Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Yazamamanın en yaygın nedeni yetenek değil, iki işi aynı anda yapmaktır.
Üç ayrı kip var. Toplayıcı kip yargılamadan biriktirir ve ölçüsü hacimdir. Üretici kip tek varsayımdan çok yön çıkarır ve ölçüsü çeşitliliktir; kötü cümle yazmak burada zorunludur. Editör kipi seçer ve yeni cümle üretmez.
Üçü aynı anda çalıştırılamaz. En sık karışan çift üretici ile editördür ve sonucu boş sayfadır, çünkü seçici zihin üreticiden çok daha hızlıdır.
Ayrım zamanla yapılır: on dakika çağrışım, on beş dakika deneme, on dakika seçim, on beş dakika sıkılaştırma, on dakika prova.
Ve hacim bir teselli değil, özgünlüğün ön koşuludur: ilk üç sürüm herkesin aklına gelendir, kendi sesin dördüncüden sonra başlar.
Açılış sahnesi
Bir kâğıdın başında oturuyorsun.
Bir cümle yazdın: "Buzdolabını on dakikada dört kez açtım."
Ve hemen ardından, daha nokta koymadan, kafanın içinde ikinci bir ses konuştu: bu komik değil.
Kalemi bıraktın.
Şimdi ne olduğunu tam olarak söyleyeyim. O cümle komik değildi — doğru. Ama komik olması da gerekmiyordu. O cümle bir malzemeydi, bir ürün değil. Üzerine üç dakika çalışsaydın şu çıkacaktı: "Aç değilim; beyaz eşya üzerinden mucize bekliyorum."
O üç dakikayı yaşamadın, çünkü kafandaki ikinci ses birinciyi kesti.
Yazamamanın en yaygın nedeni yetenek eksikliği değil. İki farklı işi aynı anda yapmaya çalışmak.
Üretmek ile seçmek ayrı işlerdir. Aynı anda çalıştırıldıklarında üretim durur, çünkü seçici her zaman daha hızlıdır — bir cümleyi yazmak dakikalar sürer, beğenmemek yarım saniye.
Bu ders o iki sesi ayırmakla ilgili. Ve bir üçüncüsüyle.
Bu derste ne olacak
Önce üç çalışma kipini kuracağız: toplayıcı, üretici ve editör. Sonra bunların neden aynı anda çalıştırılamayacağını ve karıştırıldıklarında tam olarak neyin bozulduğunu göreceğiz. Ardından altmış dakikalık çalışma bloğunu tanıtacağız; ilhamın yerine geçen şey budur. Sonra on dokuz özgün örnekle her kipin ne ürettiğini izleyeceğiz. Ders bittiğinde ilham beklemeden, takvime bağlı biçimde malzeme üretebiliyor olacaksın.
Sıfır noktası
Bir fabrika düşün.
İçeride üç bölüm var: hammadde deposu, üretim bandı ve kalite kontrol.
Hiçbir fabrika bu üçünü aynı masaya koymaz. Kalite kontrolcüyü üretim bandının başına oturtursan bant durur, çünkü her yarım ürün daha tamamlanmadan reddedilir.
Yazarken tam olarak bunu yapıyoruz.
Şimdi benzetmeyi kırayım, çünkü önemli bir yerde bozuluyor. Fabrikada hammadde dışarıdan gelir; komedide hammaddeyi de sen üretirsin. Yani üç bölümün üçü de sende ve üçü de aynı kafanın içinde.
Bu yüzden ayrım fiziksel olamaz. Ayrım zamanla yapılır.
On dakika boyunca yalnız topla. Yargılama. Sonra on beş dakika boyunca yalnız üret. Kalite düşünme. Sonra on dakika boyunca yalnız seç. Yeni bir şey üretme.
Kulağa mekanik geliyor ve öyle. İlham beklemek romantik, blok tutmak sıkıcı. Ama sahneye çıkacak on beş dakikalık malzemenin nereden geleceğine karar vermen gerekiyor ve iki seçenek var: rastgele gelen anlar ya da her hafta aynı saatte oturmak.
Birincisi yılda üç iyi şaka verir. İkincisi haftada üç.
Ve şunu baştan söyleyeyim: blok tutan insanların ilhamı azalmaz. Aksine artar, çünkü toplayıcı kip bütün haftaya yayılır — masada oturmayı bekleyen bir defter, dünyayı farklı gösterir.
Mekanizma
Üç kipi tek tek açalım. Her birinin kendi kuralı, kendi süresi ve kendi başarı ölçüsü var.
Toplayıcı kipte tek bir yasak var: değerlendirmek. "Bu komik mi" sorusu bu kipte sorulmaz. Sorulursa toplama durur.
Ne toplarsın? Dört şey. Gözlem: gerçekte olan bir şey. Gerilim: o şeyin neden tuhaf olduğu. Cümle: kulağına takılan bir ifade. Soru: cevabını bilmediğin bir merak.
Bu kip masaya bağlı değildir. Gün içinde yürür. Üçüncü modüldeki gözlem defteri bu kipin aletidir.
Beşinci modüldeki mekanizma taraması bu kipin en düzenli hâlidir. Ama tarama şart değil; üretici kipte amaç yalnızca çoğaltmaktır.
Bu kipin kuralı şu: kötü cümle yazmak serbest, hatta zorunlu. Bir oturumda yazdığın cümlelerin çoğu kullanılmayacak ve bu bir başarısızlık değil, yöntemin kendisi.
Ölçüt sayıdır. On beş dakikada kaç sürüm çıktı? Sekiz çıktıysa iyi bir oturum. İki çıktıysa üretici kip çalışmamış, editör sızmış demektir.
Editör kipi acımasızdır ve öyle olmalıdır. Ama yalnızca kendi zamanında.
Bu kipte yeni cümle yazılmaz. Elindeki seçeneklere bakılır, biri seçilir, seçilmeyenler silinmez — bir sonraki oturuma bırakılır.
Şimdi asıl meseleye gelelim: üçünün karıştırılması.
En sık karışan çift üretici ile editör ve sonuç yukarıda anlattığım kilitlenmedir. Ama diğer karışmalar da var ve her birinin ayrı bir belirtisi var.
Toplayıcı ile editör karıştığında hiçbir şey toplayamazsın. Her gözlem daha deftere girmeden "bu zaten var" ya da "bu çok basit" diye eleniyor. Belirtisi boş defterdir.
Toplayıcı ile üretici karıştığında her gözlemi anında şakaya çevirmeye çalışırsın ve iki gözlemden sonra yorulursun. Belirtisi çok kısa çalışma oturumlarıdır.
Ve üçü birden karıştığında hiç yazamazsın. Belirtisi, bunun bir yetenek sorunu olduğuna inanmaktır.
Her ders altmış dakikalık blok şöyle bölünür: on dakika ham çağrışım, on beş dakika mekanizma denemeleri, on dakika seçim, on beş dakika sıkılaştırma, on dakika sesli prova.
Beş parçanın sırası tesadüfi değil. Seçim ortada duruyor, çünkü önünde üretim, arkasında işçilik var. Ve prova sonda, çünkü kâğıtta biten şey henüz bitmemiştir.
Örneklerden okuma
Şimdi kiplerin ne ürettiğine bakalım. Aynı hattı üç kipte izleyeceğiz: gözlem, gerilim, varsayım, şaka.
Usta katmanı
Birinci katman, blokların sırasının neden değiştirilemeyeceği.
Prova sona konur, çünkü sesli okumak editör kipinin devamıdır — ama farklı bir editör. Kâğıt editörü ekonomiye bakar, ses editörü ritme. İkisi aynı anda çalışmaz.
Bunu tersine çevirenler, yani önce sesli deneyip sonra yazanlar, genellikle daha az ama daha sahnede duran malzeme üretir. İkisi de meşru. Değiştirilemeyecek olan, üretim ile seçimin sırası.
İkinci katman, hacim ile kalite arasındaki gerçek ilişki.
Yeni yazarlar hacmi bir teselli sanır: çok yaz, içinden bir şey çıkar. Doğrusu daha keskin. Bir varsayımdan sekiz sürüm çıkardığında ilk üçü neredeyse her zaman kültürel hazır cevaplardır — herkesin aklına gelen. Dördüncüden sonra kendi kafan devreye girer.
Yani hacim, özgünlüğün ön koşuludur. Az üreten yazar kötü yazmaz; herkesin yazdığını yazar.
Üçüncü katman, toplayıcı kipin gizli işlevi.
Toplayıcı kip yalnız malzeme biriktirmez, dikkatini eğitir. Deftere yazma alışkanlığı olan biri gün içinde daha çok şey fark eder — çünkü beyin, kullanılacağını bildiği bilgiyi işaretler.
Bunun ölçülebilir sonucu şu: düzenli toplayan bir yazarın aynı olaya bakışı altı ayda belirgin biçimde değişir. Aynı asansör yolculuğundan altı ay önce sıfır satır, şimdi üç satır çıkar.
Dördüncü katman, blok tutamayan biri için asgari sürüm.
Altmış dakika her gün mümkün olmayabilir. O zaman kuralı şu şekilde küçült: haftada iki kez, kırk dakika, ve blokların oranını koru.
Korunması gereken şey süre değil, ayrımdır. Yirmi dakika üretip on dakika seçmek çalışır. Otuz dakika boyunca üretip seçmeyi aynı anda yapmak çalışmaz, süre ne olursa olsun.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlışBirinci yanlış: yazmak için ilhamı beklemek gerekir.
İlham beklemek bir yöntem değil, yöntemsizliğin adıdır. İlham gelen insanlar da vardır ve onlar da haftada üç iyi şaka çıkarmaz. Düzenli blok tutan biri bir yılda yüzlerce sürüm üretir ve içlerinden yeterince iyi olanı seçer. Ayrıca blok tutmak ilhamı azaltmaz, artırır: masada kullanılacağını bilen bir zihin gün içinde daha çok şey fark eder.
Yaygın yanlışİkinci yanlış: kötü cümle yazmak zaman kaybıdır.
Üretici kipte kötü cümle zorunludur, çünkü iyi cümleye giden yol onların üstünden geçer. İlk üç sürüm neredeyse her zaman herkesin aklına gelendir; kendi sesin dördüncüden sonra çıkar. Kötü cümleyi yazmadan atlamaya çalışırsan dördüncüye hiç varamazsın.
Yaygın yanlışÜçüncü yanlış: seçmeyi üretirken yapmak zaman kazandırır.
Kazandırmaz, üretimi durdurur. Seçici zihin üretici zihinden çok daha hızlıdır — bir cümle yazmak dakikalar, beğenmemek yarım saniye sürer. Aynı masaya oturduklarında hep seçici kazanır ve geriye boş sayfa kalır. Kilitlenmenin neredeyse tek nedeni budur.
Yaygın yanlışDördüncü yanlış: toplayıcı kipte yazdıklarını beğenmiyorsan silmelisin.
Silme. Toplayıcı kipin çıktısı zaten şaka değildir ve şaka gibi değerlendirilmemelidir. Bugün düz görünen bir satır, üç ay sonra bir varsayıma bağlandığında canlanır. Defterde silinmiş satırlar, bir daha asla dönemeyeceğin yerlerdir.
Yaygın yanlışBeşinci yanlış: üç kip aynı anda çalıştırılabilir, sadece pratik gerekir.
Gerekmez ve olmaz. Bu bir beceri sorunu değil, dikkatin yapısıyla ilgili bir sınırdır. Deneyimli yazarlar geçişleri hızlandırır — bir kipten diğerine saniyeler içinde geçebilirler — ama yine de bir anda tek kipte olurlar. Fark, üçünü aynı anda çalıştırmak değil, aralarında hızlı geçebilmektir.
Uygulama — kendin dene
Kilit özet
Yazamamanın en yaygın nedeni yetenek değil, iki işi aynı anda yapmaktır.
Üç ayrı kip var. Toplayıcı kip yargılamadan biriktirir ve ölçüsü hacimdir. Üretici kip tek varsayımdan çok yön çıkarır ve ölçüsü çeşitliliktir; kötü cümle yazmak burada zorunludur. Editör kipi seçer ve yeni cümle üretmez.
Üçü aynı anda çalıştırılamaz. En sık karışan çift üretici ile editördür ve sonucu boş sayfadır, çünkü seçici zihin üreticiden çok daha hızlıdır.
Ayrım zamanla yapılır: on dakika çağrışım, on beş dakika deneme, on dakika seçim, on beş dakika sıkılaştırma, on dakika prova.
Ve hacim bir teselli değil, özgünlüğün ön koşuludur: ilk üç sürüm herkesin aklına gelendir, kendi sesin dördüncüden sonra başlar.
Sonraki derse köprü
Blok kuruldu ama içine ne koyacağız?
Bir sonraki derste üretici kipin en verimli aletini kuracağız: varsayım ağacı. Tek bir merkez cümleden beş dal açan ve tek satırlık şaka yerine bölüm üretecek malzeme veren bir yöntem.