Yavuz Selim: Çaldıran ve Mısır

Öğrenme hedefleri

• I. Selim'in sekiz yıllık saltanatında yapılan iki büyük seferi, Çaldıran'ı ve Mısır seferini, nedenleri ve sonuçlarıyla anlatabileceksin.
• Safevî ve Memlük savaşlarının Osmanlı Devleti'nin nüfusunu, dinî kimliğini ve ticaret yollarını nasıl değiştirdiğini açıklayabileceksin.
• Selim hakkındaki yaygın anlatıların, «Yavuz» imgesinin ve Kızılbaş kovuşturmasına dair rakamların, dayanağını sorgulayabilecek, bu metinlerin ne zaman ve kimin için yazıldığını tartabileceksin.

Okuma metni

Kanca — atından düşen bir sultan

24 Ağustos 1516 günü, Halep'in kuzeyindeki Mercidabık ovasında, Memlük sultanı Kansu Gavri ordusunun dağıldığını gördü. Kahireli tarihçi İbn İyas'ın anlatısına göre emirlerinden biri sancağı indirip katladı ve sultana, Osmanlı askerlerinin üzerlerine geldiğini, kaçıp Halep'e dönmesi gerektiğini söyledi. Sultanın bir yanı felç oldu, çenesi düştü. Su istedi, altın bir kupada getirdiler, biraz içti. Kaçmak için atını çevirdi, birkaç adım gitti, attan düştü ve öldü. Cesedi hiçbir zaman bulunamadı.

İbn İyas'a göre on beş yıldan fazla süren bir saltanat, «göz açıp kapayıncaya kadar» sona ermişti. Bu sahne, iki buçuk yüzyıldır Mısır'ı ve Suriye'yi yöneten Memlük Devleti'nin sonunun başlangıcıydı. Birkaç ay sonra Kahire, Osmanlıların eline geçecekti. Bu bölüm, 1512'de tahta çıkan I. Selim'in yalnızca sekiz yıl içinde Osmanlı Devleti'nin haritasını ve kimliğini nasıl değiştirdiğini soruyor.

Bağlam — doğuda yeni bir güç

I. Selim, 1512'de babası II. Bayezid'i tahttan indirerek sultan oldu. Bu olağanüstü bir tahta çıkıştı ve arkasında Anadolu'daki derin bir kriz vardı. Trabzon sancakbeyi olarak yıllarını doğu sınırında geçiren Selim, Safevî etkisinin Anadolu'daki yayılışını yakından görmüştü. Kardeşleri Ahmed ve Korkud da tahta talipti; Selim, yeniçerilerin desteğiyle önce babasını, sonra kardeşlerini saf dışı bıraktı. Bu kanlı başlangıç, onun hakkında sonradan yazılan her şeyi etkileyecekti. Doğuda, 1501'de İran'da tahta çıkan genç Şah İsmail, Safevî hanedanını kurmuş ve İran'ı Şii İslam'ın On İki İmam koluna bağlamıştı. Şah İsmail yalnızca bir hükümdar değil, müritleri için kutsal bir önderdi. Onun çağrısı, Anadolu'daki pek çok Türkmen topluluğunu derinden etkiledi.

1511'de Teke bölgesinde Şahkulu adlı bir önderin başlattığı büyük bir Kızılbaş isyanı, Anadolu'yu sarstı ve bir Osmanlı veziriazamının ölümüyle sonuçlandı. Bu isyan, Osmanlı yöneticilerinin gözünde Safevî tehdidini somut hâle getirdi. Selim, bu tehdide karşı sert bir tutum alacağı beklentisiyle yeniçerilerin desteğini kazandı. Tahta çıktıktan sonra, Osmanlı ulemasından alınan fetvalar Kızılbaşları dinden sapmış sayıyor ve onlara karşı savaşı meşru ilan ediyordu. Anadolu'da Safevî yanlısı olduğundan şüphelenilen insanlara karşı bir kovuşturma başladı; sonraki kaynaklarda büyük rakamlarla anılan bu kovuşturmanın gerçek ölçeği tarihçiler arasında tartışmalı.

Gelişme — Çaldıran

1514 baharında Selim, Edirne ve İstanbul'dan topladığı kalabalık bir orduyla İran yoluna çıktı. Şah İsmail, Osmanlı ordusunu doğrudan karşılamak yerine geri çekilip yolları çorak bırakarak onu yormaya çalıştı. Osmanlı ordusu yiyecek sıkıntısıyla, yorgunlukla ve yeniçerilerin huzursuzluğuyla boğuştu. Sonunda iki ordu, 23 Ağustos 1514'te Van Gölü'nün kuzeydoğusundaki Çaldıran ovasında karşılaştı.

Savaş öncesinde iki hükümdar arasında sert mektuplar gidip geldi. Osmanlı münşeat mecmualarında korunan bu mektuplarda Selim, Şah İsmail'i dinden sapmakla suçlayıp onu savaşa çağırıyor; şahın cevapları ise daha ölçülü bir dille yazılmış görünüyor. Bu mektupların bir kısmının sonradan düzenlendiği de tartışılıyor. Savaşın sonucunu büyük ölçüde silahlar belirledi. Osmanlı ordusu, arabalarla korunan bir hat oluşturmuş, arkasına topları ve tüfekli yeniçerileri yerleştirmişti. Safevî ordusu ise büyük ölçüde atlı Kızılbaş savaşçılarına dayanıyordu. Kızılbaş süvarileri cesurca saldırdı ve Osmanlı kanatlarında ağır kayıplar verdirdi; ama topların ve tüfeklerin ateşi karşısında dağıldı. Şah İsmail yaralandı ve savaş alanından çekildi; kaynaklara göre eşlerinden biri Osmanlıların eline esir düştü.

Selim birkaç gün sonra Safevî başkenti Tebriz'e girdi. Ama şehirde kalamadı: yeniçeriler, İran'ın dağlarında kışı geçirmeyi reddetti ve ordu geri dönmek zorunda kaldı. Çaldıran, Safevî Devleti'ni yıkmadı. Ama Şah İsmail'in yenilmezlik imgesini sarstı ve Doğu Anadolu'nun büyük bir kısmının, 1515'te Kürt beylerinin de desteğiyle, Osmanlı denetimine geçmesini sağladı. Bu süreçte Kürt asıllı âlim ve devlet adamı İdris-i Bitlisi, bölgedeki beylerle ittifakların kurulmasında önemli bir rol oynadı.

Dönüş noktası — Mısır'a dönüş

Çaldıran'dan sonra herkes Selim'in yeniden İran'a yürümesini bekliyordu. Ama 1516'da sultanın ordusu güneye, Memlük topraklarına yöneldi. Bu dönüşün nedenleri tartışmalı. Memlük Devleti, İslam dünyasının en köklü güçlerinden biriydi; Moğolları durdurmuş, Haçlıları Suriye kıyılarından atmış bir askeri aristokrasiye dayanıyordu. Ona saldırmak, büyük bir risk demekti. Osmanlı kaynakları, Memlük sultanının Safevîlerle işbirliği yaptığını ya da en azından Osmanlılara karşı düşmanca bir tutum aldığını vurgular. Bir başka etken, iki devlet arasındaki Dulkadir beyliğiydi: Osmanlılar 1515'te bu tampon beyliği ortadan kaldırmış, Memlük sınırına dayanmışlardı.

Mercidabık'taki zafer, Suriye'yi Osmanlılara açtı. Halep, Şam ve Kudüs birkaç ay içinde Osmanlıların eline geçti. Memlük emirleri Kahire'de Tomanbay'ı yeni sultan seçti ve direniş sürdü. Ama Ocak 1517'de Kahire yakınlarındaki Ridaniye'de ikinci bir yenilgi geldi. Tomanbay bir süre daha direndi; sonunda yakalandı ve Nisan 1517'de Kahire'nin kapılarından Bâbüzzüveyle'de asıldı. İbn İyas, halkın bu idamı büyük bir üzüntüyle izlediğini yazar.

Kahire'nin fethi kolay olmadı. İbn İyas, Osmanlı askerlerinin şehre girdikten sonra günlerce süren sokak çatışmalarını, Memlük askerlerinin evlerde aranmasını ve halkın korkusunu ayrıntılı olarak anlatır. Selim, Kahire'de birkaç ay kaldı, Mısır'ın yönetimini düzenledi ve 1517 sonbaharında İstanbul'a dönmek üzere yola çıktı. Mısır'ın fethi, Osmanlı Devleti'ni kökten değiştirdi. İmparatorluğun toprakları neredeyse iki katına çıktı. Mısır'ın zengin tarım geliri ve Kızıldeniz ticareti, Osmanlı hazinesine büyük bir kaynak sağladı. Mekke ve Medine'nin koruyuculuğu Osmanlı sultanına geçti; Selim «Hâdimü'l-Haremeyn», yani iki kutsal şehrin hizmetkârı unvanını kullanmaya başladı. Nüfusun çoğunluğu artık Müslüman ve Arapça konuşan tebaadan oluşuyordu.

Kahire'de Selim'in yanına aldığı kişilerden biri de, Memlük sultanlarının gölgesinde yaşayan son Abbasi halifesi III. Mütevekkil'di. Halife İstanbul'a götürüldü; bu olayın Osmanlı sultanlarının dinî otoritesi açısından ne anlama geldiği ise ayrı ve uzun bir tartışmanın konusu.

Cevap — sekiz yılda değişen bir imparatorluk

I. Selim, 1520'de öldüğünde yalnızca sekiz yıl hüküm sürmüştü. Ama bu kısa sürede Osmanlı Devleti'nin yönü değişti. Balkanlarda ve Anadolu'da genişleyen, Avrupa ile Bizans mirasına yüzünü dönmüş bir devlet, artık Arap dünyasının kutsal şehirlerine ve eski başkentlerine hükmeden bir İslam imparatorluğuydu. Doğudaki Safevî sınırı ise yüzyıllar sürecek bir çatışmanın ve Sünni-Şii ayrımının siyasi bir sınıra dönüşmesinin başlangıcı oldu.

Bu değişimin bir bedeli de vardı. Anadolu'daki Kızılbaş toplulukları, Osmanlı devletinin gözünde uzun süre şüpheli bir kesim olarak kaldı. Mısır'da Memlük düzeni tamamen ortadan kalkmadı; Memlük beyleri Osmanlı yönetimi altında güçlerini büyük ölçüde korudu. Selim'in fetihleri, halefi Kanuni Süleyman'a çok daha büyük ama aynı zamanda çok daha karmaşık bir imparatorluk bıraktı. Bu imparatorluğu yönetmek, onu fethetmekten çok daha fazla örgütlenme gerektirecekti.

Bugünle bağ — bir lakabın ağırlığı

«Yavuz», yani sert, amansız lakabı, Selim'i Türkiye'de güçlü ve kararlı bir hükümdar olarak anılmasını sağlar. Onun adı bugün İstanbul'daki üçüncü köprüye verildi. Ama aynı isim, Anadolu'daki Alevi toplulukları için başka bir anlam taşıyor: onların tarih hafızasında Selim, Kızılbaşlara yönelik kovuşturmanın sorumlusudur. Köprünün adı konusunda yaşanan tartışma, bu iki hafızanın bugün de yan yana durduğunu gösterdi.

Bir tarihçi için bu, geçmişin tek bir anlamı olmadığını hatırlatıyor. Aynı hükümdar, bir topluluk için imparatorluğu büyüten bir kahraman, başka bir topluluk için bir baskı döneminin sembolü olabilir. İkisini de anlamak, yalnızca savaşları ve fetihleri değil, bu savaşların kimlerin hayatını nasıl değiştirdiğini sormayı gerektirir.

Birincil kaynak

Kahireli tarihçi İbn İyas, Mercidabık'ta Memlük sultanı Kansu Gavri'nin ölümünü şöyle anlatır:

Karışıklık ve dehşet arttıkça Emir Temür ez-Zerdkâş sultanın sancağının güvenliğinden korktu; onu indirdi, katladı ve sakladı. Sonra sultana yaklaşıp dedi ki: «Efendimiz ve Hükümdarımız, İbn Osman'ın askerleri üzerimizde; kendini kurtar ve Halep'e dön.» Sultan bunu anlayınca bir tarafını tutan bir tür felç ona çöktü ve çenesi düştü. Su istedi; altın bir kupada getirdiler, biraz içti. Sonra kaçmaya niyetlenerek atını çevirdi, birkaç adım gitti, atından düştü, bir an ayakta durdu ve yenilgisinin şokundan öldü. […] Sultanın cesedi ölüler arasında bulunamadı, ona ne olduğu da hiçbir zaman bilinmedi; sanki yer onu hemen oracıkta yutmuştu. Bunda düşünen için bir ibret vardır.

Kaynak: İbn İyas, An Account of the Ottoman Conquest of Egypt in the Year A.H. 922 (A.D. 1516), çev. W. H. Salmon (Londra: Royal Asiatic Society, Oriental Translation Fund, 1921), s. 43–44. Türkçesi bizim, Salmon'ın İngilizcesinden.

İbn İyas savaş alanında değildi; Kahire'de, oraya ulaşan haberleri ve tanıkların anlattıklarını yazıyordu. Memlük düzeninin bir parçası olarak Gavri'ye eleştirel, Osmanlılara ise çoğu zaman düşmanca bakıyordu.

1. İbn İyas'ın sultanın ölümünü «bir ibret» olarak sunması, onun Gavri hakkındaki genel yargısını nasıl yansıtıyor?
2. Sancağın indirilip saklanması, bir ortaçağ ordusunda sembollerin savaşın gidişi üzerindeki etkisi hakkında ne düşündürüyor?
3. Savaşa tanık olmayan bir tarihçinin bu kadar ayrıntılı bir ölüm sahnesi anlatması, kaynağı değerlendirirken nelere dikkat etmemizi gerektirir?

Tarihçiler Tartışıyor

• Selahattin Tansel (1969) — Yavuz Sultan Selim'de Osmanlı kaynaklarına dayanarak Selim'i, Safevî tehdidine karşı Anadolu'nun birliğini koruyan ve Sünni İslam'ın liderliğini üstlenen bir hükümdar olarak anlattı; iki seferi de savunma ve zorunluluk çerçevesinde yorumladı.
• Adel Allouche (1983) — The Origins and Development of the Ottoman-Ṣafavid Conflict'te Osmanlı-Safevî çatışmasını yalnızca bir mezhep savaşı olarak değil, Anadolu'daki Türkmenlerin sadakati üzerine yürüyen bir siyasi rekabet olarak ele aldı ve din dilinin bu rekabette nasıl kullanıldığını gösterdi.
• H. Erdem Çıpa (2017) — The Making of Selim'de Selim hakkındaki anlatıların, özellikle ölümünden sonra yazılan «Selimnâme»lerin, onun babasını tahttan indirmesini meşrulaştırmak için nasıl kurgulandığını inceledi; Selim imgesinin büyük ölçüde sonradan inşa edildiğini gösterdi.
• Alan Mikhail (2020) — God's Shadow'da Selim'i dünya tarihinin merkezine yerleştirdi ve onun fetihlerinin Avrupa'nın Amerika'ya yönelişini bile etkilediğini savundu. Bu geniş iddialar, pek çok uzman tarafından kanıtların taşıyabileceğinden fazlası olarak eleştirildi.

Tansel ile Çıpa arasındaki fark, bir hükümdarın hayatını yazmak ile o hayat hakkında yazılanları incelemek arasındaki farkı gösteriyor. Allouche ise dinî dili siyasi bir rekabetin aracı olarak okuyor. Mikhail'in kitabı, büyük bir anlatının cazibesi ile kaynak eleştirisinin disiplini arasındaki gerilimin güncel bir örneği. Dört çalışma birlikte okunduğunda, Selim'in bir kişi olarak kim olduğu sorusunun, onun etrafında kurulan anlatılardan ayrılmasının ne kadar zor olduğu görülüyor.

Derine İn

Selim'in saltanatını anlatan kaynaklar, onun hayatındaki en tartışmalı olayla başlar: babasını tahttan indirmesi. İslam hukukunda ve Osmanlı geleneğinde bir oğlun babasına karşı ayaklanması meşru değildi. Bu yüzden Selim'in ölümünden sonra yazılan pek çok eser, onun tahta çıkışını ilahi bir işaretle, Safevî tehdidinin aciliyetiyle ya da babasının zayıflığıyla meşrulaştırmaya çalıştı. Çıpa'nın gösterdiği gibi, Selim hakkında bildiklerimizin önemli bir kısmı bu meşrulaştırma çabasının ürünü. Bu, onun hayatına dair her şeyin uydurma olduğu anlamına gelmiyor; ama kaynakların neden ve kim için yazıldığını sormadan onları okumamak gerektiğini gösteriyor.

Kızılbaş kovuşturması konusu, bu kaynak sorununun en keskin örneği. Sonraki Osmanlı kroniklerinde büyük rakamlarla anılan kovuşturmanın gerçek ölçeği, çağdaş belgelerle doğrulanamıyor. Bazı tarihçiler bu rakamları sultanın kararlılığını vurgulamak için abartılmış buluyor; bazıları ise gerçek bir şiddetin izlerini taşıdığını düşünüyor. Alevi toplulukların sözlü hafızası ise bu dönemi derin bir travma olarak aktarıyor. Tarihçinin burada yapabileceği, belgelenen ile belgelenemeyeni açıkça ayırmak ve iki hafızaya da saygı göstermek. Belgelenebilen şeyler de var: ulemadan alınan fetvaların metinleri, Kızılbaşlara yönelik yasakları içeren hükümler, doğu sınırındaki nüfus hareketleri. Bunlar, bir kovuşturmanın varlığını gösteriyor; ölçeğini ise hâlâ belirsiz bırakıyor.

Mısır seferinin anlatısı da benzer bir karmaşıklık taşıyor. İbn İyas'ın kroniği, fetihten sonra Kahire'de yaşananları, Osmanlı askerlerinin yağmasını, Memlük emirlerinin avlanmasını, halkın korkusunu içeriden anlatan eşsiz bir kaynak. Ama İbn İyas da tarafsız değildi: Memlük düzeninin bir parçasıydı ve Osmanlıları yabancı, kaba ve açgözlü işgalciler olarak gördü. Osmanlı kaynakları ise aynı olayları sultanın adaleti ve dindarlığıyla anlatır. İki bakışı karşılaştırmak, bir fethin kazananlar ve kaybedenler için ne kadar farklı anlamlar taşıdığını gösteriyor. İbn İyas'ın kroniği, fetihten sonra da yazılmaya devam etti; Osmanlı yönetiminin ilk yıllarında Kahire'de hayatın nasıl değiştiğini, yeni vergileri, İstanbul'a sürgün edilen zanaatkârları ve Memlük emirlerinin yeni düzende nasıl yer bulduğunu kaydetti. Bu yüzden onun metni, yalnızca bir fetih anlatısı değil, bir geçiş döneminin günlüğü olarak da okunabiliyor.

Son olarak, Mısır'ın fethinin daha geniş bir çerçevesi var. Aynı yıllarda Portekizliler Hint Okyanusu'na girmiş, Kızıldeniz'in ağzında Memlük ticaretini ve hac yollarını tehdit etmeye başlamıştı. Memlükler bu tehdide karşı bir donanma kurmaya çalışmış, bunun için Osmanlılardan top ve malzeme de almıştı. Mısır'ın Osmanlı yönetimine geçmesiyle bu mücadele Osmanlıların sırtına yüklendi; sonraki on yıllarda Osmanlı donanmaları Süveyş'ten Hint Okyanusu'na açıldı. Bazı tarihçiler Mısır seferini bu okyanus rekabetinin bir parçası olarak okuyor; bazıları ise bu bağlantının sonradan kurulduğunu, Selim'in asıl hedeflerinin bölgesel olduğunu düşünüyor. Bir fethin nedenleri, onun sonuçlarından geriye doğru okunduğunda olduğundan daha planlı görünebilir. Aynı uyarı, Selim'in bütün seferleri için geçerli: sonuçları bildiğimiz için adımları bir plana bağlamak kolay, ama kaynaklar çoğu zaman o anın belirsizliğini de taşıyor.

Uzman Notu

Temel literatür

• Selahattin Tansel, Yavuz Sultan Selim (Ankara: Milli Eğitim Basımevi, 1969).
• Adel Allouche, The Origins and Development of the Ottoman-Ṣafavid Conflict (906–962/1500–1555) (Berlin: Klaus Schwarz, 1983).
• H. Erdem Çıpa, The Making of Selim: Succession, Legitimacy, and Memory in the Early Modern Ottoman World (Bloomington: Indiana University Press, 2017).
• Alan Mikhail, God's Shadow: Sultan Selim, His Ottoman Empire, and the Making of the Modern World (New York: Liveright, 2020).
• Michael Winter, Egyptian Society under Ottoman Rule, 1517–1798 (Londra: Routledge, 1992).
• Benjamin Lellouch, Les Ottomans en Égypte: historiens et conquérants au XVIe siècle (Paris: Peeters, 2006).
• İbn İyas, An Account of the Ottoman Conquest of Egypt in the Year A.H. 922 (A.D. 1516), çev. W. H. Salmon (Londra: Royal Asiatic Society, 1921).

Arşiv ve kaynak

İbn İyas'ın Bedâiü'z-zühûr'unun tamamı Mohamed Mostafa'nın Arapça baskısıyla, Fransızca çevirisi Gaston Wiet'nin Journal d'un bourgeois du Caire adlı iki ciltlik çalışmasıyla okunabilir; Salmon'ın kısmi İngilizce çevirisi dijital arşivlerde bulunuyor. Çaldıran ve Mısır seferlerine ait Osmanlı kaynakları arasında İdris-i Bitlisi'nin Selimşâhnâme'si ve Celâlzâde Mustafa'nın Selimnâme'si başlıcalarıdır.

Açık sorular

• 1514 öncesi ve sonrasındaki Kızılbaş kovuşturmasının gerçek ölçeği ve biçimi, çağdaş belgelerle ne kadar kurulabilir?
• Selim'i Çaldıran'dan sonra İran yerine Mısır'a yönelten başlıca etken neydi: Memlük-Safevî yakınlaşması mı, Dulkadir sorunu mu, yoksa ekonomik ve dinî hedefler mi?
• Mısır'ın Osmanlı yönetimine katılması, Memlük beylerinin gücünü ne ölçüde kırdı, ne ölçüde yeni bir biçimde sürdürdü?

Mini sınav

1. (Hedef 1) Çaldıran Savaşı hangi tarihte yapıldı? A) 24 Ağustos 1516 B) 22 Ocak 1517 C) 23 Ağustos 1514 D) 29 Mayıs 1453
2. (Hedef 1) Çaldıran'da Osmanlı zaferinde en belirleyici etkenlerden biri neydi? A) Donanmanın desteği B) Ateşli silahlar ve araba tahkimatı C) Safevî ordusunun hiç savaşmaması D) Memlüklerin Osmanlılara yardım etmesi
3. (Hedef 2) Mısır'ın fethinden sonra Osmanlı sultanının kullanmaya başladığı «Hâdimü'l-Haremeyn» unvanı ne anlama gelir? A) Denizlerin hâkimi B) Ordunun başkomutanı C) Bütün Türklerin hanı D) İki kutsal şehrin, Mekke ve Medine'nin hizmetkârı
4. (Hedef 2) Selim'in Çaldıran'dan sonra Tebriz'de kalamamasının başlıca nedeni neydi? A) Yeniçerilerin İran'da kışı geçirmeyi reddetmesi B) Memlüklerin saldırısı C) Tebriz'in Safevîlerce geri alınması D) Sultanın hastalanması
5. (Hedef 3) H. Erdem Çıpa'ya göre Selim hakkındaki «Selimnâme» anlatılarının başlıca işlevlerinden biri neydi? A) Safevî şahını övmek B) Memlük sultanlarının tarihini yazmak C) Selim'in babasını tahttan indirmesini meşrulaştırmak D) Mısır'ın vergi kayıtlarını tutmak

Açık uçlu soru

(Hedef 3) Yavuz Selim'in adının bir köprüye verilmesi üzerine çıkan tartışmayı, bu bölümdeki kaynak sorunlarını ve farklı toplulukların hafızasını göz önüne alarak değerlendir. Bir tarihçi bu tartışmaya hangi bilgilerle katkıda bulunabilir, hangi soruların cevabını ise tarih tek başına veremez?

Cevaplar

1. C — Çaldıran Savaşı 23 Ağustos 1514'te Van Gölü'nün kuzeydoğusunda yapıldı.
2. B — Toplar, tüfekli yeniçeriler ve araba tahkimatı, Kızılbaş süvarilerine karşı belirleyici oldu.
3. D — Unvan, Mekke ve Medine'nin koruyuculuğunun Osmanlı sultanına geçtiğini ifade eder.
4. A — Yeniçeriler İran'ın dağlarında kışı geçirmeyi reddetti ve ordu geri döndü.
5. C — Çıpa, Selim'in ölümünden sonra yazılan anlatıların onun tahta çıkışını meşrulaştırmak için kurgulandığını gösterdi.

Güçlü bir cevap, Selim'in fetihlerinin imparatorluğu nasıl dönüştürdüğünü ve Kızılbaş kovuşturmasının belgelenen ve belgelenemeyen yanlarını ayırt eder. Tarihçinin kaynakları açıklayabileceğini, ama bir anma kararının hangi değerlere göre verilmesi gerektiği sorusunun tarihin ötesinde, toplumun kendi tercihi olduğunu kabul eder.

Sonraki bölüme köprü

Selim Kahire'den dönerken yanında son Abbasi halifesi III. Mütevekkil'i de İstanbul'a götürdü. Sıradaki bölüm bu yolculuğun sonrasını soruyor: halifelik Osmanlı sultanlarına gerçekten nasıl geçti, bir tören mi yapıldı, yoksa unvanın Osmanlı elindeki hikâyesi başka bir yoldan mı kuruldu?