Bağımsızlık Bildirgesi ve Anayasa

Öğrenme hedefleri

• 1776–1791 arasında Amerika Birleşik Devletleri'nin kuruluşunu, Bağımsızlık Bildirgesi'nden Konfederasyon Maddeleri'ne, Philadelphia Anayasa Kurultayı'ndan Haklar Bildirgesi'ne kadar açıklayabileceksin.
• Bildirge'nin giriş bölümünü, Jefferson'ın taslaktan çıkarılan pasajını ve Madison'ın Federalist yazısını karşılaştırarak, yeni devletin kurucularının özgürlüğü, eşitliği ve iktidarı nasıl düşündüklerini değerlendirebileceksin.
• «Amerikan kurucuları, bütün insanların eşitliğine dayanan bir cumhuriyet kurdu» yargısını, köleliği, kadınların ve yerli halkların durumunu göz önüne alarak tartışabileceksin.

Okuma metni

Kanca — silinen bir paragraf

Temmuz 1776'nın ilk günlerinde, kongre üyeleri, Virginialı delege Thomas Jefferson'ın elinden çıkan bağımsızlık bildirgesi taslağını satır satır tartışmaya başladı. Kongre üyeleri, üç gün boyunca metnin pek çok yerini değiştirdi, kısalttı ya da çıkardı. Çıkarılan paragraflardan biri, İngiltere kralını, Afrika'dan insanları kaçırıp köleleştiren ticareti sürdürmekle suçluyordu; Jefferson bu ticareti, insan doğasının kendisine karşı açılmış zalim bir savaş olarak tanımlamıştı. Bu paragraf, kongrede köle ticaretini sürdürmek isteyen iki koloninin itirazıyla silindi. Kendisi de yüzlerce insanı köle olarak çalıştıran Jefferson, yıllar sonra bu değişikliği, özyaşamöyküsünde acı bir dille anlattı. Kabul edilen metin, insanların eşitliğini apaçık bir gerçek olarak ilan ediyordu; ama bu eşitliğin kimleri kapsadığı sorusunu açık bırakmıştı. Bu ders, Amerika'nın kurucularının, özgürlük ve eşitlik ilkeleri üzerine nasıl bir devlet kurduğunu ve bu ilkelerin, kuruluş belgelerinin kendisinde nasıl sınırlandığını soruyor.

Bağlam — bir bildirge, bir savaş

Nisan 1775'te başlayan çatışmalardan bir yıl sonra, koloniler hâlâ resmî olarak İngiliz tacına bağlıydı. Paine'in Sağduyu'su ve savaşın sürmesi, bağımsızlık fikrini güçlendirdi. Haziran 1776'da, Virginia delegesi Richard Henry Lee, kolonilerin «özgür ve bağımsız devletler» olduğunu ilan eden bir öneri sundu. Kongre, bu öneriyi tartışırken, bir bildirge hazırlamak için beş kişilik bir kurul oluşturdu. Kurul, yazma işini, keskin ve akıcı üslubuyla tanınan Jefferson'a verdi. John Adams ve Benjamin Franklin, taslakta bazı düzeltmeler yaptı.

Kongre, 2 Temmuz'da bağımsızlık önergesini kabul etti; iki gün sonra, 4 Temmuz 1776'da, bildirgenin son metnini onayladı. Bildirge, iki bölümden oluşuyordu: insanların doğal haklarını ve yönetimin amacını anlatan kısa ve güçlü bir giriş; ve İngiltere kralının kolonilere yaptığı haksızlıkları sıralayan uzun bir suçlamalar listesi. Bu dersin birincil kaynağı, girişin ünlü cümleleridir. Bildirge, kolonilerde yüksek sesle okundu, gazetelerde yayımlandı; bazı kentlerde kalabalıklar, kralın heykellerini ve simgelerini yıktı.

Gelişme — taslaktan silinen suçlama

Jefferson, bildirgenin taslağında, kralı yalnızca kolonilerin haklarını çiğnemekle değil, Afrika'dan getirilen insanların köleleştirilmesinden de sorumlu tutmaya çalışmıştı. Bu, bir yandan köle ticaretini ahlaken kınayan, öte yandan köleliğin sorumluluğunu kolonilerin kendisinden uzaklaştırıp krala yükleyen bir paragraftı.

Bildirge, bütün kolonilerde aynı biçimde karşılanmadı. Massachusetts'te, John Adams'ın eşi Abigail Adams, Mart 1776'da kocasına yazdığı bir mektupta, yeni yasalar yapılırken «kadınları unutmamasını» ve onlara atalarından daha cömert davranmasını istedi. John Adams, bu isteği şakaya vurarak geçiştirdi. Bildirgenin «bütün insanlar» ifadesi, kadınları siyasal haklarla donatmıyordu.

Dönüş noktası — Philadelphia'da gizli bir kurultay

Savaş, 1781'de Virginia'daki Yorktown'da İngiliz ordusunun teslim olmasıyla fiilen sona erdi; 1783'teki barış antlaşmasıyla İngiltere, Birleşik Devletler'in bağımsızlığını tanıdı. Fransa'nın, Lafayette gibi gönüllülerin ve Fransız donanmasının desteği, bu zaferde belirleyici oldu. Ama yeni devletin ilk yönetim belgesi olan Konfederasyon Maddeleri, çok zayıf bir merkezî yönetim öngörüyordu: kongrenin vergi toplama, ticareti düzenleme ya da ordu kurma yetkisi yoktu. Savaş borçları ödenemiyor, eyaletler birbiriyle ticaret savaşlarına giriyordu. 1786'da Massachusetts'te, borçlarını ödeyemeyen çiftçiler, eski bir savaş gazisi olan Daniel Shays'in önderliğinde ayaklandı. Bu ayaklanma, pek çok seçkini, daha güçlü bir merkezî yönetime ihtiyaç olduğuna ikna etti.

Mayıs 1787'de, on iki eyaletin delegeleri, Philadelphia'da, Konfederasyon Maddeleri'ni gözden geçirmek için toplandı. Ama kurultay, dört ay boyunca, kapıları kapalı ve tartışmalarını gizli tutarak, tamamen yeni bir anayasa yazdı. Kurultayın başkanlığını, savaşın komutanı George Washington yaptı; Virginia'lı genç James Madison, tartışmaları ayrıntılı notlarla kaydetti. Anayasa, yasa yapma, uygulama ve yargılama güçlerini birbirinden ayırdı; eyaletlerle federal yönetim arasında yetkileri paylaştıran bir federalizm kurdu. Büyük ve küçük eyaletler arasındaki anlaşmazlık, Senato'da her eyaletin eşit, Temsilciler Meclisi'nde ise nüfusa göre temsil edildiği bir uzlaşmayla çözüldü.

Anayasanın onaylanması, eyaletlerde sert bir tartışmaya yol açtı. Anayasa karşıtları, güçlü bir merkezî yönetimin eyaletlerin ve bireylerin özgürlüklerini tehdit edeceğini söyledi. Anayasayı savunmak için, Alexander Hamilton, James Madison ve John Jay, New York gazetelerinde, ortak bir takma adla, seksen beş yazı yayımladı. Bu yazılar, sonradan Federalist adıyla kitaplaştı.

Cevap — ilkeler ve uzlaşmalar

Amerika Birleşik Devletleri, insanların eşitliğini ve yönetimin meşruluğunun yönetilenlerin rızasına dayandığını ilan eden bir bildirgeyle doğdu. Kurucular, 1787 anayasasıyla, güçleri birbirinden ayıran ve birbirini denetleyecek biçimde düzenleyen, eyaletlerle federal yönetim arasında yetkileri paylaştıran yeni bir cumhuriyet kurdu. Ama bu ilkeler, kuruluş belgelerinin kendisinde, siyasal uzlaşmalarla sınırlandı: köleliğe ilişkin suçlama bildirgeden silindi, anayasa köleliği tanıdı ve korudu, kadınlar ve yerli halklar siyasal toplumun dışında tutuldu. Amerikan kuruluşu, evrensel ilkeler ile bu ilkelerden pay alamayanlar arasındaki bir gerilimle başladı; bu gerilim, sonraki yüzyılın en büyük krizine, bir iç savaşa dönüşecekti.

Bugünle bağ — iki yüz yılı aşkın bir anayasa

1787 anayasası, bugün hâlâ yürürlükte olan en eski yazılı ulusal anayasalardan biridir. Yüzyıllar içinde yirmi yedi kez değiştirildi: köleliği kaldıran, eski köleleştirilmiş insanlara yurttaşlık ve oy hakkı tanıyan, kadınlara oy hakkı veren değişiklikler, kurucuların sınırladığı ilkeleri genişletti. Bildirgenin «bütün insanlar eşit yaratılmıştır» cümlesi ise, köleliğe karşı mücadeleden kadın hakları hareketine ve yirminci yüzyılın yurttaşlık hakları hareketine kadar, dışarıda bırakılanların kendi eşitliklerini talep etmek için sık sık başvurduğu bir metin oldu.

Birincil kaynak

Bağımsızlık Bildirgesi'nin giriş bölümünden, 4 Temmuz 1776'da kabul edilen metin:

We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty and the pursuit of Happiness.—That to secure these rights, Governments are instituted among Men, deriving their just powers from the consent of the governed.

Türkçesi: Şu gerçekleri apaçık sayıyoruz: bütün insanlar eşit yaratılmıştır; Yaratıcıları tarafından onlara devredilemez bazı haklar verilmiştir; bu haklar arasında yaşam, özgürlük ve mutluluğu arama hakkı vardır. Bu hakları güvence altına almak için, insanlar arasında yönetimler kurulur ve bu yönetimler, haklı güçlerini yönetilenlerin rızasından alır.

Kaynak: Bağımsızlık Bildirgesi (Philadelphia, 4 Temmuz 1776); İngilizce metin, Project Gutenberg. Türkçesi, İngilizcesinden bizim.

1. Bildirge, yönetimin meşruluğunu neye dayandırıyor? Bu düşünce, önceki kursta okuduğumuz Locke'un görüşleriyle nasıl ilişkilidir?
2. Locke'un mülkiyet tanımındaki üç öğe ile bildirgenin «yaşam, özgürlük ve mutluluğu arama» üçlüsü arasındaki fark nedir?
3. «Bütün insanlar eşit yaratılmıştır» cümlesi, bildirgeyi imzalayanların pek çoğunun köle sahibi olduğu bir toplumda nasıl okunmalıdır?

Tarihçiler Tartışıyor

• Charles Beard (1913) — An Economic Interpretation of the Constitution of the United States adlı kitabında, anayasayı yazan delegelerin mülklerini ve ekonomik çıkarlarını inceledi; anayasanın, alacaklıların, tüccarların ve devlet tahvili sahiplerinin çıkarlarını korumak için tasarlanmış, ekonomik bir seçkinler belgesi olduğunu savundu. Bu tez, sonraki araştırmacılarca ayrıntılı biçimde eleştirildi, ama anayasanın ekonomik boyutunu tartışmaya açtı.
• Pauline Maier (1997) — American Scripture adlı kitabında, Bağımsızlık Bildirgesi'nin tek bir dâhinin eseri değil, 1776'da kolonilerde yazılmış yüzlerce yerel bağımsızlık bildirisinin ve kongrenin toplu düzeltmelerinin ürünü olduğunu gösterdi; bildirgenin sonradan nasıl bir ulusal «kutsal metne» dönüştürüldüğünü inceledi.
• David Waldstreicher (2009) — Slavery's Constitution adlı kitabında, anayasanın pek çok maddesinin, «köle» sözcüğünü hiç kullanmadan köleliği tanıyıp koruduğunu gösterdi; köleliğin anayasanın kenarında değil, merkezinde yer aldığını savundu.
• Danielle Allen (2014) — Our Declaration adlı kitabında, Bağımsızlık Bildirgesi'ni cümle cümle yakından okuyarak, onun özgürlük kadar eşitliği de temel bir değer olarak savunduğunu ve bu eşitlik ilkesinin, bildirgeyi yazanların sınırlarını aşan bir güce sahip olduğunu savundu.

Bu tartışmada araştırmacılar, Amerikan kuruluş belgelerini farklı açılardan değerlendirir. Beard, anayasanın ekonomik çıkarlarını öne çıkarır. Maier, bildirgenin kolektif kökenlerini gösterir. Waldstreicher, köleliğin anayasadaki merkezî yerini vurgular. Allen ise, bildirgenin eşitlik ilkesinin gücünü savunur. Tartışma, Amerikan kuruluş belgelerinin evrensel özgürlük ve eşitlik ilkelerinin bir ifadesi mi, yoksa belirli bir seçkin grubun çıkarlarını ve köleliği koruyan uzlaşma metinleri mi olduğu sorusunda düğümlenir.

Derine İn

Philadelphia'daki kurultayda köleliğe ilişkin tartışmalar, kuruluşun en çelişkili yanlarından birini oluşturur. Bazı kuzeyli delegeler, köleliği ahlaken kınadı; Virginialı bazı delegeler bile, köle ticaretinin sürmesine karşı çıktı. Ama Güney Carolina ve Georgia delegeleri, köleliği korumayan bir anayasayı eyaletlerinin kabul etmeyeceğini açıkça söyledi. Birliği korumak isteyen delegeler, bir dizi uzlaşmayı kabul etti: beşte üç uzlaşması, köle ticaretinin yirmi yıl yasaklanamaması ve kaçan köleleştirilmiş insanların geri verilmesi. Madison'ın notları, bu tartışmaların ayrıntılarını korur; ama notlar, onun ölümünden sonra, 1840'ta yayımlandı. Kurultayın gizli tutulması, bu uzlaşmaların o dönemde kamuoyundan saklanmasını da sağladı.

Bildirgenin eşitlik cümlesi, onu yazanlara karşı da kullanıldı. 1791'de, Maryland'de yaşayan özgür siyah bir gökbilimci ve matematikçi olan Benjamin Banneker, hazırladığı bir almanakı, o sırada dışişleri bakanı olan Jefferson'a bir mektupla gönderdi. Kendi kendine matematik ve gökbilim öğrenmiş olan, aynı yıl yeni başkent Washington'un sınırlarını belirleyen ölçüm ekibinde de çalışan Banneker, mektubunda, Jefferson'a, insanların eşit yaratıldığını yazan kalemin kendisininki olduğunu hatırlattı ve aynı kişinin, milyonlarca insanı zorla esaret altında tutan bir düzeni sürdürmesinin ne kadar çelişkili olduğunu sordu. Jefferson, kibar bir cevap yazdı ve almanakı Paris'teki Bilimler Akademisi'nin bir üyesine gönderdi; ama köleliğe ilişkin tutumunu değiştirmedi. Banneker'in mektubu, bildirgenin ilkelerinin, kurucuların kendi niyetlerinin ötesine geçerek, dışarıda bırakılanların elinde bir talep aracına dönüşebildiğinin erken bir örneğiydi.

Yerli halklar, yeni anayasada ayrı bir statüde yer aldı. Anayasa, Kongre'ye yerli halklarla ticareti düzenleme yetkisi verdi ve vergi ödemeyen yerlileri nüfus sayımının dışında tuttu. Yerli halklar, ne yeni devletin yurttaşları ne de tam anlamıyla bağımsız uluslar olarak görüldü. Bağımsızlık Bildirgesi'nin suçlamalar listesi ise, kralı, sınırdaki yerleşimcilere karşı yerli halkları kışkırtmakla suçluyor ve onları aşağılayıcı bir dille niteliyordu. Yeni cumhuriyet, batıya doğru genişlemeyi hızlandırdı; bu genişleme, sonraki yüzyılda yerli halkların topraklarından sürülmesiyle sonuçlandı. Kuruluş belgelerinin yazıldığı yıllarda, pek çok yerli ulus, yeni devletle ayrı antlaşmalar imzalıyor, kendi topraklarını ve yönetimlerini korumaya çalışıyordu.

Anayasa üzerindeki onay tartışması, Amerika'nın siyasal kültürünü derinden biçimlendirdi. Anayasa karşıtları, güçlü bir merkezî yönetimin, uzak ve seçkinlerin denetiminde bir iktidara dönüşeceğinden, sıradan insanların yerel meclislerdeki söz hakkını ortadan kaldıracağından korkuyordu. Onların itirazları sayesinde, Haklar Bildirgesi anayasaya eklendi. Anayasa ile eyaletlerin hakları arasındaki gerilim, sonraki yüzyılda köleliğin geleceği etrafında yeniden alevlendi ve iç savaşa giden yolun bir parçası oldu.

Amerikan devriminin etkisi, okyanusun öbür yakasında da hissedildi. Fransa, İngiltere'ye karşı Amerikalıları desteklemek için büyük harcamalar yaptı; bu harcamalar, zaten borç içinde olan Fransız hazinesini daha da zorladı. Amerika'da savaşan Fransız subaylar, ülkelerine yeni fikirlerle döndü. Amerikalıların bildirgesi ve eyalet anayasaları, Fransızcaya çevrilip Paris'te okundu. Thomas Jefferson, 1785'ten 1789'a kadar Paris'te Amerika'nın elçisi olarak yaşadı ve orada başlayan bir başka devrimin ilk günlerine tanık oldu.

Uzman Notu

Temel literatür

• Max Farrand (ed.), The Records of the Federal Convention of 1787, 3 cilt (New Haven: Yale University Press, 1911).
• Charles A. Beard, An Economic Interpretation of the Constitution of the United States (New York: Macmillan, 1913).
• Jack N. Rakove, Original Meanings: Politics and Ideas in the Making of the Constitution (New York: Knopf, 1996).
• Pauline Maier, American Scripture: Making the Declaration of Independence (New York: Knopf, 1997).
• David Waldstreicher, Slavery's Constitution: From Revolution to Ratification (New York: Hill and Wang, 2009).
• Danielle Allen, Our Declaration: A Reading of the Declaration of Independence in Defense of Equality (New York: Liveright, 2014).

Arşiv ve kaynak

Amerikan kuruluşunun kaynakları arasında Bağımsızlık Bildirgesi'nin Jefferson'ın elinden çıkan taslakları, kongrenin kayıtları, Madison'ın kurultay notları, eyaletlerin onay kurultaylarının tutanakları, Federalist yazıları ve anayasa karşıtlarının broşürleri, Adams ailesinin mektupları ve eyalet anayasaları vardır. Bildirgenin ve anayasanın özgün nüshaları Washington'daki Ulusal Arşiv'de korunur; Jefferson'ın yazıları on dokuzuncu yüzyılda kongrenin kararıyla yayımlandı.

Açık sorular

• Bağımsızlık Bildirgesi'nin eşitlik ilkesi, onu yazanların niyetlerinin ötesinde bir güce sahip miydi, yoksa kendi döneminin sınırlarına mı hapsolmuştu?
• 1787 anayasası, köleliğe karşı mı, yoksa köleliği koruyan bir belge olarak mı değerlendirilmelidir?
• Anayasanın yazılmasında, ekonomik çıkarların mı, yoksa siyasal ilkelerin mi daha belirleyici bir rol oynadı?

Mini sınav

1. (Hedef 1) Bağımsızlık Bildirgesi'nin taslağını yazan kişi kimdir? A) Thomas Jefferson B) John Adams C) Benjamin Franklin D) James Madison
2. (Hedef 1) Daha güçlü bir merkezî yönetim gerektiğine pek çok seçkini ikna eden 1786 Massachusetts ayaklanmasının önderi kimdir? A) George Washington B) Alexander Hamilton C) Daniel Shays D) Richard Henry Lee
3. (Hedef 2) Jefferson'a göre taslaktaki köle ticaretini kınayan paragraf kimlere ödün vermek için çıkarıldı? A) Massachusetts ve New York'a B) Virginia'ya C) İngiltere'ye D) Güney Carolina ve Georgia'ya
4. (Hedef 2) Madison'a göre insanlar melek olsaydı ne olurdu? A) Hiçbir yönetime gerek olmazdı B) Krallık gerekirdi C) Anayasa gerekmezdi ama Kongre gerekirdi D) Savaş olmazdı
5. (Hedef 3) Anayasanın «köle» sözcüğünü kullanmadan köleliği koruduğunu gösteren Slavery's Constitution adlı kitabın yazarı kimdir? A) Charles Beard B) Pauline Maier C) Danielle Allen D) David Waldstreicher

Açık uçlu soru

(Hedef 3) Amerikan kurucularının özgürlük ve eşitlik ilkeleri, kuruluş belgelerinde nasıl ifade edildi ve nasıl sınırlandı? Cevabında Bildirge'nin giriş bölümünü, Jefferson'ın silinen paragrafını ve Madison'ın Federalist yazısını kullan; Waldstreicher ile Allen'ın yaklaşımlarını karşılaştır.

Cevaplar

1. A — Taslağı Thomas Jefferson yazdı.
2. C — Ayaklanmanın önderi Daniel Shays'dir.
3. D — Paragraf Güney Carolina ve Georgia'ya ödün vermek için çıkarıldı.
4. A — Madison'a göre hiçbir yönetime gerek olmazdı.
5. D — Bu kitabın yazarı David Waldstreicher'dır.

Kapsamlı bir cevap, Bağımsızlık Bildirgesi'nin insan eşitliğini apaçık bir gerçek olarak koyduğunu ve yönetimin meşruluğunun yönetilenlerin rızasından geldiğini ilan ettiğini, 1787 anayasasının ise güçleri birbirinden ayırıp birbirini denetleyecek biçimde düzenleyen bir cumhuriyet kurduğunu açıklar. Bildirgenin giriş bölümünü, Locke'un doğal haklar düşüncesinin bir uygulaması olarak; Jefferson'ın silinen paragrafını, köleliğin daha ilk günde ekonomik çıkarlar yüzünden kuruluş belgesinin dışında bırakıldığının ve suçun krala yüklendiğinin kanıtı olarak; Madison'ın yazısını ise iyi niyetli yöneticilere değil, birbirini dengeleyen kurumlara güvenen bir iktidar anlayışının ifadesi olarak okur. Güçlü bir yanıt, Waldstreicher'ın köleliğin anayasanın merkezinde olduğunu gösteren yaklaşımını, Allen'ın bildirgenin eşitlik ilkesinin gücünü savunan yaklaşımıyla karşılaştırır.

Sonraki bölüme köprü

Bu derste Amerikan kurucularının, özgürlük ve eşitlik ilkelerini bir bildirgede ilan edip bir anayasayla kurumsallaştırdığını, ama bu ilkeleri kendi uzlaşmalarıyla sınırladığını gördük. Amerikalıların zaferine büyük katkıda bulunan Fransa ise, bu yardımın bedelini ağır bir borç yüküyle ödüyordu. 1780'lerin sonunda Fransız hazinesi iflasın eşiğine geldi, ekmek fiyatları yükseldi ve kral, parasal krizi çözmek için, yüz yetmiş beş yıldır toplanmamış bir meclisi toplamak zorunda kaldı. Paris'teki Amerikan elçisi Jefferson, bu meclisin açılışına tanık oldu. Sonraki bölüm bunu soruyor: Fransa 1789'da neden patladı?