Şakanın anatomisi

Konu

Hakkında konuşulan genel alan: evlilik, okul, para, yaşlanmak.

Varsayım

Komedinin konu hakkındaki özgün iddiası. Bir şaka dizisinin üretim motorudur.

Kurulum

Seyircinin şakayı anlayabilmesi için gerekli bağlamı verir ve bir beklenti oluşturur.

Can alıcı nokta

Beklentinin anlamını veya yönünü değiştirerek temel mizahi vuruşu üretir. Sektörde yaygın olarak “punchline” denir.

Ek vuruş

Ana can alıcı noktadan sonra yeni kurulum gerektirmeden gelen ilave şaka. Sektörde “tag” denir.

Vuruş

Gülme ihtimali için tasarlanan her belirgin an. Can alıcı nokta, ek vuruş, canlandırma hareketi veya kısa tepki olabilir.

Bölüm

Aynı konu veya varsayım etrafında örgütlenmiş şaka kümesi. Sektörde “bit” denir.

Set

Belirli bir süre için sıralanmış performans malzemesi.

Yeniden çağırma

Önceden kurulmuş bir şakaya yeni bağlamda dönme. Sektörde “callback” denir.

Canlandırma

Anlatılan kişi, düşünce, nesne veya anın beden ve sesle oynanması. Sektörde “act-out” denir.

Açıklayıcı son ek

Şaka zaten tamamlandıktan sonra onu açıklayan gereksiz cümle. Sektörde “saver” veya “kicker” gibi terimler farklı anlamlarda kullanılabilir; burada amaç, gülmeyi boğan açıklamayı tanımaktır.

İyi kurulum dört soruyu mümkün olan en az malzemeyle yanıtlar:

1. Kim?
2. Nerede veya hangi durumda?
3. Ne istiyor ya da sorun ne?
4. Seyirci hangi ilk yorumu kurmalı?

Kurulum, can alıcı noktayı saklamalı ama anlamayı engellememelidir.

Aşırı uzun sürüm

Geçen hafta uzun zamandır görmediğim ve finans sektöründe çalışan bir arkadaşımla şehrin merkezindeki bir kafede buluştum. Konuşurken bana artık paramı daha dikkatli yönetmem gerektiğini söyledi.

İşlevsel sürüm

Bankacı arkadaşım “Paranı daha iyi yönetmelisin” dedi.

Karakter, ilişki ve çatışma korunmuş; yer, zaman ve gereksiz geçmiş çıkarılmıştır.

Güçlü can alıcı nokta genellikle:

• Yeni bilgi getirir.
• Önceki bilgiyi yeniden yorumlatır.
• Şakayı mümkün olduğunca geç açar.
• En güçlü sözcüğü sona yakın taşır.
• Komedyenin görüşünü veya karakterini görünür kılar.
• Ardından ek vuruş üretmeye elverişli bir oyun dünyası açar.

Örnek:

Bankacı arkadaşım “Paranı daha iyi yönetmelisin” dedi. Ben de kartımın şifresini ona verdim; yönetim değişikliği yaptık.

“Yönetmek” kişisel mali disiplin anlamından kurumsal idare anlamına kayar. Karakter sorumluluk almak yerine işi devreder.

Şaka yazımında hangi bilginin ne zaman verildiği, bilginin kendisi kadar önemlidir.

Şu karşılaştırmaya bak:

Çok unutkanım. Geçen gün şifre yöneticimin şifresini unuttum.

Şifrelerimi unutmamak için bir şifre yöneticisi kurdum. Şimdi yalnızca bütün şifrelerimin şifresini unuttum.

İkinci sürüm önce çözüm beklentisi kurar; ardından çözümü sorunun tek merkezde toplanmış biçimine dönüştürür.

Bilgi kartı alıştırması

Şakanın her bilgi parçasını ayrı karta yaz. Kartların sırasını değiştirerek şu üç soruyu sor:

• Sürpriz en geç hangi sırada açılıyor?
• Hangi bilgi çıkarılırsa şaka yine anlaşılır?
• Hangi bilgi erkenden verildiğinde şaka tahmin edilir oluyor?

Cümlenin en şaşırtıcı veya görüntü yaratan sözcüğünü sona yaklaştırmak çoğu zaman etkiyi artırır. Çünkü vuruştan sonra gelen açıklama, seyircinin tepki anını böler.

Zayıf:

Tasarruf etmek için, ekonomik açıdan zorlandığım bu dönemde, spor salonu üyeliğimi iptal ettim.

Daha güçlü:

Spor salonuna gitmeyerek başladığım tasarrufa, üyeliği iptal ederek devam ettim.

Burada yalnızca son sözcük değil, karakterin mantığı da düzenlenmiştir.

Ana şaka yeni bir oyun dünyası açar. Ek vuruşlar bu dünyanın sonuçlarını araştırır.

Ana şaka:

Akıllı saatim ayağa kalkmamı söyledi. Evde benden emir alan son cihaz da sendikalaştı.

Ek vuruş yönleri:

• Sonuç: Yakında buzdolabı fazla mesai isteyecek.
• Büyütme: Robot isyanı lazerle değil, “Biraz hareket edelim mi?” bildirimiyle başladı.
• Rol değişimi: Ben artık kullanıcı değilim; cihazların performans değerlendirmesine giriyorum.
• Özgül ayrıntı: Saat hedefimi tutturmayınca ekranında insan kaynaklarından biri varmış gibi “Konuşalım mı?” yazıyor.
• Canlandırma: Saatin pasif-agresif antrenör sesi.

Sekiz yön yöntemi

Ana vuruştan sonra şunları dene:

1. Sonra ne oldu?
2. Bundan önce ne olmuş olmalı?
3. Bunun daha büyük sürümü ne?
4. Daha küçük ve gereksiz derecede önemsiz sürümü ne?
5. Başka kim aynı davranışı yapardı?
6. Bu bir kurum olsaydı adı ne olurdu?
7. Karakter bunu nasıl yanlış çözmeye çalışırdı?
8. Seyircinin aklına gelen ilk itirazı nasıl şakaya dönüştürebilirim?