Talas'tan sonra: Türkler İslam'ı neden seçti?

Öğrenme hedefleri

• 751 Talas Savaşı'nın gerçekte ne olduğunu ve Türklerin İslam'a geçişiyle ilişkisinin neden sanıldığından zayıf olduğunu açıklayabileceksin.
• Türklerin İslam'a geçişini iki yüz yılı aşan bir süreç olarak, ticaret, sınır savaşları, köle askerlik ve hükümdar tercihi gibi etkenleri tartarak anlatabileceksin.
• «Türkler İslam'ı neden seçti?» sorusuna verilen farklı tarihçi cevaplarını, dayandıkları kaynak türlerine göre karşılaştırabileceksin.

Okuma metni

Kanca — bir yolcunun duyduğu iki cümle

921 yılının sonbaharında Abbasi halifesinin elçileri Bağdat'tan kuzeye, İdil kıyısındaki Bulgarlara doğru yola çıktı. Heyetin katibi İbn Fadlan, Harezm'den sonra kışın ortasında Oğuzların topraklarından geçti ve gördüklerini yazdı. Oğuzlar ona göre Tanrı'ya dua etmeyen, göçebe bir halktı. Ama iki ayrıntı dikkatini çekti. Oğuzlardan biri haksızlığa uğradığında ya da başına dayanılmaz bir şey geldiğinde başını göğe kaldırıp «Bir Tengri», yani «tek Tanrı» diye sesleniyordu. Aynı Oğuzlar, yanlarına bir yabancı Müslüman geldiğinde kelime-i şehadeti, «Allah'tan başka tanrı yoktur, Muhammed onun elçisidir» cümlesini söylüyordu; İbn Fadlan'a göre inandıkları için değil, gelen Müslümanla dostluk kurmak için.

Bu iki cümle, bir süreci ortasında yakalıyor. Otuz yıl sonra Orta Asya'nın büyük Türk topluluklarından biri toplu olarak Müslüman olacak, yüzyılın sonunda Oğuzların bir kolu olan Selçuklular da İslam'ı benimseyecekti. İki yüz yıl içinde bozkırın batı yarısı, dünyanın en büyük Müslüman topluluklarından birine dönüştü. Okul kitapları bu dönüşümün başlangıcını çoğu zaman tek bir savaşa, 751'deki Talas Savaşı'na bağlar. Bu bölüm, o savaşın gerçekte ne kadar önemli olduğunu ve Türklerin İslam'ı neden benimsediği sorusunun neden tek bir cevaba sığmadığını soruyor.

Bağlam — iki imparatorluğun sınırında

Sekizinci yüzyılın ortasında Orta Asya, iki büyük gücün birbirine en çok yaklaştığı bölgeydi. Doğudan Tang Çin'i, Tarım havzasındaki garnizonlarıyla batıya doğru uzanıyordu. Batıdan ise Emeviler, sonra da onların yerine geçen Abbasiler, Horasan'dan Amuderya'nın ötesine, Arapların Maveraünnehir, yani «ırmağın ötesi» dediği Semerkant ve Buhara bölgesine ilerlemişti. Aradaki bozkır ve vahalarda Türgişler, Karluklar ve başka Türk toplulukları iki güç arasında ittifak değiştirerek kendi yollarını arıyordu.

751 yazında bu iki güç, bugünkü Kazakistan–Kırgızistan sınırına yakın Talas Irmağı kıyısında karşılaştı. Çin ordusunu Kore asıllı general Gao Xianzhi komuta ediyordu. Abbasi tarafında ise Horasan valisi Ebu Müslim'in gönderdiği Ziyad bin Salih vardı. Kaynakların aktardığına göre savaş birkaç gün sürdü ve Çin ordusunun safındaki Karluklar savaşın ortasında taraf değiştirince Tang ordusu ağır bir yenilgiye uğradı.

Gelişme — bir savaşın ağırlığı

Türk tarihyazımında Talas, sık sık bir dönüm noktası olarak anlatılır: Türkler Araplarla birlikte Çinlilere karşı savaşmış, bu yakınlık da İslam'a geçişin yolunu açmıştır. Bu anlatının bir çekirdeği var. Karluklar gerçekten de Abbasilerin kazanmasına yardım etti ve savaştan sonra Tang Çin'i Orta Asya'nın batısında bir daha büyük bir sefer düzenlemedi.

Ama bu geri çekilmenin asıl nedeni Talas değildi. 755'te Çin'de patlak veren An Lushan isyanı, Tang hanedanını neredeyse yıktı; sınırdaki garnizonlar iç savaş için geri çağrıldı. Talas'tan dört yıl sonra başlayan bu iç savaş, Çin'in Orta Asya'dan çekilmesini tek bir yenilginin yapabileceğinden çok daha kesin biçimde belirledi. Talas'ta Araplarla aynı safta savaşan Karluklar da Müslüman olmadı; sonraki iki yüz yıl boyunca bölgenin kendi siyasi hesaplarını yapan, bazen Müslümanlarla savaşan bir gücü olarak kaldılar.

Talas'la ilgili bir başka yaygın hikâye de kâğıtla ilgilidir. Buna göre savaşta esir alınan Çinliler Semerkant'a kâğıt yapımını öğretmiş, kâğıt böylece İslam dünyasına yayılmıştır. Hikâyenin en eski kaynaklarından biri on birinci yüzyılda yaşamış Arap yazar Seâlibî'dir, yani olaydan yaklaşık üç yüz yıl sonra. Kâğıt tarihçisi Jonathan Bloom, kâğıdın Orta Asya'da savaştan önce de bilindiğini ve bu tekniğin tek bir esir kafilesiyle değil, ticaret yolları boyunca yavaş yavaş yayıldığını gösterdi. Talas'ın bir sembole dönüşmesi, iki ayrı hikâyede de aynı ihtiyaçtan besleniyor: büyük bir değişimi tek bir güne bağlama isteği.

Dönüş noktası — sınırda yavaş bir geçiş

Türklerin İslam'a geçişi, bir savaşın değil, iki yüzyıla yayılan bir temasın ürünüydü. Bu temasın merkezinde, dokuzuncu ve onuncu yüzyıllarda Buhara'dan yöneten Samanoğulları vardı. Samanoğulları, bozkırla sınırlarını ribat denen müstahkem yapılarla korudu. Bu ribatlarda sınır savaşlarına katılan gönüllü gaziler, din eğitimi veren âlimler ve bozkırdan gelen kervanlarla ticaret yapan tüccarlar bir arada yaşıyordu. Isficab gibi sınır kentleri, bozkırdan gelenlerin Müslüman dünyayla ilk karşılaştığı pazarlardı.

Bu sınır iki yönlü işliyordu. Bir yandan Müslüman tüccarlar ve dervişler bozkırın içine giriyor, kürk, at ve köle karşılığında kumaş, gümüş ve başka mallar getiriyordu. Öte yandan bozkırdan çok sayıda Türk, savaş esiri ya da satın alınmış köle olarak Müslüman dünyaya gidiyor, Abbasi ve Samanoğulları ordularında asker olarak yetiştiriliyordu. Bu askerlerin bir kısmı zamanla güçlü komutanlara, hatta hükümdarlara dönüştü. Müslüman dünyanın Türklerle tanışması, büyük ölçüde bu askerler aracılığıyla oldu.

Asıl kırılma onuncu yüzyılın ortasında geldi. Kaşgar merkezli Karahanlı hanedanından Satuk Buğra Han, geleneğe göre Müslüman oldu ve İslam'ı hanedanın dini yaptı. Onun İslam'a nasıl geçtiğini anlatan hikâyeler çok sonraki yüzyıllarda yazıldı ve efsanevi öğelerle dolu; ama hanedanın onuncu yüzyılın ortasında Müslüman olduğu açık. Çağdaşa yakın tarihçi İbn Miskeveyh ve ondan yararlanan İbnü'l-Esir, 960 yılında «iki yüz bin çadır» Türk'ün Müslüman olduğunu kaydeder. Bu kaydın hangi topluluğu kastettiği tartışmalı, ama çoğu tarihçi onu Karahanlılara bağlıyor.

«İki yüz bin çadır» rakamı bir sayım değil, büyüklüğü anlatan bir ifade olarak okunmalı. Önemli olan, bir hükümdarın dinini değiştirmesinin, ona bağlı boyların da topluca yeni dine geçmesine yol açabilmesidir. Bozkırda din, çoğu zaman bireysel bir inanç kararından çok bir topluluğun, bir hanedanın kimliğine bağlı bir tercihti. Onuncu yüzyılın sonunda Oğuzların bir kolu, Selçuk Bey'in çevresindeki topluluk, Seyhun kıyısındaki Cend kentinin yakınında İslam'ı benimsedi. Yüz yıl içinde bu topluluk, İran'dan Anadolu'ya uzanan bir imparatorluğun çekirdeği olacaktı.

Cevap — seçim mi, süreç mi?

Öyleyse Türkler İslam'ı neden seçti? Bu sorunun kendisi bir varsayım taşıyor: sanki bütün Türkler bir gün toplanıp dinlerden birini seçmiş gibi. Gerçekte süreç daha dağınıktı. Bazı Türkler Müslüman dünyaya köle ya da asker olarak gitti ve orada Müslüman oldu. Bazı topluluklar sınır pazarlarında Müslüman tüccarlarla uzun süre temas ettikten sonra yavaş yavaş İslam'ı benimsedi. Bazı hanedanlar ise, Karahanlılarda olduğu gibi, dinlerini değiştirip onu bağlı boylarına da taşıdı.

Bu etkenlerin her biri farklı bir cevaba işaret ediyor. Ticaret, İslam'ı zenginlik ve düzenle ilişkilendirdi. Samanoğulları'nın gücü, Müslüman dünyanın sınırını bozkır için hem bir tehdit hem de bir fırsat yaptı. Müslüman olan hükümdarlar, sınırın öte yanındaki gazilerin hedefi olmaktan çıkıyor, bir Müslüman devletin ortağı olabiliyordu. Bir de inanç boyutu var: İbn Fadlan'ın duyduğu «Bir Tengri» sesi, bazı tarihçilere göre göğün tek tanrısına dayanan eski inançla İslam'ın tektanrıcılığı arasında bir köprü kurdu. Tek bir etkeni «asıl neden» ilan etmek, kaynakların verdiğinden fazlasını söylemek olur.

Bugünle bağ — kimliğin geriye dönük okunması

Bugün Türkiye'de Türklerin İslam'ı kabulü, çoğu zaman ulusal kimliğin kuruluş anlarından biri olarak anlatılır. Bu anlatıda Talas'a, Satuk Buğra Han'a ya da Selçuklulara özel bir yer verilir ve süreç, bir halkın tek ve bilinçli bir kararı gibi sunulur. Bu, tarihin bugünkü kimliğe anlam vermek için kullanılmasının anlaşılır bir örneği.

Ama bu anlatıda kaybolan çok şey var: yüzyıllar boyunca Budizm'i, Maniheizm'i, Hristiyanlığı ve eski gök inancını benimseyen başka Türk toplulukları; Müslüman dünyaya köle olarak götürülüp orada yeni bir hayat kuran insanlar; din değiştirmenin bir aileye, bir boya, bir pazar ilişkisine bağlı gündelik nedenleri. Uygurların önemli bir kısmı yüzyıllarca Budist kaldı; Hazar yöneticilerinin Yahudiliği benimsediği bilinir. Türklerin İslam'ı kabulünü anlamak, bu çeşitliliği görmekle başlar.

Birincil kaynak

921–922 yıllarında Abbasi elçilik heyetiyle İdil Bulgarlarına giden İbn Fadlan, yolda geçtiği Oğuz Türkleri hakkında şunları yazar:

Zor bir hayat sürmelerine rağmen yolunu şaşırmış eşekler gibidirler; ne Tanrı'ya bağlılıkları vardır ne de akla başvururlar. Hiç namaz kılmazlar. […] İçlerinden biri haksızlığa uğradığında ya da başına dayanılmaz bir şey geldiğinde gözlerini göğe kaldırır ve «Bir Tengri» der; bu, Türkçede «tek Tanrı adına» demektir. […] Onların «Allah'tan başka tanrı yoktur, Muhammed onun elçisidir» dediklerini duydum; buna inandıkları için değil, yalnızca yanlarına bir yabancı geldiğinde, onunla yakınlık kurmak için.

Kaynak: İbn Fadlan, Risâle; Fransızca aktarımı culture-islam.fr'deki «Ibn Fadlân, Ambassade de Baghdad à Bolgar, 922» sayfasından Türkçeye çeviri bizim. İngilizce tam çevirisi: James E. Montgomery, Mission to the Volga (New York: New York University Press, 2017).

İbn Fadlan, bir halife elçiliğinin katibi olarak yazıyordu ve Oğuzları Müslüman bir gözlemcinin ölçütleriyle değerlendiriyordu; aşağılayıcı benzetmesi de bu bakışın bir parçası.

1. İbn Fadlan'ın Oğuzları «Tanrı'ya bağlılığı olmayan» insanlar olarak anlatması ile «Bir Tengri» ifadesini kaydetmesi arasında bir gerilim var mı?
2. Oğuzların kelime-i şehadeti yabancı Müslümanlara söylemesi, sınırdaki ilişkiler hakkında ne düşündürüyor?
3. Bir Müslüman elçinin gözlemleri, Oğuzların kendi inançlarını anlamak için ne ölçüde güvenilir bir kaynaktır?

Tarihçiler Tartışıyor

• Vasiliy Barthold (1900) — Moğol İstilasına Kadar Türkistan adlı eserinde İslam'ın bozkıra yayılmasında ticaretin ve Samanoğulları sınırındaki temasın rolünü öne çıkardı. Ona göre Müslüman tüccarlar ve sınır kentleri, din değişiminin asıl taşıyıcılarıydı; savaşlar ve fetihler değil.
• Fuad Köprülü (1918) — Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar'da dervişlerin ve halk arasında dolaşan sufilerin rolünü vurguladı. Köprülü'ye göre Türkler İslam'ı önce eski inançlarıyla kaynaşmış halk sufiliği biçiminde tanıdı; bu da geçişi kolaylaştırdı.
• İbrahim Kafesoğlu (1977) — Türk Millî Kültürü'nde eski Türk inancının zaten tek bir gök tanrısına dayandığını, bu yüzden İslam'ın tektanrıcılığının Türklere yabancı gelmediğini savundu. Bu görüş, Türkiye'deki ders kitaplarında en yaygın açıklamadır.
• Devin DeWeese (1994) — Islamization and Native Religion in the Golden Horde'da ihtida anlatılarını inceledi ve «yüzeysel ihtida» ya da «eski inancın kolay uyumu» gibi açıklamalara karşı çıktı. Ona göre din değiştirme, topluluğun kutsal güç ve kimlik anlayışının yeniden kurulmasıydı ve kendi anlatılarıyla birlikte okunmalıydı.

Barthold ile Köprülü, geçişin taşıyıcılarını, yani tüccarları ve dervişleri, arıyor. Kafesoğlu, alıcı tarafın inancındaki bir hazırlığa bakıyor. DeWeese ise sorunun kendisini değiştiriyor: ona göre «neden seçtiler?» sorusu, ihtidanın o topluluğa ne ifade ettiği sorulmadan cevaplanamaz. Dört yaklaşım birbirini dışlamak zorunda değil, ama hangisinin ağır bastığına verilen cevap, anlatılan tarihin tonunu değiştiriyor. Kafesoğlu'nun görüşünün bir sorunu, eski Türk inancının ne ölçüde «tektanrıcı» olduğunun kendisinin tartışmalı olmasıdır.

Derine İn

Bu tartışmanın en zor yanı, kaynakların sesinin kimden geldiğidir. İslam'a geçişi anlatan metinlerin neredeyse tamamı Müslüman yazarların kaleminden çıktı: halife elçileri, saray tarihçileri, sonraki yüzyılların menkıbe yazarları. Bu yazarlar için ihtida bir zaferdi ve anlatıları bu zaferi kutlamak üzere kuruldu. Satuk Buğra Han'ın gençken gizlice Müslüman olduğu, amcasından saklanarak ibadet ettiği ve sonunda putperest amcası Oğulçak'ı yendiği hikâyesi, olaydan yüzyıllar sonra yazılmış bir kahramanlık anlatısıdır. Tarihçi bu hikâyeyi bir olayın kaydı olarak değil, bir topluluğun kendi ihtidasını nasıl hatırlamak istediğinin kaydı olarak okumak zorunda.

Buna karşılık ihtida etmeyen ya da geçişin ortasındaki Türklerin kendi sesi neredeyse hiç yok. İbn Fadlan'ın aktardığı «Bir Tengri» ifadesi bu yüzden bu kadar değerli: dışarıdan gelen bir gözlemcinin not ettiği, ama bir Oğuz'un kendi ağzından çıkan iki kelime. Ne var ki bu iki kelimenin tam olarak neyi anlattığını bilemiyoruz. «Tek Tanrı» çevirisi, İbn Fadlan'ın kendi yorumu olabilir; «bir» kelimesi Türkçede sayı olduğu kadar «aynı» ya da «birlik» anlamlarına da gelebilir. Kafesoğlu'nun tezinin güçlü bir kanıtı gibi görünen ifade, yakından bakıldığında kendisi de yoruma açık.

Bir karşılaştırma bu noktada yardımcı olabilir. Tarihçi Richard Bulliet, İran'da İslam'a geçişi ölçmek için insan adlarının değişimine bakan bir yöntem geliştirdi: bir ailede Müslüman adların hangi kuşakta ortaya çıktığını izleyerek ihtidanın hızını tahmin etti. Bu yöntem, ihtidanın bir anlık karar değil, kuşaklara yayılmış bir süreç olduğunu gösterdi. Türk bozkırı için böyle ayrıntılı kayıtlar yok, ama Karahanlı hükümdarlarının hem Türkçe unvanları hem de Arapça adları bir arada taşıması, benzer bir geçiş hâlini yansıtıyor. Satuk Buğra Han'ın Müslüman adı Abdülkerim'di; torunları hem «Arslan Han» hem de İslami adlar taşıdı.

Son olarak, «neden?» sorusunun tek bir cevabı olmadığını kabul etmek, bir cevap vermekten kaçınmak anlamına gelmiyor. Kaynaklar birlikte okunduğunda şu tablo çıkıyor: iki yüzyıl boyunca süren ticari ve askeri temas, bozkırdaki toplulukları İslam dünyasıyla tanıştırdı; bu temas içinde İslam, zenginlik, düzen ve güçlü bir devlet sistemiyle birlikte görüldü; onuncu yüzyılda bazı hanedanlar bu dini benimseyerek hem kendi meşruiyetlerini güçlendirdi hem de Müslüman dünyanın siyasi düzenine ortak oldu. İnanç boyutu bu tabloda kuşkusuz vardı, ama onu kaynaklardan ölçmek, öbür etkenleri ölçmekten çok daha zor.

Bu tablonun bir de coğrafi sınırı var. Burada anlatılan süreç, Maveraünnehir'e komşu olan batı ve orta bozkıra ait. Aynı yüzyıllarda doğudaki Uygurlar Turfan vahalarında Budizm'i ve Maniheizm'i sürdürüyor, kuzeydeki birçok topluluk eski inancını koruyordu. «Türklerin İslam'ı kabulü» ifadesi bu yüzden bir bütünlük izlenimi veriyor; oysa ihtida, bozkırın farklı köşelerinde farklı hızlarda ve bazı yerlerde yüzyıllar sonra, Altın Orda döneminde bile hâlâ süren bir süreçti.

Uzman Notu

Temel literatür

• V. V. Barthold, Turkestan Down to the Mongol Invasion (Londra: Luzac, 1928; Rusça aslı 1900); Türkçesi Moğol İstilasına Kadar Türkistan.
• Fuad Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar (İstanbul, 1918).
• İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü (Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1977).
• Devin DeWeese, Islamization and Native Religion in the Golden Horde: Baba Tükles and Conversion to Islam in Historical and Epic Tradition (University Park: Pennsylvania State University Press, 1994).
• Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (Wiesbaden: Harrassowitz, 1992).
• Richard W. Bulliet, Conversion to Islam in the Medieval Period: An Essay in Quantitative History (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979).
• Jonathan M. Bloom, Paper Before Print: The History and Impact of Paper in the Islamic World (New Haven: Yale University Press, 2001).
• James E. Montgomery (çev.), İbn Fadlan, Mission to the Volga (New York: New York University Press, 2017).

Arşiv ve kaynak

İbn Fadlan'ın Risâle'sinin bilinen tek tam yazması 1923'te Zeki Velidi Togan tarafından Meşhed'deki İmam Rıza türbesinin kütüphanesinde bulundu. İbnü'l-Esir'in el-Kâmil'inin Türkçe çevirisi Bahar Yayınları tarafından yayımlandı; İbn Miskeveyh'in Tecâribü'l-ümem'i Arapça baskılarıyla erişilebilir.

Açık sorular

• 960 kaydındaki «iki yüz bin çadır» hangi topluluklardı ve bu ihtida bir hükümdar kararının mı, yoksa uzun süreli bir temasın mı sonucuydu?
• İbn Fadlan'ın aktardığı «Bir Tengri» ifadesi, İslam öncesi Türk inancı hakkında ne kadar genellenebilir?
• Müslüman dünyaya köle asker olarak giden Türklerin ihtidası, bozkırda kalan toplulukların ihtidasını ne ölçüde etkiledi?

Mini sınav

1. (Hedef 1) Talas Savaşı'nda Tang ordusunun yenilgisinde hangi topluluğun saf değiştirmesi belirleyici oldu? A) Uygurlar B) Karluklar C) Oğuzlar D) Hazarlar
2. (Hedef 1) Tang Çin'inin Orta Asya'dan çekilmesinde Talas'tan daha belirleyici olan olay hangisidir? A) Moğol istilası B) Haçlı Seferleri C) 755'te başlayan An Lushan isyanı D) Samanoğulları'nın kuruluşu
3. (Hedef 2) İbn Miskeveyh ve İbnü'l-Esir'e göre 960'ta ne oldu? A) İki yüz bin çadır Türk Müslüman oldu B) Talas Savaşı yapıldı C) Selçuklular Bağdat'a girdi D) Kâğıt Semerkant'a ulaştı
4. (Hedef 2) Samanoğulları sınırındaki ribatlar hangi işlevi görüyordu? A) Yalnızca gümrük kapısıydı B) Budist manastırlarıydı C) Çin garnizonlarıydı D) Hem savunma hem dinî eğitim ve konaklama yeriydi
5. (Hedef 3) Devin DeWeese'in ihtida tartışmasına katkısı nedir? A) İhtidanın yalnızca ticaretle açıklanabileceğini göstermesi B) İhtidayı topluluğun kutsal güç ve kimlik anlayışının yeniden kurulması olarak okuması C) Talas'ın belirleyici olduğunu kanıtlaması D) Eski Türk inancının tektanrıcı olduğunu kanıtlaması

Açık uçlu soru

(Hedef 3) «Türkler İslam'ı eski inançları tektanrıcı olduğu için kolayca kabul etti» cümlesini, bu bölümdeki kaynakları ve tarihçi görüşlerini kullanarak değerlendir. Cümlenin hangi kısmı kanıtla desteklenebilir, hangi kısmı desteklenemez?

Cevaplar

1. B — Çin kaynakları Karluk birliklerinin savaş sırasında taraf değiştirmesini yenilginin nedeni olarak anar.
2. C — An Lushan isyanı Tang hanedanını sarstı ve sınır garnizonlarının geri çekilmesine yol açtı.
3. A — İki tarihçi hicri 349 yılında iki yüz bin çadır Türk'ün Müslüman olduğunu kaydeder.
4. D — Ribatlar sınırda hem askeri hem de dinî ve ticari bir buluşma yeriydi.
5. B — DeWeese ihtidayı yüzeysel bir uyum olarak değil, topluluğun kimliğinin yeniden kurulması olarak okur.

Güçlü bir cevap, İbn Fadlan'ın aktardığı «Bir Tengri» ifadesini ve Kafesoğlu'nun görüşünü kabul eder, ama eski Türk inancının ne ölçüde tektanrıcı olduğunun tartışmalı olduğunu ve «kolayca» kelimesinin iki yüzyıla yayılan süreci görmezden geldiğini belirtir. Ticaret, sınır savaşları, köle askerlik ve hükümdar tercihi gibi etkenleri de hesaba katar.

Sonraki bölüme köprü

Bu bölümde Türklerin Müslüman dünyayla tanışmasının önemli bir yolunun köle askerlik olduğunu gördük. Sıradaki bölüm bu yola yakından bakıyor: Abbasi halifeleri neden Türk askerlere yöneldi, Samarra'daki Türk komutanlar nasıl güç kazandı ve bu askerler halifeliği nasıl değiştirdi?