Cinsel yönelim ve kimlik

Açılış sahnesi

Bir kişi yeni taşındığı sokakta ilk kez kapı komşusuyla karşılaşıyor. Komşu güler yüzle soruyor: eşin ne iş yapıyor? Soru masum, hatta nazik; sohbeti başlatmak için söylenmiş. Ama soru aynı zamanda bir varsayım taşıyor — bir eş olduğunu, o eşin belirli bir cinsiyetten olduğunu ve bu bilginin baştan doğru sayılabileceğini.

Kişi iki seçenekle karşı karşıya kalıyor. Ya soruyu olduğu gibi cevaplayıp düzeltmeyi sonraya bırakacak, ya da tanışmanın ilk anında düzeltecek. İkisi de küçük bir karar; ikisi de birkaç saniye içinde, hazırlıksız veriliyor.

Komşu bunu fark etmiyor bile; ona göre soru nötr, sadece bir sohbet açılışı. Kişi için ise bu, taşınma gününde verilmesi gereken beşinci ya da onuncu benzer karar. Aynı hafta iş yerinde, bankada, çocuğunun okulunda benzer bir soru birkaç kez daha geliyor.

Hiçbiri kötü niyetli değil. Ama her biri, kişinin gününe küçük bir hesaplama ekliyor: şimdi mi düzelteyim, sonra mı, hiç mi düzeltmeyeyim.

Bu ders o hesaplamanın nereden geldiğiyle ilgili — ve bir terapi odasında aynı hesaplamanın nasıl tekrarlandığıyla.

Bu derste ne olacak

Ders, bir uygulayıcının sorulmadan kurduğu başlangıç varsayımının görüşmeyi daha ilk soru sorulmadan nasıl daralttığıyla açılıyor. Oradan söyleme kararına geçiyor: bu karar tek seferlik bir aşama değil, her bağlamda yeniden veriliyor ve kendi başına bir yorgunluk taşıyor. Bu yorgunluğun kaynağının kişinin yönelimi ya da kimliği değil, karşılaştığı muamele olduğu netleştikten sonra ders, bir uygulayıcının hiçbir koşulda girmemesi gereken bir yolu — yönelim değiştirme girişimlerini — ve kanıtın bu konuda ne söylediğini ele alıyor. Son olarak aynı dikkatin ters yönde de gerektiğini gösteriyor: her sıkıntıyı yönelime ya da kimliğe bağlamak da bir hata.

Bu dersin ana fikri tek cümleyle şöyle özetlenebilir: odada belirleyici olan şey kişinin yönelimi ya da kimliği değil, uygulayıcının sorulmadan kurduğu varsayım ve kişinin bu varsayımı düzeltmek zorunda kalması. Sıkıntının kaynağı bir kategori değil, o kategoriye yöneltilen muamele.

Bu ders yalnızca terapi ilişkisi düzeyinde kalıyor: odada ne varsayılıyor, ne soruluyor, ne söylenebiliyor. Bedensel konular, ergenlik dönemine özgü karar süreçleri ve hukuki düzenlemeler kapsam dışında.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Bu iki kavram ayrı çalışıyor, biri ötekini açıklamıyor. Kişinin kime çekim duyduğu ile kendi cinsiyetini nasıl duyumsadığı, aynı odada birbirinden bağımsız taşınabilen iki ayrı eksen.

Mekanizma

Varsayımın soruyu daha sorulmadan daraltması

Varsayılan kabul yalnızca gündelik sohbetlerde değil, bir terapi görüşmesinde de aynı biçimde çalışıyor. Uygulayıcı bir danışanın ilişkisinden söz ederken bir zamir seçiyor, bir formu dolduruyor, bir soruyu belirli bir yönde kuruyor — hepsi soru sorulmadan önce oluşan küçük kararlar.

Söyleme kararının her bağlamda yeniden verilmesi

Bir kişinin yönelimini ya da kimliğini kime, ne zaman ve nasıl anlatacağı tek seferlik bir aşama değil.

Sıkıntının kaynağı: muamele, kategori değil

Bu kadar sık yeniden verilen bir kararın kendisi bir yük taşıyor. Ama bu yükü taşıyan şey kişinin yönelimi ya da kimliği değil. S03-P03-D02'de tanımlanan Azınlık stresi, burada da aynı biçimde çalışıyor: herkesin taşıdığı olağan yüklerin üstüne eklenen sürekli bir kat. O katmanı üreten, kategorinin kendisi değil, o kategoriye yöneltilen muamele ve bu muameleyi bekleme.

Bu yük bazen dışarıdan gelmiyor bile. Kişi çevresinden duyduğu olumsuz kalıpları kendine uyguladığında ortaya çıkan ve S00-P01-D09'da tanımlanan İçselleştirilmiş damgalama, burada bir kişinin kendi yönelimini ya da kimliğini kendi gözünde bir eksiklik gibi görmesi biçiminde de karşımıza çıkabiliyor.

Usta katmanı

Yönelim değiştirme girişimlerinin kanıt durumu

Bazı danışanlar ya da onların yakınları, terapiden yönelimin ya da kimliğin değişmesini bekleyerek geliyor. Bu beklentinin kendisi, bir uygulayıcının nasıl yanıt vereceğine dair net bir konum gerektiriyor.

Kültüre yükleme hatasının buradaki karşılığı

S03-P03-D01'de tanımlanan Kültüre yükleme hatası, kişinin yaptığını kendi tercihine ya da içinde bulunduğu koşula değil doğrudan taşıdığı etikete bağlamak demekti. Bu dersin konusunda aynı hata başka bir biçimde ortaya çıkıyor: bir uygulayıcı bir danışanın yaşadığı her sıkıntıyı yönelimine ya da kimliğine bağladığında, danışanın taşıdığı başka meseleler görünmez hâle geliyor.

Sınır ve güvenlik

Bu ders bir siyasi konum almadı ve hiçbir ülkenin düzenlemesine değinmedi; anlatılan şey bir terapi odasında geçen varsayımlar ve kararlardı, kamusal bir tartışma değil. Bedensel konulara dair kararlar kapsam dışında ve başka bir yetki alanına ait; ders yalnızca odada ne varsayıldığı, ne sorulduğu ve ne söylenebildiği düzeyinde kaldı.

Bir uygulayıcı kendi varsayımlarını yalnız kendi gözlemiyle göremez. Kayıtlarına bakmadığı sürece hangi danışana hangi soruyu sorduğunu, hangi kelimeyi kimin için rahatça kullanıp kimin için kaçındığını fark etmesi zor; bu farkı görmenin güvenilir yolu düzenli süpervizyon ve dışarıdan geri bildirimdir.

Bir danışanın yönelimi ya da kimliği, ne anlatacağının ne kadar ciddiye alınacağının önceden belirleyicisi olarak kullanılamaz. Bu derste konuşulan kavramlar bir çerçeve sunuyor; her danışanın odaya getirdiği kendi ayrıntısını görmek uygulayıcının işidir, kavramın kendisi değil.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Cinsel yönelim, kişinin kime çekim duyduğuna dair süreklilik taşıyan bir örüntü; bir tercih değil, betimleyici bir gerçeklik.

Cinsiyet kimliği, kişinin kendi cinsiyetine dair içsel duyumu; dışarıdan atanan bir etiketten ayrı.

Varsayılan kabul, uygulayıcının sorulmadan doğru saydığı başlangıç varsayımı; soru hiç sorulmadığı için hiç sınanmıyor ve kişi bunu düzeltmek zorunda kalıyor.

Söyleme kararı, ulaşılması gereken bir aşama değil; her bağlamda yeniden verilen ve bedeli değişen bir karar.

Yönelim değiştirme girişiminin işe yaradığına dair kanıt yok, buna karşılık zarar bildirimleri var; bir uygulayıcı bu yola hiçbir koşulda girmemeli.

Sonraki derse köprü

Bu derste konuşulan varsayım, kişinin kiminle olduğuna ve kendini nasıl tanımladığına dair kurulmuştu — soru sorulmadan doldurulan bir boşluktu.

S03-P03-D05 «Engellilik ve nöroçeşitlilik», aynı boşluk doldurma mekanizmasını kişinin bedenine ve işleyişine dair kurulan varsayımlarda izliyor. Sıkıntının ne kadarının kişiden, ne kadarının çevrenin ona sunduğu koşullardan geldiği sorusu orada da duruyor; bu dersteki «tek başlığa sığdırılan üç ay» hatasının bir karşılığı da orada ayrı bir adla ele alınıyor: bir tanı bilindiğinde başka her belirtinin o tanıya yazılması.