu bir tutarsızlık değil, hafızanın doğasıydı. Ama şimdi elde iki ayrı kaynak var ve ikisi aynı döneme dair farklı şeyler söylediğinde, kararı verecek üçüncü bir taraf yok. Kayıt her zaman kâğıt olduğu için haklı çıkmıyor; anlatı her zaman kişiye ait olduğu için de haklı çıkmıyor.

Mekanizma

Rapor zinciri

Taşınan tanı

Hakemsiz çelişki

Usta katmanı

Etiketin önden okunması

Yarım kalan deneme

Sınır ve güvenlik

Bu ders klinik değerlendirme becerisi öğretmiyor; klinik değerlendirme ve tanı koyma yetkisi ayrı bir eğitim ve gözetim gerektirir. Burada kurulan şey, elde bulunan kayıtların ve anlatının nasıl okunacağına dair bir dikkat çerçevesi.

Bir kayda erişim, o kaydın içeriğinin özgürce paylaşılabileceği anlamına gelmiyor. Başka bir kurumdan gelen bir belge, kendi gizlilik ve rıza kurallarına tabi; buradaki tartışma bu kuralları geçersiz kılmıyor.

Bir psikiyatrik geçmişte kendine ya da başkasına yönelik güncel bir risk işareti geçtiğinde, bu ders o işaretin nasıl ele alınacağını anlatmıyor. S02-P01-D04'teki Risk taraması kendi yolunu izliyor ve bir geçmişin nasıl dizildiğini incelemek onun önüne geçmiyor.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Rapor zinciri, bir psikiyatrik geçmişin tek bir belge değil art arda gelen özetlerden oluştuğudur; her aktarım bir öncekini sıkıştırıyor ve sıkışan yer özellikle koşul ve nicelik olabiliyor.

Taşınan tanı, bir tanının onu koyan kişi ve o günün koşulları ortadan kalktıktan sonra bile kayıtta değişmeden kalmasıdır; dosyada durmak bir onay değil bir aktarım.

Hakemsiz çelişki, anlatı ile kaydın aynı dönem için farklı şeyler söylemesi ve aralarında karar verecek üçüncü bir kaynağın bulunmamasıdır; doğru cevap bazen seçim yapmak değil, çelişkiyi bir bilgi olarak taşımaktır.

Etiketin önden okunması, bir tanının kişiyle tanışmadan önce okunup sonraki gözlemi biçimlendirmesidir; hazırlık aynı zamanda bir beklenti taşıyor.

Yarım kalan deneme, "denendi, işe yaramadı" cümlesinin altında üç farklı durumu — yeterli denemeyi, yetersiz dozu ve yarıda kesilmeyi — gizleyebilmesidir.

Beş başlık ortak bir noktaya çıkıyor: bir geçmiş kaydı, olanın kendisi değil, bir yerde bir kez yazılmış ve o andan sonra taşınmaya devam eden bir metindir. Taşınırken neyin kaybolduğunu bilmek, kaydı okuma işinin bir parçası.

Sonraki derse köprü

Bu ders boyunca geçmişin nasıl kayda geçtiğini ve o kaydın nasıl taşındığını sorduk — tanı, olay, tarih düzeyinde. S06-P01-D04 «İlaç ve madde kullanımı» aynı soruyu daha somut bir alana taşıyor: ne kullanıldığı, ne sıklıkta, ve kullanımın kendisi hakkında sorulan sorunun nasıl sorulduğu.

Yarım kalan deneme orada da geri gelecek, ama bu kez geçmiş bir tedavi kaydı olarak değil, bugünkü bir kullanım örüntüsünün nasıl sorulacağı olarak. Bir kullanım sorusunun kendisi de, tıpkı bir öykü alımındaki ilk soru gibi, alacağı cevabın bir kısmını baştan belirliyor.