Etki haritası çıkarmak

Açılış sahnesi

Yeni bir komedyen çok sevdiği bir komedyeni izliyor.

Sonra sahneye çıkıyor ve bir şey oluyor: konuşma ritmi biraz o kişiye benziyor. Cümle sonlarını aynı yere getiriyor. Aynı tür duraklamayı kullanıyor.

Kimse taklit ettiğini söylemiyor. Kendisi de fark etmiyor.

Ama bir şey sızmış.

Şimdi soru: sızması kötü mü?

Cevap ikiye ayrılıyor.

Bir teknik sızdıysa iyi. Ekonomik kurulum, bilgi sırası, sürpriz yerleştirme — bunlar öğrenilir.

Bir yüzey sızdıysa kötü. Ses tonu, hayat hikâyesi, imza ritmi — bunlar o kişiye ait.

Ve fark, farkındalıkta. Bilmeden alan taklit ediyor; bilerek alan öğreniyor.

Bu ders, o ayrımı yapmanın yöntemini veriyor.

Bu derste ne olacak

Önce etki listesi ile araç haritası arasındaki farkı kuracağız. Sonra sekiz inceleme alanını tek tek açacağız. Ardından dersin çekirdek ayrımına geleceğiz: alınabilir teknik ile kopyalanmaması gereken yüzey. Sonra o ayrımın nasıl yapılacağını göstereceğiz — bir test var. Ardından yirmi bir özgün örnekle etki haritasını inceleyeceğiz. Ders bittiğinde on komedyenden öğrenebilir, hiçbirine benzemeyebiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Bir binaya bakıyorsun ve beğeniyorsun.

İki tür not alabilirsin.

Birinci not: "Cephe açık gri, pencereler dikdörtgen, giriş sağda."

Bu not bir kopya talimatı. Uygularsan aynı binayı yaparsın — başka bir arsada, başka bir iklimde, muhtemelen yanlış.

İkinci not: "Pencereler kuzeye küçük, güneye büyük. Giriş rüzgârın gelmediği tarafta."

Bu not bir ilke. Kendi arsanda uyguladığında bambaşka bir bina çıkıyor ve aynı akıllılığı taşıyor.

Birinci not yüzey. İkinci not teknik.

Şimdi benzetmeyi kırayım. Binada teknik ve yüzey gözle ayrılıyor — biri malzeme, biri karar.

Komedide ayrılmıyor. İkisi de aynı anda duyuluyor: bir cümle hem bir teknik taşıyor hem bir sesle söyleniyor.

Ve o yüzden ayırmak için bir yöntem gerekiyor. Kulak tek başına ayırmıyor.

Mekanizma

Önce iki liste türünü ayıralım.

Taklit listesi: kimi seviyorum?

Araç haritası: kim ne yapıyor ve nasıl yapıyor?

Birincisi bir zevk beyanı. İkincisi bir çalışma.

Ve pratik fark şurada: taklit listesi izlerken oluşuyor, araç haritası yazarak oluşuyor.

Kaynağın önerdiği sayı on. Neden on?

Çünkü tek bir etki taklide dönüşüyor. On etki bir alan haritası kuruyor — ve o haritada kendi yerini görebiliyorsun.

Bir kişiyi çok izleyen komedyen o kişiye benziyor. On kişiyi inceleyen komedyen hiçbirine benzemiyor, çünkü aldığı şeyler birbirini kesiyor.

Şimdi sekiz alana bakalım.

Birinci alan: bakış.

Soru şu — dünyadaki temel gerilimi ne görüyor?

Üçüncü modülde konu değil gerilim demiştik. Her komedyenin baktığı bir gerilim var ve genellikle bir tane.

Biri kontrol kaybını görüyor. Biri ait olmamayı. Biri sistemlerin saçmalığını.

Ve bu alan en derini: bakış değişmiyor, malzeme değişiyor.

İkinci alan: persona.

Soru üç parçalı — statüsü, arzusu ve kör noktası ne?

Üçüncü modülde personayı kurmuştuk. Bu üç parça, bir personayı tarif etmenin en ekonomik yolu.

Statü: odada nerede duruyor, yüksekte mi alçakta mı?

Arzu: ne istiyor?

Kör nokta: kendisi hakkında ne göremiyor?

Üçüncü alan: dil.

Soru — kısa mı, süslü mü, gündelik mi?

Dördüncü modülde kelime seçimini çalışmıştık. Dil bir tercih ve ölçülebiliyor: ortalama cümle uzunluğu, sıfat yoğunluğu, argo oranı.

Dördüncü alan: yapı.

Soru — tek satır, hikâye, tema veya doğaçlama mı?

Bir önceki derste on iki biçimi kurmuştuk. Bu alan doğrudan oraya bakıyor.

Beşinci alan: icra.

Soru — hız, beden, ses ve sessizlik nasıl?

Dokuzuncu modülün bütün konusu. Ve bu alan en çok sızan alan — çünkü izlerken en görünür olanı.

Altıncı alan: hedef.

Soru — en sık kimi veya neyi eleştiriyor?

İkinci modülde hedef seçimini çalışmıştık. Bir komedyenin hedef alışkanlığı, görüşünün yönünü gösteriyor.

Yedinci alan: duygu.

Soru — öfke, hayranlık, utanç, korku?

Üçüncü modülde duygu şakanın yakıtıydı. Her komedyenin baskın bir yakıtı var.

Ve ilginç olan şu: aynı bakış farklı duygularla bambaşka bir komedi üretiyor. Kontrol kaybını öfkeyle anlatan biri ile utançla anlatan biri aynı yerde durmuyor.

Sekizinci alan: yenilik.

Soru — kendisinden önceki biçime ne ekliyor?

Ve bu alan bir önceki derse bağlanıyor. Her komedyen bir biçim geleneğinin içinde duruyor ve bir şey ekliyor.

Bu soru en zoru, çünkü tarih bilgisi gerektiriyor. Ama en verimlisi de bu — çünkü "yeni ne yapılabilir" sorusunun cevabı burada birikiyor.

Şimdi dersin çekirdeğine geliyoruz.

Her etkiden iki şey ayrılıyor: alınabilir teknik ve kopyalanmaması gereken yüzey.

Kaynağın örneği net — ekonomik kurulum öğrenilebilir; özgün ses tonu, hayat hikâyesi veya imza ritmi kopyalanmamalıdır.

Peki ayrım nasıl yapılıyor?

Bir test var: bu şey senden çıkabilir mi?

Ekonomik kurulum senden çıkabilir. Bir teknik ve herkes uygulayabiliyor.

Bir başkasının çocukluk hikâyesi senden çıkamaz. Onun hayatı.

Bir ses tonu senden çıkamaz — çıkarsa taklit oluyor.

Ve orta bir bölge var, en zor olanı: imza ritmi.

Bir komedyenin belirli bir duraklama kalıbı var ve o kalıp bir teknik gibi duruyor. Ama o kadar ona özgü hâle gelmiş ki, kullanan herkes onu hatırlatıyor.

Ölçüt şu: bu şeyi kullandığımda seyirci beni mi duyuyor, onu mu hatırlıyor?

Onu hatırlıyorsa yüzey. Beni duyuyorsa teknik.

Ve bu ölçüt zamanla değişebiliyor. Bir dönem imza olan bir hamle, yaygınlaştıkça ortak bir tekniğe dönüşüyor.

Son mesele: haritanın kendi üstüne dönmesi.

Sekiz alanı on komedyen için doldurdun. Şimdi bir şey daha yap.

Aynı sekiz alanı kendin için doldur.

Ve iki şeye bak.

Birincisi: hangi alanda cevabın yok? Boş kalan alan, kurulmamış bir alan.

İkincisi: cevabın hangi komedyeninkine çok yakın? Aynı bakış, aynı persona, aynı duygu — üçü birden örtüşüyorsa bir sorun var.

Yani harita bir kıyas aracı da: kendi yerini başkalarının yerine göre görüyorsun.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Birinci katman, incelemenin nasıl yapılacağı.

Sekiz alan izlerken doldurulmuyor.

Nedeni şu: izlerken gülüyorsun ve gülen bir zihin analiz yapmıyor.

Yöntem iki geçişli. Birinci izleme normal — keyif için. İkinci izleme sekiz alan elinde.

Ve ikinci izlemede sesi kısmak işe yarıyor, özellikle icra alanında. On birinci modülde kendi kaydını sessiz izlemeyi çalışmıştık; aynı teknik başkasının kaydında da geçerli.

İkinci katman, on kişinin nasıl seçileceği.

"Sevdiğin on komedyen" doğal görünüyor ve bir tuzağı var.

Sevdiğin on kişi genellikle birbirine benziyor — çünkü seni onlara götüren aynı kanal.

Bir önceki derste sormuştuk: bu isimleri nereden buldun?

Pratik düzeltme: on kişinin en az üçü senin biçiminden farklı bir biçimden olsun.

Hikâye anlatıyorsan üçü tek satırcı. Gözlemselsen üçü karakter komedisi.

Nedeni şu: kendi biçiminden alacağın teknikler zaten sende var. Fark yaratan şey, başka biçimden taşınan araç.

Üçüncü katman, sevmediğin komedyenler.

Harita yalnız sevdiklerinle kurulmuyor.

Beğenmediğin ama açıkça iyi olan bir komedyen en verimli inceleme konusu.

Nedeni şu: beğendiğinde kopyalama riski var, beğenmediğinde yok. Zihin serbest çalışıyor ve tekniği yüzeyden ayırmak kolaylaşıyor.

Ve ikinci bir kazanç: neden beğenmediğini alan alan bulunca kendi tercihlerin netleşiyor.

"Bunu beğenmiyorum" cümlesi bir zevk beyanı. "Bu personanın kör noktası yok ve o yüzden bana kapalı geliyor" cümlesi bir tanım.

Dördüncü katman, alan boşluklarının anlamı.

Sekiz alanı bir komedyen için doldurduğunda bazıları boş kalabiliyor.

Ve boşluk bir bilgi.

Persona alanı boşsa o komedyen persona kurmuyor olabilir — tek satır biçiminin riski buydu.

Yenilik alanı boşsa geleneğin içinde duruyor ve eklemiyor olabilir. Bu bir kusur değil; bir konum.

Kendi haritanda boş alan ise ayrı bir mesele: kurulmamış bir alan.

Beşinci katman, tekniğin taşınma yolu.

Bir teknik aldın. Nasıl uygulanıyor?

Yanlış yol: o tekniği aynı konuda denemek. O zaman aldığın şey teknik değil, uygulama.

Doğru yol: tekniği kendi malzemene uygulamak.

Örnek: bir komedyenin kurulumu kısaltma tekniği. Onun kurulumunu değil, kendi kurulumunu kısaltıyorsun.

Test kolay: sonuç çıktığında o komedyeni hatırlatıyor mu? Hatırlatıyorsa uygulama taşınmış, teknik değil.

Altıncı katman, haritanın zamanla değişmesi.

Etki haritası bir kez çıkarılıp bitmiyor.

İki yıl sonra aynı on kişiye baktığında farklı şeyler görüyorsun — çünkü artık daha çok araç tanıyorsun.

Ve bir şey daha oluyor: bazı isimler listeden düşüyor, bazıları giriyor.

Pratik alışkanlık: yılda bir haritayı gözden geçir. Düşen isimlerin nedenini yaz — o neden, kendi yönünü gösteriyor.

Yedinci katman, etkinin gizlenmemesi.

Bir refleks var: etkilerini saklamak. "Ben kimseden etkilenmedim."

Bu iddia hem yanlış hem zararlı.

Yanlış, çünkü herkes bir gelenekten geliyor. Bir önceki dersin bütün konusu buydu.

Zararlı, çünkü görünmeyen etki kontrol edilemiyor. Kabul edilen etki bir seçim; inkâr edilen etki bir sızıntı.

Ve bir üçüncü nokta: etkiyi bilmek, kendini o etkiden ayırmayı da kolaylaştırıyor. "Burada onun ritmine kayıyorum" cümlesi ancak etki bilindiğinde kurulabiliyor.

Sekizinci katman, haritanın kendi çalışmana bağlanması.

Sekiz alan bir inceleme aracı ve aynı zamanda bir yazım kontrol listesi.

Kendi setini bu sekiz alanla oku: bakışım ne, personamın kör noktası ne, dilim nasıl, yapım ne, icram nasıl, hedefim kim, duygum ne, ben ne ekliyorum?

Sekizinci soru en zoru ve en önemlisi.

Ve cevabı bugün olmayabilir. Ama sorunun kendisi bir yön veriyor: bir gelenek içinde duruyorsun ve bir şey eklemek için önce o geleneği tanıman gerekiyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama — kendin dene

Kilit özet

Etki listesi bir zevk beyanı; araç haritası bir çalışma. Biri izlerken oluşuyor, diğeri yazarak.

Sekiz alan var: bakış, persona, dil, yapı, icra, hedef, duygu, yenilik. Persona üç parçalı — statü, arzu, kör nokta.

On kişi inceleniyor, çünkü tek etki taklide dönüşüyor. Ve en az üçü senin biçiminden farklı olmalı; kendi biçiminden alacağın araçlar zaten sende var.

Her etkiden iki şey ayrılıyor: alınabilir teknik ve kopyalanmaması gereken yüzey. Ölçüt şu — bu şeyi kullandığımda seyirci beni mi duyuyor, onu mu hatırlıyor?

Beğenmediğin ama iyi olan komedyen en verimli inceleme konusu: kopyalama riski yok ve tercihlerini netleştiriyor.

Ve etki inkâr edilmiyor. Görünmeyen etki kontrol edilemiyor; kabul edilen etki bir seçim.

Sonraki derse köprü

On ikinci modül burada bitiyor. Tarihi, biçimleri ve etkileri haritaladın.

On üçüncü modülde ileri seviye sanata geçeceğiz: alt metin, tematik yankı, güvenilmez anlatıcı, gerilim eğrisi ve risk merdiveni. Yani artık ne yaptığını bilmekten, neden yaptığını bilmeye geçiyoruz.