Sonlandırma

Açılış sahnesi

Son görüşme iyi geçiyor.

İki taraf da sürecin işe yaradığını düşünüyor. Kişi teşekkür ediyor, uygulayıcı iyi dileklerini iletiyor. Kapıda el sıkışılıyor.

Yedi ay sonra kişi zor bir dönemden geçiyor. Eski yakınmaların bir kısmı geri geliyor.

Aklından geçen ilk cümle şu oluyor: "Demek ki hiçbir işe yaramamış."

Aramıyor. Aramamasının nedeni ücret değil, uzaklık değil, zaman değil. Geri dönmenin, bitirdiği şeyi geçersiz kılacağını düşünüyor.

Oysa süreç işe yaramıştı. Yedi ay boyunca kullandığı şeyler oradan geliyordu. Eksik olan tek şey, o son görüşmede söylenmemiş bir cümleydi: hangi koşullarda yeniden başvurmanın olağan sayıldığı.

Sonlandırma, bir sürecin çoğu zaman en az hazırlanan ama derin iz bırakan bölümlerinden biri.

Bu ders, bir çalışmanın nasıl bitirildiğini anlatıyor.

Bu derste ne olacak

Önce sonlandırmanın neden bir aşama olduğunu konuşacağız — tek bir görüşme değil.

Sonra o aşamada yapılan işi göreceğiz: kazanımın kime ait olduğunun belirlendiği yer burası.

Ardından geriye dönüşü ele alacağız. Kötüleşmenin her biçimi aynı şey değil.

Sonrasında planlanmadan biten süreçleri konuşacağız.

Son bölümde bitişin uygulayıcı tarafını ele alacağız; bitiren taraf her zaman danışan olmuyor.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

S02-P01-D08'de planlı sonlandırmayı tanımlamış ve bitişin kendiliğinden gelmediğini, üzerinde ayrıca çalışıldığını söylemiştik. Bu ders o çalışmayı açıyor.

Mekanizma

Geriye dönüş

Planlanmadan biten süreçler

Usta katmanı

Sınır ve güvenlik

Bir sürecin ne zaman bitirileceğine karar vermek klinik bir yargı gerektiriyor ve bu ders o yargıyı vermeye yetki tanımıyor. Sonlandırma zamanlaması, tablonun gidişatını, riski, kişinin dışarıdaki destek düzenini ve eşlik eden durumları birlikte değerlendirmeyi gerektiriyor.

Riskin sürdüğü bir tabloda sonlandırma tek başına kararlaştırılmaz. Kendine ya da çevresine zarar verme riski taşıyan bir kişide süreç, izlemi kimin sürdüreceği belirlenmeden ve o taraf devralmayı kabul etmeden bitirilmez. Bu geçişin nasıl yapılacağı kurumun yazılı yönergesine ve süpervizyona bağlıdır.

İlaç kullanan bir kişide psikoterapinin bitmesi, ilacın da bitmesi anlamına gelmiyor. İki sürecin takvimi ayrı ve ilaçla ilgili her karar reçeteyi yazan hekime ait. Bitiş görüşmesinde bu ayrımın açıkça söylenmesi, kişinin kendi başına bir değişiklik yapmasını önlüyor.

Nüksü önleme planı bir tedavi planı değil ve tek başına yeterli değil. Erken uyarı işaretlerinin ağırlaştığı bir durumda plan, başvuruyu geciktirmenin gerekçesi olamaz; planın kendisi de nereye ve ne zaman başvurulacağını içermek zorunda.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Sonlandırma bir görüşme değil bir aşama; tek görüşmeye sıkıştırıldığında düşen ilk şeyler gözden geçirme ve planlama oluyor.

Bitişin asıl işi kazanımın devri: iyileşmenin uygulayıcıya bağlı bir durum olmaktan çıkıp kişinin kendi yapabildiği bir şeye dönüşmesi.

Geçici kayma ile nüks aynı şey değil; ayrım öğretilmediğinde kişi kötü bir haftada kazandıklarını bırakıyor ve kaymayı nüksün kendisine çeviriyor.

Terapi çoğu kişide tek bir bölüm değil, aralıklı başvurular biçiminde kullanılıyor — bitiş bu yüzden kapının kapanması olarak kurulmuyor.

Bitişin nedeni uygulayıcı tarafındaysa bile kişi çoğu zaman terk edilme olarak yaşıyor; ayrılık tarihi biliniyorsa en baştan söyleniyor.

Sonraki derse köprü

Bu programda bir sürecin baştan sona yapısını kurduk: başvuru, ilk görüşme, hedef, çerçeve, seans, süre, ölçüm, tıkanma ve bitiş.

Bunların hepsini bir odada geçiyormuş gibi anlattık. Oysa artık çoğu süreç en az bir kısmıyla ekran üzerinden yürüyor.

S02-P01-D06'da yerin çerçevenin parçası olduğunu ve uzaktan yapılan görüşmelerin sonuçlarının yüz yüze olanlara yakın bulunduğunu söylemiştik. Ama bu, ikisinin aynı olduğu anlamına gelmiyor: neyin değiştiğini, hangi durumlarda ekranın yetmediğini ve güvenliğin uzaktan nasıl kurulduğunu ayrıca konuşmak gerekiyor: yüz yüze ve çevrim içi terapi.