Tanı sistemlerinin amacı ve eleştirileri

Açılış sahnesi

Aynı üç kelime, aynı hafta içinde üç ayrı kâğıda geçiyor.

Birinci kâğıt, bir görüşmeyi devralan uygulayıcının elinde. Önceki uygulayıcı kısa bir not bırakmış: kategori adı, birkaç satırlık gerekçe. Devralan kişi bu üç kelimeyi okuyunca neyle karşılaşacağına dair kaba bir fikir ediniyor; tam tablo değil ama sıfırdan başlamaktan daha iyi bir yer.

İkinci kâğıt, bir işyerinin insan kaynakları biriminde. Kişi, sessiz bir odada çalışabilmesi için bir düzenleme istiyor ve bu isteğin işleme alınması aynı üç kelimenin bir belgede yazılı olmasına bağlı. Birim bu kelimeleri klinik bir merak yüzünden istemiyor; bir kuralın hangi durumda uygulanacağını belirlemek için istiyor.

Üçüncü kâğıt hiç kâğıt bile değil; kişinin bir yakınına yazdığı bir mesaj. Aynı üç kelimeyi kullanıyor ama burada iş görmesi gereken şey bambaşka: yıllardır adlandıramadığı bir şeyi karşısındakine anlatılabilir kılmak.

Üç kâğıt, üç farklı iş. Aynı adı taşıyorlar ama hiçbiri diğerinin yaptığı işi görmüyor. Devralan uygulayıcı için ortak bir başlangıç noktası olan şey, insan kaynakları birimi için bir kuralın anahtarı, kişinin kendisi için bir cümle kurma imkânı.

Bu üç iş aynı anda, aynı üç kelimeden bekleniyor. Bu ders, bir adın bu kadar çok işi birden görmek zorunda bırakılmasının kendisinde ne gibi çatlaklar açtığını konu ediyor.

Bu derste ne olacak

Önce, S00-P01-D08'de tanımlanan Sınıflama sistemine geri dönülüp bu kez "kimin için, ne için" sorusu soruluyor; aynı kategori adının kaç farklı işi görmek zorunda kaldığı ve bu işlerin birbirini nasıl çekiştirdiği ortaya konuyor. Ardından, bir kategorinin klinik bir yargıdan çok idari bir kapı olarak çalıştığı durumlara bakılıyor. Sonra üç eleştiriye geçiliyor: bir kategorinin kendini tanımlayan gözlemleri açıklamak için kullanılmasının boş bir döngüye dönüşmesi, bir kategori adının dar tanımının dışına taşması ve kategorilerin uzlaşıyla kurulduğu yolundaki itirazın hangi kısmının doğru, hangi kısmının yanlış sonuca vardığı. Ders, bu üç eleştirinin toplamda neyi kanıtlayıp neyi kanıtlamadığı sorusuyla kapanıyor.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Sınıflama sistemi daha önce tanımlandı: kategorilerin, ölçütlerinin ve kodlarının yazılı olduğu ortak başvuru metni. Bu tanım tek bir amaç varmış izlenimi bırakıyor. Bu ders aynı tanımdan başlıyor ama farklı bir soru soruyor: bu ortak metin kimin için, ne için var?

Aynı soruyu klinik olmayan bir yerden sormak daha kolay: bir kelimenin kaç kişiye, kaç farklı nedenle hizmet ettiğine bakmak yeterli.

Bu iki örnekte ortak olan şey şu: tek bir ad, birbirinden habersiz tarafların birden çok işini aynı anda taşıyor. Aynı soru klinik bir ad için de sorulabilir.

Mekanizma

Bu bölüm iki mekanizmaya bakıyor: bir kategori adının kaç işi birden gördüğü, ve bu işlerden birinin — kapıyı açma işinin — kendine özgü bir gerilim taşıdığı.

Amaç çokluğu

Yönetsel kullanım

Usta katmanı

Buraya kadar bir adın kaç işi birden gördüğü görüldü. Şimdi üç ayrı eleştiriye geçiliyor ve her birinin neyi gösterip neyi göstermediği ayrı ayrı konuşuluyor.

Döngüsel açıklama

Adın taşması

Uydurulmuşluk itirazı

Sınır ve güvenlik

Bu ders tanı koymayı öğretmiyor. Birinin anlattığı tablonun bir kategoriye ne kadar uyduğuna hükmetmek bu dersin verebileceği bir şey değil; bu ayrı bir yargı işi ve belirli bir yetkiyle bağlı.

Bir sınıflama metnini eleştirmek, bir kişinin taşıdığı kategoriyi geçersiz saymak ya da onu bırakmasını önermek anlamına gelmiyor. Bir adın birden çok işi birden gördüğünü görmek başka, hiçbir işi görmediğini iddia etmek bambaşka bir şey; bu ders ikincisini söylemiyor.

Bu derste hiçbir ülkenin sağlık, sigorta ya da ödeme düzeni ele alınmadı; böyle bir düzenin ayrıntısı bulunduğun yere göre baştan sona farklı işliyor. Yönetsel kullanım burada genel bir mekanizma olarak anlatıldı, belirli bir ülkenin kuralı olarak değil.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Amaç çokluğu, bir sınıflama metninin ortak dil kurmak, örneklem tanımlamak, hizmete erişimi belirlemek, idari kaydı düzenlemek ve kişinin kendini anlamlandırması gibi birkaç işi aynı anda görmesidir; bu işler birbirini çekiştirir.

Yönetsel kullanım, kategori adının klinik bir yargıdan çok bir kapıyı açmak için gerekli olduğu durumlardır; kapının açılıp açılmayacağı dosyaya ne yazılacağını da etkiler.

Döngüsel açıklama, bir kategorinin kendisini tanımlayan gözlemleri açıklamak için kullanılmasıdır; kategori bir özet verir, neden vermez.

Adın taşması, kategori adının dar tanımının dışına çıkıp gündelik konuşmaya ve kişinin kendini tarif edişine sızmasıdır; dar ve koşullu bir ad, dışarıda geniş ve kalıcı bir şey anlatmaya başlar.

Uydurulmuşluk itirazı, kategorilerin uzlaşıyla kurulduğu yolundaki itirazdır; doğru kısmı adların uzlaşımsal olması, yanlış kısmı buradan sıkıntının da uzlaşımsal olduğu sonucunu çıkarmaktır.

Bu beş başlık bir sistemi tamamen doğru ya da tamamen uydurma göstermiyor. Bir sistemin alternatifi kategori olmaması değil; herkesin kendi başına, karşılaştırılamayan kendi özel kategorilerini kurmasıdır. İlk seçenek ortak dili kaybeder, ikinci seçenek de kaybeder — sadece farklı bir yerinden.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir kategori adının kaç işi birden gördüğü ve üç ayrı eleştirinin neyi gösterip neyi göstermediği konuşuldu. Sorulmayan bir soru kaldı: bu kategorilerin kendisi nasıl bir biçimde kuruluyor?

S04-P01-D02 «Kategorik ve boyutsal yaklaşımlar», tam bu soruya bakıyor: bir durumun ya var ya yok olan ayrı bir tür gibi mi yazıldığı, yoksa bir dereceleniş üzerinde mi konumlandığı, ve bu seçimin dosyaya, araştırmaya ve kişinin kendini anlatışına ne değiştirdiği. S01-P03-D10'da tanımlanan Boyutsal sınıflama orada kategorik biçimin karşısına konuyor. Bu dersteki yönetsel kullanımın bir karşılığı da orada: sürekli bir ölçümün tek bir kesim noktasında evet ya da hayıra çevrilmesi ve çizginin iki yanındaki, birbirine çok yakın iki kişinin bambaşka sonuçlar alması.