Davranışçı yaklaşımlar

Açılış sahnesi

Tezini iki yıldır bitiremeyen danışan bu kez başka bir uygulayıcının karşısında. Uygulayıcı bitirmenin ne anlama geldiğini sormuyor. Dün akşamı soruyor.

"Tezi açmaya niyet ettiğinizde tam olarak ne oldu?"

Danışan anlatıyor: bilgisayarı kanepede açmış, telefon yanında, önce bir mesaja bakmış. Dosyayı açınca ilk sayfadaki bir paragrafı beğenmemiş, midesinde bir sıkışma olmuş. Dosyayı kapatıp bir dizi açtığında sıkışma geçmiş. "Rahatladım," diyor, "sonra da utandım."

Uygulayıcı defterine iki kelime yazıyor: rahatlama hemen, utanç sonra. Çalışmanın bütün planı bu iki kelimenin arasındaki farktan çıkacak.

Bu derste ne olacak

İlk bölüm yaklaşımın temel sorusunu kuruyor: bir davranışı sürdüren şey, onu tetikleyen işaretler ve ardından gelen sonuçlar; ve kısa vadeli küçük bir rahatlama, uzak ama büyük bir kazançtan çoğu zaman güçlü çıkıyor.

Ardından bu soruyu değişime çeviren iki araç geliyor: davranışı tetikleyen ortamı düzenlemek ve istenen davranışa küçük adımlarla yaklaşmak.

Usta katmanında yaklaşımın iki büyük uygulaması ele alınıyor: çökkünlükte kişinin hayatındaki ödüllendirici temasları yeniden artırmak ve kaygıda kaçınılan şeyle planlı biçimde karşılaşmak. Kanıtın bugünkü durumu ve yaklaşıma yıllarca yöneltilmiş bir itirazın ne olduğu da aynı bölümde.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Davranışçı yaklaşımın sorusu gündelik hayatta herkesin bir yerde sorduğu bir soru: bu davranış neden sürüyor, ondan sonra ne oluyor?

Bu örneklerde kimsenin davranışı kişiliğiyle açıklanmıyor. Davranışın öncesine ve sonrasına bakınca neden sürdüğü görünür oluyor.

Mekanizma

Sonuçların zaman farkı

Davranışçı yaklaşım bir davranışı, ondan önce gelen işaretlerle ve ardından gelen sonuçlarla birlikte okuyor. S01-P02-D04'te Pekiştirme bir davranışın sıklığını artıran sonucu, Olumsuz pekiştirme ise hoş olmayan bir durumun kalkmasıyla artan davranışı adlandırıyordu. Yaklaşımın ertelemeye, kaçınmaya ve alışkanlıklara bakarken en çok kullandığı ek fikir, bu sonuçların ne zaman geldiği.

Zaman farkı sabit bir kader sayılmıyor; kapatılabilir bir boşluk. Gecikmiş bedel şimdiye çekilebiliyor: bir arkadaşa haftalık bir teslim sözü vermek, çalışılan günleri bir takvimde işaretlemek, küçük bir ilerlemeyi o gün birine anlatmak. Bunların hiçbiri işin kendisini değiştirmiyor; işi yapmanın ya da yapmamanın sonucunu birkaç hafta sonradan bu akşama taşıyor.

Ortamı ve adımı değiştirmek

Usta katmanı

Davranışsal aktivasyon

Maruz bırakma

Belirtinin yerine başkası gelir mi

Davranışçı yaklaşıma uzun yıllar yöneltilen bir itiraz şuydu: bir belirti alttaki çatışma çözülmeden ortadan kaldırılırsa, aynı çatışma kendine başka bir çıkış bulur ve yerine yeni bir belirti gelir. İtiraz sınanabilir bir öngörü içeriyordu ve sınandı.

Sınır ve güvenlik

Bu ders bir davranışçı müdahaleyi uygulamayı öğretmiyor. Özellikle maruz bırakma, basamakların doğru kurulmasını, kişinin sürece ortak edilmesini ve karşılaşma sırasında ne yapılacağının bilinmesini gerektiren bir uygulama; eğitim ve süpervizyon olmadan başkasına uygulanmıyor, kişinin ağır bir korkusuyla da tek başına denenmiyor.

Davranışsal aktivasyon basit görünse de ağır bir çökkünlükte küçük adımların bile ağır gelebildiğini, başarısız bir haftanın suçluluğu artırabildiğini hesaba katıyor. Etkinlik planı bir görev listesi gibi değil, birlikte ve esneterek kuruluyor.

Kişi kendine zarar vermeyi düşündüğünü söylediğinde ya da başka biri tehlikedeyse, etkinlik planı da basamak listesi de bekliyor; önce güvenlik konuşuluyor.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Sonuçların zaman farkı, hemen gelen küçük sonucun geç gelen büyük sonuçtan davranışa daha çok yön vermesidir; erteleme ve kaçınma çoğu zaman bu farkla sürer.

Uyaran denetimi, davranışı tetikleyen ortam işaretlerini düzenleyerek davranışın olasılığını değiştirmektir; değişim kişinin içinden önce çevresinden başlar.

Şekillendirme, istenen davranışa küçük ve başarılabilir adımlarla yaklaşmaktır; ilk adım bugün gerçekten yapılabilecek kadar küçük seçilir.

Davranışsal aktivasyon, çökkünlükte azalan ödüllendirici temasları planlı biçimde yeniden artırmaktır; keyif çoğu zaman hareketin ardından gelir.

Maruz bırakma, kaçınılan şeyle planlı ve aşamalı biçimde karşılaşmaktır; kişinin onayıyla ilerler ve kaçınmanın engellediği yeni öğrenmeyi mümkün kılar.

Psikodinamik okuma tezin neden bitmediğini anlamıştı. Davranışçı okuma, bitmemenin her akşam nasıl yeniden ödüllendirildiğini gördü ve o akşamı değiştirdi.

Sonraki derse köprü

Davranışçı yaklaşım danışanın zihninden geçenleri sormadan da çalışabildi: ortamı, adımları ve sonuçları değiştirdi. Oysa danışanın sıkışma anında aklından geçen bir cümle vardı ve bu derste hiç konuşulmadı: "Bu bölüm kötü, okuyan herkes yetersiz olduğumu anlayacak."

S05-P01-D03 «Bilişsel ve bilişsel-davranışçı yaklaşımlar» tam bu cümleden başlıyor: kişinin o anda kendine ne söylediği, bu cümlenin duyguyu ve davranışı nasıl yönlendirdiği ve cümlenin kendisini sınamanın davranışı değiştirip değiştirmediği.