Şeytanın avukatı

Bir an

Nermin Hanım toplantıyı açarken Tuğba'ya dönüyor: "Bugün sen karşı tarafsın. Fuar planına ne kadar itiraz bulabilirsen o kadar iyi." Tuğba kâğıdına bakıp sıralıyor: stand belki biraz küçük, broşürler belki geç basılır, belki bir gün daha erken gitmek gerekir. Sesi düz, cümleleri kısa. Plana aslında katılıyor ve bunu herkes biliyor. Her itirazına bir cevap bulunuyor, toplantı rahat ilerliyor.

Sonunda Rıza Usta elini kaldırıyor. O, sırf görev olsun diye değil, gerçekten karşı: "Bu fuara bu kadar para vermek yanlış. Geçen iki fuarda tanıştığımız müşterilerin hiçbiri bizden sipariş vermedi; asıl müşterilerimizi bizzat ziyaret ederek bulduk." Sesinde bir kızgınlık var. Kimse hemen cevap veremiyor.

Toplantı bir saat daha sürüyor. Bu kez fuardaki stand değil, fuarın kendisi tartışılıyor. Selin not alırken düşünüyor: Tuğba'nın itirazları kimseyi yerinden kıpırdatmadı; Rıza Usta'nın tek cümlesi bütün masayı düşünmeye zorladı. Aradaki fark neydi?

Soru

Bir planı sınamak için birini itiraz etmekle görevlendirmek, gerçekten karşı çıkan birinin itirazıyla aynı etkiyi yapar mı? Muhalefet ne zaman işe yarar?

Nasıl işler

Bir grup kısa sürede bir görüşte birleştiğinde, o görüşü sınayacak itirazlar sessizleşir. Herkes aynı şeyi düşündüğü için kimse farklı bir şeyi aramaz. Bu tehlikeye karşı en eski önerilerden biri, birine karşı tarafı savunma görevi vermektir.

Fikir mantıklıdır, ama bir varsayıma dayanır: itirazın kendisi, kimden gelirse gelsin, aynı düşünme sürecini başlatır. Selin'in gözlemi bu varsayımı sorgular.

İkisi arasındaki farkın bir nedeni, itirazın taşıdığı bilgidir. Rıza Usta'nın itirazı, onun gördüğü bir şeye dayanır: geçmiş fuarlardan sipariş gelmediği. Tuğba'nın itirazları ise bir rolden doğar; grup, onların gerçek bir gözleme dayanmadığını bilir ve onları kolayca geçiştirir.

Kuruluşlar bazen bu sorunu, itirazı bir kişiye değil, bir ekibe vererek çözmeye çalışır.

Kırmızı takımın değeri, ne kadar bağımsız olduğuna bağlıdır. Planı yapan ekipten seçilen ve sonucun planı yapanları üzmesinden çekinen bir kırmızı takım, şeytanın avukatının bir kalabalık biçimi olabilir.

Kanıt

Muhalefetin yaratıcılığa etkisi başka bir deneyde de sınandı.

İtirazın kaynağının değiştiği yeni bir durum, yapay zekâyla da sınandı.

Nerede çöker

Gerçek muhalefetin değeri, taşıdığı bilginin gerçek olmasına bağlıdır. Rıza Usta'nın itirazı yanlış bir gözleme dayanıyorsa, örneğin geçmiş fuarlardan sipariş gelmiş ama o bunu bilmiyorsa, itirazın güçlü etkisi grubu yanlış yöne çekebilir. Gerçek muhalefet düşündürür; ama düşündürdüğü şeyin doğru olduğunu garanti etmez.

Gerçek muhalefetin bir bedeli de vardır. Gruba karşı çıkan kişi çoğu zaman sevilmez, dışlanır ya da sorun çıkaran biri olarak görülür. Bir kuruluş gerçek muhalefetten yararlanmak istiyorsa, o bedeli düşürmek zorundadır; aksi takdirde muhalefet, yalnız kaybedecek bir şeyi olmayanlardan gelir.

Şeytanın avukatı da tamamen işe yaramaz değildir. Chiang ve arkadaşlarının deneyinde, belirli bir hedefe, yani yapay zekâ önerisine karşı çıkan atanmış bir itiraz, grupların bu öneriye uygun ölçüde güvenmesine yardım etti. Atanmış itiraz, belirli bir öneriyi sınamak için bir yapı sağlayabilir; ama gerçek bir gözleme dayanan itirazın yerini tutmaz.

Yaygın yanılgılar

Sayılarla

Hesap Selin'in gözlemini açıklar. Bir itirazın değeri, onun planın doğru ya da yanlış olmasına göre ne kadar farklı olasılıkla ortaya çıktığına bağlıdır. Görevle yapılan itiraz, her durumda geldiği için, hiçbir şey söylemez. Grup bunu sezgiyle bilir ve itirazı geçiştirir.

Hesap atanmış itirazın da nasıl değer kazanabileceğini gösterir. Tuğba'dan itiraz etmesi değil, planın en zayıf yerini bulması ve onu kanıtla göstermesi istenirse, bulduğu şey bir gözleme dayanır ve artık bilgi taşır. Değerli olan rol değil, rolün ortaya çıkardığı gözlemdir.

Herkes için aynı mı?

Gerçek muhalefetin bedelini kimin ödeyebildiği eşit değildir. Rıza Usta otuz yıllık kıdemiyle karşı çıkabilir; yeni gelen bir çırağın aynı cümleyi kurması çok daha zordur. Bir kuruluş yalnız kıdemlilerin muhalefetini duyuyorsa, gerçek muhalefetin değerinden yalnız kısmen yararlanır.

Şeytanın avukatı rolünün bir yararı da burada olabilir: rol, karşı çıkmanın sosyal bedelini düşürür, çünkü itiraz kişinin kendisinin değil, görevinin sayılır. Bu, çekingen olanların gerçek itirazlarını "görev gereği" kılığında söylemesine kapı açabilir. Bu olasılığı okuduğumuz deneylerden biri de ölçmedi; Nemeth ve arkadaşlarının bulgusu ise rolün kendisinin gerçek muhalefetin yerini tutmadığını söyler.

Kendi hayatında

Saniye Hanım apartman toplantısında asansörün yenilenmesini önerecek. Toplantıdan önce kimin karşı çıkabileceğini biliyor: üçüncü kattaki komşu, aidatın artmasına itiraz edecek. Saniye Hanım'ın önünde iki yol var: birine "karşı tarafı" savundurmak ya da gerçekten karşı olan komşuyu dinlemek.

Saniye Hanım ikinciyi seçiyor. Toplantıdan önce komşuyu ziyaret ediyor ve itirazını dinliyor. Komşunun itirazı yalnız aidatla ilgili değil; asansör firmasının geçmişteki işlerinde sorun yaşandığını duymuş. Bu, Saniye Hanım'ın bilmediği bir bilgi.

Dinlediğin itirazdan kararını değiştiren bir bilgi çıkıp çıkmadığını defterine kaydet.

Kapanış

1. Şeytanın avukatı görev gereği itiraz eder; gerçek muhalefet, kişinin inandığı ve bedelini göze aldığı bir görüşle karşı çıkmasıdır. Kırmızı takım, itirazı bağımsız bir ekibe vererek kurumsallaştırır.
2. Nemeth ve arkadaşlarının deneyinde gerçek azınlık, şeytanın avukatının bütün biçimlerinden üstün çıktı; iki ülkedeki başka bir deneyde tartışmayı teşvik eden talimatlar, eleştiriyi yasaklayan geleneksel beyin fırtınasından genel olarak daha iyi sonuç verdi.
3. Bir itirazın değeri, taşıdığı bilgiye bağlıdır: görevle yapılan ve her durumda gelen bir itiraz olasılıkları değiştirmez; atanmış itiraz, ancak belirli bir hedefe yöneldiğinde ve gerçek bir gözlem ortaya çıkardığında değer kazanır.

Beş soru

1. Şeytanın avukatı ile gerçek muhalefet arasındaki fark nedir?
2. Nemeth ve arkadaşlarının 2001 deneyinde şeytanın avukatının hangi biçimleri gerçek azınlıkla yarıştı ve hangisi önde bitirdi?
3. Nemeth ve arkadaşlarının iki ülkedeki deneyi beyin fırtınasının "eleştirmeyin" kuralı hakkında ne buldu?
4. Sayılarla bölümünde Rıza Usta'nın itirazı planın yanlış olma olasılığını neden değiştirir de Tuğba'nınki değiştirmez?
5. Kırmızı takımın değeri neye bağlıdır?

Yanıtlar

Şeytanın avukatı, grubun görüşüne kendisi katılsa da katılmasa da görev gereği itiraz eder. Gerçek muhalefet ise kişinin gerçekten savunduğu ve bedelini göze aldığı bir görüşle gruba karşı çıkmasıdır; bir rol değil, bir inanç ve çoğu zaman bir gözlem taşır.

Şeytanın avukatının gerçek görüşünün bilindiği ve atanan konumla tutarlı olduğu, bilindiği ve tutarsız olduğu ve bilinmediği koşullar, gerçek bir azınlığın muhalefetiyle karşılaştırıldı; ölçü, üretilen çözümlerin sayısı ve niteliğiydi. Gerçek azınlık, şeytanın avukatının üç biçiminin hepsinden üstün çıktı.

Eleştirmemeyi öğütleyen geleneksel beyin fırtınası talimatları, tartışmayı ve eleştiriyi teşvik eden talimatlarla ve bir kontrol koşuluyla karşılaştırıldı. İki talimat türü de değerliydi, ama tartışma talimatları genel olarak daha iyi sonuç verdi ve bu, hem ABD'de hem Fransa'da geçerliydi.

Rıza Usta'nın itirazı bir gözleme dayanır ve plan yanlışsa daha olasıdır: yüzde 70'e karşı yüzde 30. Bu fark, Bayes kuralıyla olasılığı yüzde 30'dan yüzde 50'ye çıkarır. Tuğba'nın itirazı ise bir görevden doğar ve plan doğru da olsa yanlış da olsa gelir; her iki durumda aynı olasılıkla ortaya çıkan bir itiraz hiçbir bilgi taşımaz.

Bağımsızlığına bağlıdır. Planı yapan ekipten seçilen ve sonucun planı yapanları üzmesinden çekinen bir kırmızı takım, gerçek bir itiraz üretmez; planı yapanların bakış açısını paylaşmayan ve gerçekten çürütmeye çalışan bir ekip ise, onların göremediği açıkları bulabilir.

Sonraki derse köprü

Fuar planı nihayet karara bağlanıyor: fuara gidilecek, ama bütçenin bir kısmı Rıza Usta'nın önerdiği müşteri ziyaretlerine ayrılacak. Toplantıdan çıkarken Selin aklını kendi önündeki karara veriyor: başka bir şehirden gelen bir iş teklifi, bir haftadır yanıt bekliyor. Bu modülde gördüğü araçların hepsini, ön-ölümü, ters çevirmeyi ve dış görüşü, bu kez kendi kararına uygulamaya karar veriyor. 9.6, Bir kararı baştan sona sınamak dersi, açık bir kararı bu araçlarla adım adım sınayan ve sınama notunu karar defterine ekleyen bir atölye.