Karar defteri

Bir an

Cuma akşamı, dükkân kapandıktan sonra. Hüseyin Bey kararını vermiş: zincire şimdilik katılmayacak. Levent Bey'i arayıp söylemeden önce Saniye Hanım defterinin yeni bir sayfasını açıyor ve kocasına uzatıyor. "Bunu bugün yaz," diyor. "Bir yıl sonra ne olursa olsun, bugün ne bildiğini ve ne beklediğini hatırlamayacaksın."

Hüseyin Bey önce gülüyor, sonra yazıyor. Tarih. Karar. Neden. Bir de Saniye Hanım'ın ısrarıyla bir sayı: "Bir yıl içinde cirom yüzde on beşten fazla düşmez. Bundan yüzde altmış eminim." Altına bir satır daha ekliyor: "Düşerse, marketin beni sandığımdan çok etkilediğini kabul edeceğim."

Ne işe yarar

Bir karardan sonra sonucu gördüğünde, hafızan o kararı sessizce yeniden yazar. Sonuç iyi çıkarsa "zaten belliydi" dersin, kötü çıkarsa "içimde bir his vardı" dersin. İkisinde de o gün gerçekten ne bildiğin ve ne kadar emin olduğun kaybolur.

Karar defteri bu yeniden yazımı engellemenin en basit yoludur: ne seçtiğini, ne olacağını sandığını ve buna ne kadar inandığını sonuç belli olmadan, o gün yazarsın. Bir yıl sonra karşılaştırdığında iki şeyi ayrı ayrı görürsün: kararının sonucu ne oldu ve sen o sonucu ne kadar doğru tahmin etmiştin. Yeterince karar biriktiğinde bir şey daha görünür: "yüzde altmış emin" dediğin şeylerin gerçekten aşağı yukarı yüzde altmışında haklı çıkıp çıkmadığın. Bu akademi defterini 30.1'de yeniden açtıracak.

Defter kişiseldir. Mali bilgiler ve aile kararları siteye yazılmaz; kâğıtta ya da kendi notlarında tutulur.

Kontrol listesi

1. Tarihi ve kararı tek bir cümleyle yaz: ne yapmaya, ya da neyi yapmamaya karar verdin?
2. Düşündüğün seçenekleri, seçmediklerin de dahil olmak üzere yaz; bir yıl sonra yalnız seçtiğini değil, vazgeçtiklerini de hatırlaman gerekecek.
3. Beklentini ölçülebilir biçimde yaz: ne olacak, ne zamana kadar ve nasıl anlayacaksın. "İşler iyi gider" yerine "bir yıl içinde cirom yüzde on beşten fazla düşmez" yaz.
4. Güven düzeyini yüzde olarak yaz. "Eminim" ya da "galiba" yerine sayı kullan; aynı kelime farklı günlerde farklı şey anlatabilir.
5. Kararı neye dayandırdığını yaz: bildiklerini ve 0.4'teki gibi cevapsız kalan soruları.
6. Yanıldığını hangi işaretten anlayacağını önceden yaz; bu satır, sonradan işaretin yerini değiştirmeni zorlaştırır.
7. Defteri yeniden okuyacağın tarihi yaz ve o gün sonucu, bu sayfayı değiştirmeden, altına ekle.

Sık hatalar

Nerede çöker

Defter, ölçülebilir olanı yakalar. 0.2'de gördüğümüz gibi pek çok karar bir değer tercihi içerir: Hüseyin Bey zincire katılmamayı biraz da kendi tabelasını korumak istediği için seçti. Bir yıl sonra ciro düşse bile bu karar, onun için yanlış olmayabilir. Defter bu tür nedenleri de yazmayı ister, ama onları puanlayamaz.

Defter az sayıda kararla yanıltır. Üç kararın üçünde haklı çıkmak, şanstan ayırt edilemez. "Yüzde altmış" dediğin şeylerin gerçekten yüzde altmışında haklı çıkıp çıkmadığını görmek için onlarca tahmin gerekir; küçük sayıların neden yanılttığını 3.2'de göreceksin.

Defter yazanın dürüstlüğüne bağlıdır. Beklentiyi kasten belirsiz yazarsan, örneğin "işler bir şekilde yoluna girer" dersen, sonradan her sonuç ona uyar ve defter bir şey ölçmez. Kontrol listesinin üçüncü ve altıncı maddeleri tam bunu önlemek için var.

Kaynak ve doğrulama

Son doğrulama: Ekim 2026

Kapanış

1. Sonucu gördükten sonra hafıza kararı yeniden yazar; defter, o günkü seçimi ve tahmini sonuçtan önce kâğıda sabitler.
2. Beklenti ölçülebilir, güven yüzde olarak ve yanılma işareti önceden yazıldığında, defter hem kararın sonucunu hem tahminin isabetini ayrı ayrı gösterir.
3. Tek bir sonuç bir şey kanıtlamaz; defterin değeri, çok sayıda küçük tahmin biriktikçe ortaya çıkar.

Sonraki derse köprü

Hüseyin Bey'in sayfasındaki en tuhaf satır "yüzde altmış emin" satırıydı. Hayatımızın çoğunda "olur" ya da "olmaz" deriz, araya bir sayı koymayız. 1.1, bu alışkanlığın kendisini konu ediyor: kesinlik yanılsaması, "olur" demenin hangi bilgiyi sakladığını gösteriyor.