Sistemik, aile ve çift terapileri

Açılış sahnesi

Tez danışanı bu kez yalnız değil. Kendi isteğiyle, uzun bir tereddütten sonra annesini de getirmiş. Anne sandalyesine oturur oturmaz konuşmaya başlıyor: kızının çok zeki olduğunu, tezi bitirirse ailenin ilk yüksek lisans mezunu olacağını, her akşam arayıp "bugün ne yazdın" diye sorduğunu ama cevap alamadığını.

Danışan annesi konuştukça sandalyesinde biraz daha geriye çekiliyor. Uygulayıcı bunu not ediyor ve iki kişiye aynı soruyu soruyor: "Akşam telefon çaldığında her biriniz ne yapıyorsunuz, sonra öteki ne yapıyor?"

Anne ararken endişelendiğini, cevap gelmeyince bir kez daha aradığını söylüyor. Kızı telefonun her çalışında tezi yazmadığını hatırladığını, bu yüzden açmadığını söylüyor. İkisi de aynı cümleyi kuruyor, bir tarafı eksik: "O öyle yapınca ben de…"

Bu derste ne olacak

Önce yaklaşımın temel kayması kuruluyor: sorunun bir kişinin içinde değil, kişiler arasındaki bir örüntüde aranması ve nedenin tek yönlü değil karşılıklı düşünülmesi.

Ardından bir ailede belirtinin neden çoğu zaman tek bir kişide göründüğü ve iki kişi arasındaki gerginliğin nasıl üçüncü birinin üzerinden yürüdüğü ele alınıyor.

Usta katmanında çiftlerde ve ailelerde sık görülen karşılıklı örüntülerden biri işleniyor. Bunun yanında daha çok çaba göstermekle kuralın kendisini değiştirmek arasındaki fark ve kanıtın durumu da aynı bölümde. Yaklaşımın geçmişinde ailelere haksız yere yüklenmiş bir suçun ne olduğu da açıkça konuşuluyor.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Bir grubun içinde yaşanan bir sorun kimi zaman yalnız bir kişinin davranışı gibi görünüyor, oysa o davranışı ayakta tutan şey grubun tamamının hareketi.

Bu örneklerde "kim başlattı" sorusunun cevabı yok, çünkü her hareket bir öncekine cevap. Sistemik yaklaşım bu soruyu bırakıp örüntünün kendisine bakıyor.

Mekanizma

Örüntünün kendisi

Buraya kadarki yaklaşımların hepsi odada tek bir kişiyle çalıştı. Sistemik yaklaşım bakılacak birimi değiştiriyor: kişi değil, kişiler arasındaki ilişkiler ve onları düzenleyen, çoğu zaman yazılmamış kurallar. Bir aile ya da bir çift, üyelerinden birinin değişmesiyle öteki üyelerin de değiştiği bir bütün olarak düşünülüyor.

Belirtinin nerede göründüğü

Usta katmanı

Daha çok aynı şey

Sistemik yaklaşımın ince gözlemlerinden biri şu: insanlar bir sorunu çözmek için denedikleri şeyi, işe yaramadığında bırakmak yerine daha çok yapıyor. Çözüm denemesi sorunun kendisini sürdürmeye başlıyor.

Sınır ve güvenlik

Aile ya da çift görüşmesi yapmak ayrı bir eğitim istiyor. Birden fazla kişiyle aynı anda çalışırken her birinin kendini güvende hissetmesi, uygulayıcının taraf tutmuş görünmemesi ve kimsenin öteki karşısında açıkta bırakılmaması, bireysel görüşmede olmayan beceriler gerektiriyor.

Bir aile üyesini görüşmeye davet etmek danışanın onayıyla ve neyin paylaşılacağı önceden konuşularak yapılıyor. Danışanın bireysel görüşmelerde anlattıkları, izni olmadan ortak görüşmeye taşınmıyor.

Aile içinde şiddet, zorlama ya da istismar söz konusu olduğunda karşılıklı nedensellik dili kullanılmıyor. Böyle bir durumda sorumluluk iki tarafa paylaştırılmaz ve ortak görüşme zarar gören kişiyi tehlikeye atabilir; önce güvenlik değerlendiriliyor ve gerekirse yalnız ayrı görüşmeler yapılıyor.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Karşılıklı nedensellik, bir ilişkideki davranışların birbirinin hem nedeni hem sonucu olmasıdır; soru "kim başlattı" değil, "bu döngü nasıl sürüyor" olur.

Belirti taşıyıcı, güçlüğün görünür biçimde ortaya çıktığı aile üyesidir; kavram onun güçlüğünü küçültmez, güçlüğün yalnız onun içinde durmadığını söyler.

Üçgenleşme, iki kişi arasındaki gerginliğin üçüncü bir kişi üzerinden yürümesidir; asıl ilişki konuşulmadan sürer.

Takip ve geri çekilme, bir tarafın üstüne gidip ötekinin geri çekildiği ve her birinin ötekine kendi hamlesini artırarak cevap verdiği örüntüdür.

Kuralı değiştiren değişim, davranışların miktarını değil onları düzenleyen anlaşmayı değiştirmektir; bu yaklaşıma göre daha çok aynı şey çoğu zaman döngüyü güçlendirir.

Tez beş ders boyunca danışanın içindeydi. Bu derste bir telefon hattının iki ucuna yayıldı ve iki kişinin anlaşmasıyla hafifledi.

Sonraki derse köprü

Sistemik yaklaşım ailenin örüntüsünü gerçek bir şey olarak ele aldı: aramalar, geri çekilmeler, bir kuşaktan ötekine geçen bir yük. Uygulayıcı bu örüntüyü gören ve adlandıran kişi oldu.

S05-P01-D07 «Yapılandırmacı ve postmodern yaklaşımlar» başka bir soruyla geliyor: ailenin kendisine ve tezine dair anlattığı hikâye nasıl kurulmuş, hangi hikâyeler anlatılmadan kalmış, ve uygulayıcı bir uzman gibi değil de o hikâyenin ortak yazarlarından biri gibi durabilir mi?