Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Mekanizma listesini bilmek komik yapmaz; listeyi elinde çalıştırmak yapar.
Mekanizma taraması tek bir varsayımı on mekanizmadan geçirir ve iki iş görür. Birincisi çoğaltma: aynı gözlemden on ayrı şaka çıkar. İkincisi teşhis: gözlemin taşıma kapasitesini ölçer. Üç ve üzeri sürüm çalışan varsayım bir bölüm taşır; ikiden azı tek şakalık malzemedir.
Seçim kuralı ters: en komik sürümü hemen alma. Altı ölçüt var — persona uyumu, özgünlük, anlaşılabilirlik, ek vuruş potansiyeli, oynanabilirlik, bağlanabilirlik — ve gülme yalnızca birinin sonucudur.
Seçilmeyen sürümler çöp değildir. Hepsi aynı varsayımdan çıktığı için aynı dünyada dururlar ve birbirinin ek vuruşu olabilirler.
Ve tıkandığın mekanizma sana bir şey söyler: aynı yerde üst üste tıkanıyorsan sorun gözlemde değil, o mekanizmanın dersindedir.
Açılış sahnesi
Beş derste yirmi altı mekanizma öğrendin.
Şimdi kötü haberi vereyim: bunları bilmek seni komik yapmaz.
Mekanizma listesi bir yetenek değil, bir envanterdir. Envanteri olan ama hiç kullanmayan çok insan var; komedi kulüplerinin arka sıraları onlarla dolu. Şakanın neden çalışmadığını çok iyi anlatan, ama kendi şakası çalışmayan insanlar.
Aradaki fark tek bir alışkanlıkta: bir fikri tek sürümde bırakmamak.
Acemi yazar bir gözlem bulur, bir şaka yazar, tutmazsa gözlemi çöpe atar. Gözlem suçlu sanır.
Oysa gözlem çoğu zaman iyidir. Kötü olan, denenen tek sürümdür.
Bu ders bir anlatım dersi değil, bir tezgâh. Tek bir varsayım alacağız ve onu on ayrı mekanizmadan geçireceğiz. Sonuçta on şaka olacak — bazıları kötü, bazıları iyi, biri muhtemelen beklemediğin yerden gelecek.
Ve asıl iş ondan sonra başlıyor: hangisini tutacağına nasıl karar vereceksin?
Bu derste ne olacak
Önce mekanizma taraması yöntemini kuracağız ve neden en komik sürümün her zaman doğru seçim olmadığını konuşacağız. Sonra tek bir varsayımı on mekanizmadan geçireceğiz ve on sürümü tek tek okuyacağız. Ardından altı ölçütlü seçim tablosunu bu on sürüme uygulayacağız. Sonra ikinci bir varsayımla yöntemin genellenebilirliğini sınayacağız. Ders bittiğinde kendi varsayımını on sürüme açıp aralarından bilinçli seçim yapabiliyor olacaksın.
Sıfır noktası
Bir anahtar takımı düşün.
Vidayı söküyorsun. Elindeki ilk anahtar oturmuyor. Ne yaparsın? Vidayı suçlamazsın. İkinci anahtarı denersin.
Yazarken tam tersini yapıyoruz. İlk anahtar oturmayınca vidayı atıyoruz.
Bunun nedeni şu: yazarken elimizdeki ilk sürüm bize fikrin kendisi gibi görünür. "Bu şaka çalışmıyor" ile "bu gözlem çalışmıyor" birbirine karışır, çünkü ikisi de aynı kâğıtta duruyor.
Ayırmanın tek yolu, aynı gözlemi birden çok sürümde görmek. On sürüm yan yana durduğunda gözlemin kendisi görünür hâle gelir — çünkü onda ortak olan tek şey odur.
Ve şunu göreceksin: gözlem iyiyse en az üç sürüm çalışır. Gözlem kötüyse onunun onu da çalışmaz.
Yani mekanizma taraması aynı zamanda bir teşhis aracıdır. Sadece şaka üretmez; elindeki gözlemin taşıma kapasitesini ölçer.
Bir uyarı da baştan: on sürüm yazmak yorucudur ve altıncıdan sonra zorlama gelir. Zorlanmak sürecin parçası. En iyi sürüm sık sık yedinci ile onuncu arasından çıkar, çünkü ilk altısı zaten aklındaki hazır cevaplardı.
Mekanizma
Yöntem üç adımlı.
Birinci adım: varsayımı tek cümlede yaz. Konu değil, varsayım — üçüncü modülün ayrımı burada hayati. "Ev düzeni" bir konudur ve taranamaz. "Düzen kurmak için aldığım her alet bana yeni bir bakım işi çıkardı" bir varsayımdır ve taranabilir.
İkinci adım: on mekanizmadan geç. Sıra önemli değil ama listeyi kısaltma. Zorlandığın mekanizmayı atlama hakkın yok; zorlandığın yer genellikle en taze sonucun çıktığı yer.
Üçüncü adım: seçim. Ve buranın kuralı ters.
Şimdi seçim kuralına gelelim, çünkü acemi yazar burada hata yapar.
En komik sürümü hemen seçme.
Neden? Çünkü sahnede tek ölçüt gülme değil. Altı ölçüt var ve gülme yalnızca birinin sonucudur.
Persona uyumu: bu cümleyi senin karakterin söyler mi? Kontrolcü bir personaya yazılmış saf bir sürüm, kâğıtta komik olsa da sahnede yabancı durur.
Özgünlük: bu sürümü başkası da yazar mıydı? Yazardıysa hızla eskir.
Anlaşılabilirlik: seyirci yarım saniyede kuruyor mu? Zeki ama yavaş sürümler kayıtta iyi, odada kötü çalışır.
Ek vuruş potansiyeli: bu sürüm bir dünya açıyor mu, yoksa kapanıp bitiyor mu? Kapanan bir sürüm on beş saniye, açılan bir sürüm kırk beş saniyedir.
Sahnede oynanabilirlik: bedenle taşınabilir mi? Canlandırmaya izin veren sürüm, aynı metni iki kat güçlendirir.
Bağlanabilirlik: başka bölümlere kanca atıyor mu? Setin bütünü için değeri olan sürüm, tek başına daha zayıf olsa bile seçilebilir.
Altı ölçütün hepsinde birinci olan bir sürüm neredeyse hiç çıkmaz. Karar, hangi ölçütün o set için önemli olduğuna bağlıdır.
Örneklerden okuma
Şimdi tezgâha geçiyoruz. Varsayım şu: düzen kurmak için aldığım her alet bana yeni bir bakım işi çıkardı.
Aynı varsayım, on mekanizma.
On sürüm bitti. Şimdi seçim tablosunu uygulayalım ve neden en komik olanın hemen seçilmediğini görelim.
Şimdi yöntemi ikinci bir varsayımla sınayalım: telefonumdaki hatırlatıcılar beni sorumluluktan değil, sorumluluğu hissetmekten kurtarıyor.
Usta katmanı
Birinci katman, taramanın ne zaman yapılacağı.
Bu yöntem her fikir için değildir. On sürüm yazmak kırk beş dakika sürer ve haftada elli fikir üretiyorsan hepsini tarayamazsın.
Tarama, ayakta kalan fikirlere ayrılır. Malzeme bankandaki varsayımlar havuzuna iki hafta boyunca dokunmadığın hâlde hâlâ ilgini çeken bir fikir varsa, o taranmayı hak ediyor demektir.
İkinci katman, zorlanmanın okunması.
Tarama sırasında bazı mekanizmalarda tıkanacaksın. Bu tıkanmanın iki ayrı anlamı var ve ayırt etmek gerekiyor.
Birincisi: mekanizma o gözleme uymuyor. Normal ve sorun değil; her gözlem her mekanizmayı taşımaz.
İkincisi: o mekanizmayı henüz kullanamıyorsun. Bu bir eksik ve düzeltilebilir. Ayrım şu şekilde yapılır — aynı mekanizmada üst üste beş gözlemde tıkanıyorsan sorun gözlemlerde değil, sende. O mekanizmanın dersine geri dön.
Üçüncü katman, sürümlerin birleştirilmesi.
On sürüm yazdıktan sonra çoğu yazar birini seçip dokuzunu atar. Bu israf.
Sürümler birbirinin ek vuruşu olabilir. Tersine çevirme sürümünü ana şaka yap, kişileştirme sürümünü birinci ek, abartı sürümünü ikinci ek olarak kullan. Üçü aynı dünyada duruyor ve hiçbiri yeni kurulum istemiyor.
Yani tarama yalnız seçim üretmez; bir bölümün ham parçalarını da üretir. Dördüncü modüldeki ek vuruş dersiyle birlikte çalıştırıldığında en verimli hâline gelir.
Dördüncü katman, taramanın yazarlıkta kalıcı etkisi.
Bunu yeterince yaparsan on sürüm yazma ihtiyacın azalır. Zamanla bir gözleme baktığında hangi üç mekanizmanın oturacağını doğrudan görürsün.
O noktaya varmanın kısayolu yok. Kısayol arayanlar mekanizma listesini ezberler ve orada kalır. Fark, listeyi bilenler ile listeyi elinde çalıştırmış olanlar arasındadır.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlışBirinci yanlış: en komik sürüm doğru sürümdür.
Sahnede tek ölçüt gülme değil. Ek vuruş potansiyeli, persona uyumu ve oynanabilirlik çoğu zaman daha belirleyicidir. Kâğıtta ikinci sırada olan bir sürüm, bir dünya açtığı için kırk beş saniyelik bir bölüme dönüşebilirken birinci sırada olan on beş saniyede kapanır. Karar, o setin neye ihtiyacı olduğuna göre verilir.
Yaygın yanlışİkinci yanlış: zorlandığın mekanizmayı atlamak zaman kazandırır.
Kazandırmaz, en verimli sonucu kaybettirir. İlk beş sürüm genellikle aklında zaten hazır duran cevaplardır; taze olan sonra gelir. Zorlanma, hazır cevapların bittiğinin işaretidir ve tam o noktada durmak taramanın amacını ortadan kaldırır.
Yaygın yanlışÜçüncü yanlış: on sürümün dokuzu çöptür.
Değildir. Sürümler birbirinin ek vuruşu olabilir, çünkü hepsi aynı varsayımdan çıkmıştır ve aynı dünyada dururlar. Seçilmeyen sürümleri silmek yerine ana şakanın altına diz; çoğu zaman ikisi üçü hiç değiştirilmeden zincire girer.
Yaygın yanlışDördüncü yanlış: tarama sonucunda hiçbir sürüm çalışmadıysa mekanizmalar işe yaramadı.
Tam tersine, tarama tam olarak işini yaptı. On mekanizmada ayakta kalamayan bir gözlem, taşıma kapasitesi olmayan bir gözlemdir ve bunu öğrenmek kırk beş dakikaya değer. Alternatifi, aynı zayıf gözlemi aylarca sahneye taşımaktır.
Uygulama — kendin dene
Kilit özet
Mekanizma listesini bilmek komik yapmaz; listeyi elinde çalıştırmak yapar.
Mekanizma taraması tek bir varsayımı on mekanizmadan geçirir ve iki iş görür. Birincisi çoğaltma: aynı gözlemden on ayrı şaka çıkar. İkincisi teşhis: gözlemin taşıma kapasitesini ölçer. Üç ve üzeri sürüm çalışan varsayım bir bölüm taşır; ikiden azı tek şakalık malzemedir.
Seçim kuralı ters: en komik sürümü hemen alma. Altı ölçüt var — persona uyumu, özgünlük, anlaşılabilirlik, ek vuruş potansiyeli, oynanabilirlik, bağlanabilirlik — ve gülme yalnızca birinin sonucudur.
Seçilmeyen sürümler çöp değildir. Hepsi aynı varsayımdan çıktığı için aynı dünyada dururlar ve birbirinin ek vuruşu olabilirler.
Ve tıkandığın mekanizma sana bir şey söyler: aynı yerde üst üste tıkanıyorsan sorun gözlemde değil, o mekanizmanın dersindedir.
Sonraki derse köprü
Modül beş bitti. Elinde yirmi altı mekanizma ve onları çalıştıracak bir tezgâh var.
Altıncı modül bu tezgâhı bir günlük çalışma düzenine çevirir: ilham beklemeden yazmak, varsayım ağacı kurmak, serbest yazım, yeniden yazımın altı geçişi ve tıkandığında ne yapılacağı.