Modül 13 projesi — kırk beş dakikalık gösteri planı

Açılış sahnesi

Deniz'in elinde yirmi dakikalık güvenilir malzeme var ve kırk beş dakikalık bir gösteri yapmak istiyor. İlk denemesi, açık mikrofonda tutmuş bütün bölümleri bir kâğıda alt alta yazmak ve aradaki boşluğa "yirmi beş dakika yeni malzeme" notunu düşmek. Kâğıt bir alışveriş listesine benziyor.

Pazartesi masasında Selin listeye bakıp soruyor: "Bu gösteri ne hakkında?" Deniz düşünüyor: "Kira, aile, pazarlık, iş..." Selin tekrar soruyor: "Hayır, ne hakkında?" Deniz cevap veremiyor. Elinde iyi bölümler var, ama bir gösteri yok.

Bu proje Deniz'e tek bir şaka yazdırmıyor. Kırk beş dakikalık bir gösteri için sekiz maddelik bir plan istiyor ve planın hiçbir maddesi bir şaka cümlesi içermiyor: tema sorusu, üç ana hareket, en az sekiz bölüm kartı, duygusal eğri, dört yeniden çağırma fırsatı, iki farklı icra biçimi, on dakikalık güvenilir bir final kümesi ve kesilebilir beş dakikalık bir yedek plan. Bu bir metin değil, bir iskelet. İskeleti olan bir gösteri yazılabilir; olmayan bir gösteri yalnızca biriktirilir.

Bu derste ne olacak

Sekiz maddeyi Deniz'in planı üzerinden sırayla izleyeceğiz: her maddenin nasıl üretildiğini ve Deniz'in ilk denemesinde nerede takıldığını. Sonra en sık yapılan iki hatayı göreceğiz: yedek planı hiç yazmamak ya da yanlış bölümlerden yazmak, ve bütün yeniden çağırmaları finale yığmak. Ardından planın üç kontrolünü yapacağız: eşleşme, dağılım ve dayanıklılık. Dersin sonunda proje görevi var: kendi planını yazmak.

Sıfır noktası

Bir bestecinin masasını düşün. Nota yazmadan önce bir kâğıt var ve üstünde şunlar yazıyor: parça kaç dakika, kaç bölüm, hangi havada başlıyor, nerede değişiyor, ana ezgi kaç kez geri dönüyor, son nerede. Tek bir nota yok. Bu kâğıt olmadan besteci ikinci dakikada kaybolur ve elinde altı ayrı parça başlangıcı kalır.

Gösteri planı da o kâğıttır, ama bir farkla. Notaya dökülmüş bir plan çalınabilecek tek bir parçayı gösterir. Bir gösteri planı ise bir yön verir: aynı iskeletin üstüne birkaç farklı gösteri yazılabilir ve iskelet, malzeme geldikçe düzeltilir. Plan bir kısıt değil, bir yöndür.

Mekanizma

Sekiz madde

Tek cümlelik tema sorusu. Bölümlerin alt metinleri yan yana yazıldığında birkaçının aynı yere baktığı görülür; tema oradan çıkar. Çıkan şey bir soru olmalıdır, bir cevap değil. Cevabı olan bir gösteri savunur; sorusu olan bir gösteri arar ve seyirci aramaya katılır.

Üç ana hareket. Üç perde değil, üç konum: durum kurulur, durum zorlanır, bir konum değişir. Testi basittir: üç cümle yaz; anlatıcının ilk cümlede yaptığı şey üçüncüde değişmiş olmalı. Değişmiyorsa üçüncü hareket yoktur ve bu en sık eksik kalan maddedir.

En az sekiz bölüm kartı. Her kartta üç bilgi: tek kelimelik bir ad, gerçek süre ve işlev. İşlev, bölümün gösteride ne yaptığıdır: temayı tanıtıyor mu, destekliyor mu, zorluyor mu, bedelini mi gösteriyor, yeni bir çerçeve mi açıyor?

Duygusal eğri. Kartlar süreye göre dizilir ve her kartın üstüne iki nokta konur: gerilim ve duygu. Noktalar birleştirildiğinde iki çizgi çıkar; düz bir çizgi bir sorunun işaretidir.

Dört yeniden çağırma fırsatı. "Fırsat" kelimesi bilerek seçilmiştir: dört geri dönüş yazılmaz, dört yer işaretlenir. Hangi ifade ya da görüntü sonradan geri çağrılabilir?

İki farklı icra biçimi. Kırk beş dakika tek bir enerjide kalmak hem seyirciyi hem komedyeni yorar. Her karta bir icra biçimi yazılır ve dağılıma bakılır.

On dakikalık güvenilir final kümesi. Final kâğıtta seçilmez, kayıtla seçilir: farklı odalarda, farklı saatlerde çalışmış bölümlerden kurulur. Gösterinin son on dakikası, kaybetmeyi göze alamayacağın yerdir.

Kesilebilir beş dakikalık yedek plan. Süre taştığında çıkarılacak bölümler önceden seçilir. Doğru ölçüt en zayıf bölüm değildir; en zayıf bölüm zaten çıkmalıydı. Doğru ölçüt, iyi ama yapıya bağlı olmayan bölümdür.

Üç kontrol

Plan bittiğinde üç kontrol yapılır. Eşleşme: kartların işlevleri, tanıtmaktan yeni çerçeveye kadar her aşamayı karşılıyor mu? Dağılım: yeniden çağırmalar ve icra biçimleri gösteri boyunca dengeli mi? Dayanıklılık: yedek plandaki beş dakika çıkarıldığında gösteri hâlâ ayakta mı?

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Plan bir oturumda yazılmaz

Sekiz madde aynı hızda yazılmaz. Tema sorusu bulunur, seçilmez; günler alabilir. Bölüm kartları mevcut malzemeden çıkar ve hızlıdır. Güvenilir final bir ölçüm ister ve haftalar alabilir. Pratik yaklaşım: planı bir oturumda kaba bir taslak olarak yaz, sonra üç hafta boyunca düzelt. Taslak hâli bile işe yarar, çünkü neyin eksik olduğunu gösterir. Deniz'in ilk taslağında üçüncü hareket yoktu ve bunu ancak yazınca gördü.

Plan değişir, tema değişmez

Kartlar değişir, sıralar değişir, geri çağırmalar yer değiştirir; bunlar normaldir. Ama tema sorusu değişiyorsa yeni bir gösteri başlıyor demektir ve takvim de baştan başlar. Deniz'in "Kibarlık kimi korur?" sorusu iki hafta boyunca aynı kaldı; değişen her şey o sorunun etrafında döndü.

Bölüm sayısı bir yapı kararıdır

Kırk beş dakika sekiz bölüme bölündüğünde bölüm başına beş dakikadan biraz fazla düşer. Bu uzun bir bölümdür ve bilinçlidir. On beş bölümlük bir gösteri uzun bir sete benzer; sekiz bölümlük bir gösteri her bölümün derinleşmesine izin verir. Gerilimin basamak basamak tırmanması beş dakikaya sığar, iki dakikaya sığmaz.

Plan bir sunum belgesi değildir

Bu plan kimseye gösterilmek için yazılmaz. Karalanmış, üstü çizilmiş, kenarına not düşülmüş bir kâğıt en verimli hâlidir. Temiz bir plan çoğu zaman geç yazılmış bir plandır: karar verildikten sonra düzenlenmiş. Plan karar vermek için vardır, kararı kaydetmek için değil. Kötü bir plan, olmayan bir plandan her zaman iyidir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama — kendin dene

Kilit özet

Bu proje bir metin değil bir iskelet üretir; sekiz maddenin hiçbiri bir şaka cümlesi içermez.

Sekiz madde: tek cümlelik tema sorusu, üç ana hareket, en az sekiz bölüm kartı, duygusal eğri, dört yeniden çağırma fırsatı, iki icra biçimi, on dakikalık güvenilir final kümesi, beş dakikalık yedek plan.

Tema bir soru olur; üçüncü hareketin testi bir fiil değişimidir.

En sık iki hata: yedek planı yazmamak ya da yapıyı taşıyan bir bölümden yazmak, ve bütün geri çağırmaları finale yığmak.

Plan üç kontrolden geçer: eşleşme, dağılım ve dayanıklılık.

Sonraki derse köprü

Deniz planını pazartesi masasında okuduktan sonra sıra Tolga'ya geliyor. Tolga'nın elinde planı olan bir gösteri yok; nüfus müdürlüğünde üç saat beklemekten çıkardığı yeni bir bölüm var. Okuyor, Can gülüyor, Selin gülmüyor ve Deniz bir soru soruyor: "Kime gülüyoruz?" Bu modül bir gösterinin nasıl kurulduğunu sordu. Bir sonraki modül başka bir soruyla açılıyor: bir şakanın hedefi kim ve seyirci o hedefi metnin neresinden okuyor?