Travma ve stres

Açılış sahnesi

Birine dün akşam ne yediğini sor. Cevap gelirken yanında istemediğin bir şey daha geliyor: dün akşam.

Kimse "dün akşam" bilgisini ayrıca aramıyor. Yemek hatırlanırken tarih de onunla birlikte geliyor, sorulmadan, çabasız ve fark edilmeden. Hatırlanan şeyin üstünde görünmez bir etiket var ve etikette ne zaman olduğu yazıyor. Bu etiket o kadar her zaman orada ki, varlığı ancak yokluğunda görülüyor.

Şimdi aynı kişiyi bir başka anda düşün. Bir kapı sesiyle irkiliyor ve bir an için başka bir yerde. Bu, dün akşamki yemeği hatırlamaya benzemiyor. Geri gelen şeyin yanında bir tarih yok; kişi sonradan anlatırken "oradaydım" değil "oradayım" diyor ve cümlenin zamanını düzeltmesi gerektiğini fark etmiyor bile. Bitmesi de kendi elinde değil — başladığı gibi, bir süre sonra geçiyor.

İki olayın ortak yanı ikisinin de geçmişe ait olması. Ayrıldıkları yer, geçmişe ait olduğu bilgisinin birlikte gelip gelmediği.

Bir önceki derste tekrarı durduranı sormuştuk, çünkü duran biri vardı. Burada duran kimse yok; bu yüzden soru da yer değiştiriyor.

Bu derste ne olacak

Önce gündelik hatırlamanın hep taşıdığı ama hiç fark edilmeyen bir işaret görünür kılınıyor, ve geri dönüşlerin bir kısmının tam olarak o işaretten yoksun olduğu gösteriliyor. Sonra geri gelişi neyin başlattığına bakılıyor: kişinin o sırada içinde bulunduğu bedensel duruma, ve başlatan şeyin geri gelen şeye hiç benzemek zorunda olmamasına. Son iki başlık, bu derste kurulan bakışın iki kusuruna ayrılıyor — biri masum bir yaşantıyı yanlışlıkla işaretliyor, öteki alanda sık başvurulan bir ölçütün neden ölçüt olmadığını gösteriyor.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Bu bölümün işi bir şeyi açıklamak değil, hep orada olduğu için görünmez kalmış bir şeyi görünür kılmak: hatırlamanın zaman etiketi. S01-P02-D06'da tanımlanan Anısal bellek bunu zaten tanımlıyordu — belirli bir zamanda ve yerde yaşanmış olayların hatırlanması, içinde kişinin kendisi, mekân ve zaman. Tanımdaki "zaman" sözcüğü okunup geçiliyor. Oysa taşıdığı yük büyük.

Üç örnekte de etiket sessizce iş görüyor: hatırlanan şey, hatırlandığı anda kişiyi harekete geçirmiyor, çünkü bitmiş olduğu bilgisi onunla birlikte geliyor. Bu derste ele alınan geri dönüşlerin ayırt edici yanı, tam da bu sessiz işçinin devrede olmaması.

Mekanizma

Sırayla üç şeye bakılıyor: geri gelen şeyin ne olduğuna, neyin üstünde başladığına, ve başlatanın kendisine.

Tarihsiz dönüş

Eşiği düşüren zemin

Anlamsız başlatıcı

Usta katmanı

Buraya kadar kurulan bakışın iki kusuru var. Birincisi masum bir yaşantıyı yanlışlıkla işaretliyor; ikincisi alanda sık başvurulan bir ölçütün neden iş görmediğiyle ilgili.

Dalıp gitme

Olayın büyüklüğü yanılgısı

Sınır ve güvenlik

Bu bölümün işi, bu derste bilerek bulunmayan üç şeyi ve her birinin neden bulunmadığını söylemek.

Derste hiçbir tanı ölçütü listesi yok. Bir ölçüt listesi okunduğunda yapılan ilk şey kendini o listeye yerleştirmek oluyor ve bu, bir uzmanın yaptığı işin yerine geçmiyor; üstelik bu konuda kendi kendine varılan bir sonucun bedeli yüksek. Bu dersteki üç işaret bir yaşantının nasıl geri geldiğini tarif ediyor, bir kategoriye yerleştirmiyor.

Hiçbir süre de verilmiyor. "Şu kadar zamanda geçer" biçiminde bir cümle bir takvime dönüşüyor ve takvime uymayan kişi kendini geri kalmış sayıyor. Yukarıdaki kanıt kartında da süre değil yön var, ve kartın notu kimin hangi grupta olacağının baştan bilinmediğini söylüyor.

Geri dönüşlerle çalışmaya dönük hiçbir teknik de anlatılmıyor. Bu alanda yetkinlik, bir adımın ne olduğunu bilmekte değil, o adımın ne zaman atılmayacağını bilmekte toplanıyor — ve bir metin okurun karşısında oturmadığı için tam olarak o bilgiyi taşıyamıyor. Durulacak yeri gösteren şey yazılı bir tarif değil, denetimli uygulama ve süpervizyon. Bir kişiyi anlatmaya açıp nerede durulacağını bilmemek, onu açıldığı yerde yalnız bırakıyor.

Bir de okuma sırasına ait bir uyarı: bu ders kimseyi kendi geçmişinde bir olay aramaya çağırmıyor. Geri dönüşü olmayan biri için geçmişi tarayarak bir başlangıç noktası bulmaya çalışmak, bu dersin öğrettiği hiçbir şeyin gereği değil.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Tarihsiz dönüş, geçmişe ait bir yaşantının geçmişe ait olduğu bilgisi olmadan geri gelmesidir; üç işaretten okunuyor — yanında bir "ne zaman" gelip gelmediğinden, geçmiş zaman kipinde kalınıp kalınamadığından, ve başladıktan sonra bırakılıp bırakılamadığından.

Eşiği düşüren zemin, kişinin o sıradaki bedensel ve zihinsel durumunun başlatmak için ne kadarının yeteceğini değiştirmesidir; aynı işaret bir gün hiçbir şey yapmıyor, ertesi gün her şeyi başlatıyor ve değişen şey kişi değil zemin.

Anlamsız başlatıcı, başlatan işaretin geri gelen yaşantıyla anlamlı bir ilişkisinin olmak zorunda olmamasıdır; kişinin başlatanı gösterememesi bir saklama değil, dikkat etmeye değmeyen bir ayrıntının hiç kaydedilmemiş olmasıdır.

Dalıp gitme, bir anının kişiyi tümüyle içine alması ama zaman etiketinin yerinde kalmasıdır; üç işaretten ikisi burada da hayır çıkıyor, bu yüzden hiçbiri tek başına kullanılmıyor.

Olayın büyüklüğü yanılgısı, olayın dışarıdan göründüğü ağırlıktan kişideki izin ağırlığını çıkarmaktır; olay sonrasında olanlar hesaba katıldığında olayın tek başına taşıdığı pay küçülüyor.

Bu dersin baştan sona izlediği şey tek bir işaret oldu: hatırlananın üstündeki zaman etiketi. Varken hiç görünmüyor, yokken her şeyi değiştiriyor — ve bu yüzden burada sorulan soruların hiçbiri olayın ne olduğuna değil, geri gelişin nasıl geldiğine bakıyor.

Sonraki derse köprü

Bu derste ele alınan şey bir olaydı: geliyor, bir süre sürüyor, geçiyor. Eşiği düşüren zemin o olayın üstüne düştüğü arka planı anlatıyordu ama zeminin kendisi konu değildi; zemin yükseliyor ve iniyordu.

S04-P01-D08 «Depresyon ve bipolar örüntüler» zeminin kendisini konu yapıyor: bir olayın gelip geçmesini değil, bir düzeyin kayıp orada kalmasını. Orada sorulacak sorular bu dersinkilerden başka yere bakıyor — bir geri gelişin nasıl geldiği değil, bir durumun ne kadar süredir sürdüğü, hangi yöne kaydığı, ve o kaymanın neye göre ölçüldüğü: kişinin kendi olağan hâline mi, yoksa dışarıdan getirilen bir ölçüye mi.