Geri bildirim

Açılış sahnesi

Bir kişi, yıllar önce duyduğu bir cümleyi hâlâ kelimesi kelimesine hatırlıyor.

Cümle şuydu: "Sen kaçıngan birisin."

Söyleyen kişi iyi niyetliydi ve gözlemi de yanlış değildi. O dönemde gerçekten birkaç zor konuşmadan kaçmıştı.

Ama cümle bir gözlem olarak kurulmamıştı. Bir tanım olarak kurulmuştu.

Sonraki yıllarda o cümle, kendisi hakkında düşündüğü her şeyin arasına girdi. Bir işi ertelediğinde, bir telefonu açmadığında, bir tartışmadan çekildiğinde aklına geldi.

Ve tuhaf olan şu: cümle ona bir şey yapması için hiçbir yol göstermedi. Yalnız bir isim verdi.

Aynı gözlem başka türlü de söylenebilirdi: "Son üç haftada iki zor konuşmayı erteledin, ikisinde de bir gün önce içine sıkıntı düşmüştü."

İkinci cümlede tutunacak bir yer var. Birincisinde yalnız bir etiket.

Bu ders o farkı ve o farkın nasıl kurulduğunu anlatıyor.

Bu derste ne olacak

Önce geri bildirimin psikoeğitimden neden daha çok risk taşıdığını göreceğiz.

Sonra belirleyici bir ayrımı ele alacağız: kişi mi, davranış mı.

Ardından olumlu geri bildirimin de aynı kurala tabi olduğunu konuşacağız.

Sonrasında ölçüm sonuçlarının kişiyle paylaşılmasına bakacağız.

Son bölümde geri bildirimin ne zaman geri teptiğini göreceğiz.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

S02-P03-D09'daki bilgi herkes için aynıydı. Buradaki bilgi yalnız bir kişiye ait ve kaynağı da tek: uygulayıcının odada gördüğü şey.

Mekanizma

Kişi mi, davranış mı

Nasıl kurulduğu

Usta katmanı

Ölçüm sonucunun paylaşılması

Geri teptiği yerler

Sınır ve güvenlik

Bir gözlemin ne zaman ve ne kadar açık söyleneceği klinik bir karardır. Buradaki metin cümlenin nasıl kurulduğunu tarif ediyor; kimde neyin söyleneceğine karar vermek, meslek eğitimi ve düzenli bir dış denetim gerektiriyor.

Geri bildirimin bu programda kendine özgü bir riski var: kişinin kendine dair bilgisi doğrudan etkileniyor. Kimlik düzeyinde verilen olumsuz bir gözlem, özellikle kendini zaten suçlayan kişilerde uzun süre kalıyor ve S02-P02-D08'deki kopmayı da tetikleyebiliyor. Bu yüzden gözlem her zaman davranışa bağlanıyor ve dayanağı birlikte veriliyor.

Bir başka nokta yetkiyle ilgili. Bir uygulayıcının gözlemi bir değerlendirme değil. "Bence sende şu var" biçiminde tanı çağrıştıran bir geri bildirim, hem yetki alanının dışına çıkıyor hem kişiye kayıtlı bir bilgi gibi geliyor. Tanı ayrı bir süreç ve ayrı bir yetki alanı.

Son olarak, kişinin ölçümlerinde kötüleşme varsa bu bilgi paylaşılmadan bırakılmıyor. Kötüleşme gizlendiğinde iki şey birden kaybediliyor: kişinin karar hakkı ve süreci değiştirme fırsatı. Paylaşımın nasıl yapılacağı klinik bir beceri; yapılıp yapılmayacağı ise bir tercih değil.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Kişi bir bilgiyi tartışabiliyor; kendine dair bir gözlemi tartışmak ise çok daha zor — bu asimetri geri bildirimi hem güçlü hem riskli yapıyor.

Kimlik ifadesi yapacak bir şey bırakmıyor: ardından gelen tek hamle etiketi kabul etmek ya da reddetmek, ikisi de konuşmayı bitiriyor.

Genel övgü nezaket olarak duyuluyor; adı konmuş takdir reddedilemiyor, çünkü ortada kişinin kendi yaptığı bir şey var.

Doğruluk yeterli bir gerekçe değil. Sorulacak soru şu: bu kişi bunu duyduktan sonra elinde ne olacak?

Kötü giden veriyi paylaşmamak kişiyi korumuyor, yalnız süreci konuşulamaz hâle getiriyor.

Sonraki derse köprü

Geri bildirim kişiye nerede olduğunu gösteriyor. Ama nerede olduğunu bilmek, nereye gidileceğini söylemiyor.

Bu programda tek tek hamleleri çalıştık: dinlemek, sormak, yansıtmak, özetlemek, netleştirmek, susmak, uyuşmazlığı açmak, bilgi vermek, gözlemi bildirmek. Hepsi bir görüşmenin içinde geçiyor.

Oysa bir görüşmenin kendisinin de bir yönü olması gerekiyor: bugün ne konuşulacağı, bu ayın neye ayrıldığı, sürecin nereye gittiği.

Bu yön kendiliğinden oluşmuyor. Konuşulmadığında da bir yön oluşuyor — ama o yönü kim belirliyor sorusu cevapsız kalıyor ve çoğu zaman cevap, o gün en çok konuşan taraf oluyor.

Sıradaki ders bu yönün nasıl birlikte kurulduğunu ele alıyor: hedef ve gündem oluşturma.