Travma odaklı yöntemler

Açılış sahnesi

Sekiz ay önce, yeşil ışıkta kavşağa giren arabasının yan tarafına kırmızıda geçen bir araç çarptı. Yanındaki koltukta oturan kardeşinin kolu kırıldı; kendisi birkaç sıyrıkla kurtuldu.

Kol iyileşti. Danışan ise o günden beri direksiyona oturmuyor, işe iki otobüs değiştirerek gidiyor. Sokakta bir korna duyduğunda midesi bir anda düşüyor, ellerini ön paneli kavramak ister gibi kaldırıyor. Geceleri sık uyanıyor.

İlk görüşmede tek bir cümleyi üç kez tekrarlıyor: "Telefona bakmasaydım görürdüm." Işık yeşildi, öteki araç kırmızıda geçmişti; danışan bunu biliyor. Cümle yine de her seferinde aynı kesinlikle geliyor.

Bu derste ne olacak

İlk bölüm travma odaklı çalışmanın genel yapısını kuruyor: yöntemlerin çoğunun paylaştığı evreler ve bir anıyla çalışmanın, kişinin taşıyabileceği bir uyarılma düzeyinde yürütülmesi gerektiği fikri.

Ardından, doğrudan anının üzerinde çalışan iki yol ele alınıyor: anıyı hayalde tekrar tekrar anlatarak onunla yeniden karşılaşmak ve olaydan sonra kurulan, kişiyi olduğu yerde tutan yargıları sınamak.

Usta katmanında anıyı dışarıdan gelen bir uyaranla aynı anda tutan yöntemler ve bu yöntemin hangi parçasının işe yaradığına dair tartışma yer alıyor. Olaydan hemen sonra herkese uygulanan tek oturumluk anlatma görüşmesinin neden artık önerilmediği de bu bölümde.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Zor bir olay yaşayan insanların çoğunda ilk haftalardaki uykusuzluk, irkilme ve olayın zihinde tekrar tekrar belirmesi zamanla kendiliğinden azalıyor. Travma odaklı yöntemler bu azalmanın gerçekleşmediği, aylar sonra da olayın dünü gibi yaşandığı durumlar için geliştirildi.

Bu örneklerde asıl ayrım olayın ağırlığında değil, olay geçtikten sonra neyin geçmediğinde. S04-P01-D07'de tanımlanan Tarihsiz dönüş, geçmemiş olanın en belirgin biçimiydi: anı, geçmişe ait olduğu bilgisi olmadan geri geliyordu.

Mekanizma

Evreler ve aralık

Travma odaklı yöntemler birbirinden farklı teknikler kullanıyor; ama çoğu benzer bir iskeletin üzerine kuruluyor.

Anıyı yeniden anlatmak

Ders S05-P01-D02'de tanımlanan Maruz bırakma, kaçınılan bir durumla planlı ve kaçmadan karşılaşmayı anlatıyordu. Travma odaklı çalışmada kaçınılan şey yalnızca bir yer değil, anının kendisi de olabiliyor.

Usta katmanı

Olaydan sonra kurulan cümle

Bir olay yalnızca bir anı bırakmıyor; olayın ne anlama geldiğine dair yargılar da bırakıyor. Bu yargılar olaydan sonra, sık sık ilk günlerin dehşeti içinde kuruluyor ve sonra sorgulanmadan kalıyor.

Anıyı dışarıdan bir uyaranla tutmak

Sınır ve güvenlik

Travma odaklı yöntemler ayrı eğitim ve süpervizyon gerektiren yapılandırılmış tedaviler. Buradaki anlatım yöntemleri tanıtıyor, ama anıyla çalışma yetkisi vermiyor. Anı üzerinde eğitimsiz yürütülen bir çalışma kişiyi tahammül aralığının dışına itip belirtileri ağırlaştırabiliyor.

Kişi hâlâ tehlikenin içindeyse, örneğin şiddet gördüğü bir ilişkide yaşıyorsa, öncelik anıyla çalışmak değil güvenliğini sağlamak. Geçmiş bir olayla çalışmak, süren bir tehlikeyi ortadan kaldırmıyor.

Olaydan sonra sık alkol kullanımı, kendine zarar verme, ölüm düşünceleri ya da kendinden ve çevresinden kopmuş gibi olma yaşanıyorsa, bu belirtiler anıyla çalışmadan önce ve onunla birlikte ayrıca ele alınıyor.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Evreli çalışma, hazırlık, işleme ve bütünleştirme evrelerinden oluşur; evreler arasında geri dönmek mümkündür.

Tahammül aralığı, kişinin güçlü bir duyguyu yaşarken düşünebildiği ve şimdide kalabildiği uyarılma düzeyidir; anıyla çalışma bu aralığın içinde yürütülür.

Hayalde yeniden anlatım, olayın şimdiki zaman kipinde tekrar tekrar anlatılmasıdır; anının bitmiş bir olay olarak yerleşmesini hedefler.

Takılma noktası, olaydan sonra kurulup iyileşmeyi engelleyen yargıdır; çalışma onu çürütmeyi değil, olayın bütün ayrıntılarıyla karşılaştırmayı amaçlar.

Çift odaklı dikkat, anıyı şimdiden gelen bir uyaranla aynı anda tutmaktır; bu uyaranın ek bir iş yapıp yapmadığı tartışmalıdır.

Kavşaktaki ışık yeşildi. Danışan bunu sekiz aydır biliyordu; o bilginin anıya ulaşması için anıyı baştan sona, bir sonuyla birlikte anlatması gerekti.

Sonraki derse köprü

Bu dersteki yöntemlerin hepsi, kişinin anısını sözcüklere dökebildiğini, şimdiki zaman kipinde anlatabildiğini ve kendi yargısını uygulayıcıyla birlikte inceleyebildiğini varsayıyor. Bir yetişkin için makul bir varsayım bu.

S05-P01-D10 «Çocuk ve ergen yaklaşımları» bu varsayımın tutmadığı yerden başlıyor: sözcükleri henüz yetmeyen ya da düşüncesini anlatmak yerine oynayan bir çocukla, ve hayatını belirleyen yetişkinler odanın dışında kalamayacağı için çalışmaya ebeveynin de katıldığı yaklaşımlar.