Bitirme projesi

Açılış sahnesi

Bir pazar öğleden sonrası, Selin'in mutfak masası. Deniz'in verdiği liste masanın ortasında: yirmi dakikalık özgün bir mezuniyet seti ve yanında teslim edilecek dokuz belge. Selin listeyi okuyup defterlerini masaya diziyor. Dört kalın defter, bir klasör dolusu rubrik kâğıdı, telefonda yirmi üç gecenin kaydı.

Listeyi tek tek işaretlemeye başlıyor. Tarihli malzeme bankası: defterlerin ilk sayfasından beri her not tarihli. Performans günlüğü: yirmi üç gece, dokuz farklı oda. Üç şakanın sürüm geçmişi: ev sahibi bloğunun dört sürümü zaten orada. Bir saat sonra dokuz kalemin yedisinin yanında işaret var. Eksik olan yalnızca iki şey: final gecesinin kendisi ve o gecenin ardından yazılacak öz değerlendirme.

Selin bir şeyi fark ediyor. Dokuz kalemden yalnızca biri bir gösteri. Geri kalan sekizi, o gösteriye giden yolun kaydı. Bu ders mezuniyetin neden tek bir iyi geceye bağlanmadığını, dokuz teslimi, ileri mezuniyetin ek teslimlerini ve bir mezuniyetin hangi standarda göre verildiğini açıyor.

Bu derste ne olacak

Önce dokuz teslimin neden çoğunlukla bir performans değil bir süreç kanıtı olduğunu göreceğiz ve bunları beş kanıt kaynağına dağıtacağız. Sonra her teslimi Selin'in dosyası üzerinden açacağız. Ardından ileri mezuniyetin sekiz ek teslimine bakacağız ve Deniz'in seksen kişilik gecesinin dosyasının bunların yarısını zaten karşıladığını göreceğiz. En sonda sekiz maddelik mezuniyet standardını iki rubrikle okuyacak ve gülmenin bu listede neden yine de bir yer tuttuğunu konuşacağız. Ders bittiğinde kendi bitirme dosyanın neye benzeyeceğini ve bugünden neyle başlayacağını bileceksin.

Sıfır noktası

Bir usta zanaatkârın yanında çırak olarak çalışan birini düşün. Ustalık belgesi alacağı gün, ondan tek bir eşya yapması istenmez. Yaptığı son eşya elbette incelenir, ama yanında başka şeyler de istenir: yıllar içinde yaptığı işlerden örnekler, hatalı işlerin neden hatalı olduğunu gösteren notlar, kullandığı aletlerin bakımını nasıl yaptığı. Çünkü belge, bir kez iyi bir eşya yapabildiğini değil, iyi eşyayı tekrar tekrar yapabildiğini gösterir.

Stand-up'ta da aynı ayrım vardır. Bir komedyen bir kez yirmi dakikayı kusursuz taşıyıp ertesi hafta taşıyamayabilir. Mezuniyet bir yeteneği değil bir yeterliği belgeler ve yeterlik tekrarlanabilir olmak demektir. Bu yüzden dokuz teslimin sekizi süreç kanıtıdır. Yirmi gecenin günlüğü, üç şakanın sürüm geçmişi, kesintisiz bir prova kaydı, final gecesinin bir kaza olmadığını gösterir.

Bu, modülün başında kurulan fikrin bir teslim listesine dönüşmüş hâlidir: kanıtın büyük kısmı sahnede değil, sahnenin önünde ve arkasındadır. Final gecesi bir sonuçtur; arkasında bir yol durur ve mezuniyet o yolu da görmek ister.

Mekanizma

Temel mezuniyetin dokuz teslimi

Temel mezuniyet yirmi dakikalık özgün bir set ister ve yanında dokuz teslim: tarihli malzeme bankası, en az yirmi performans ya da eşdeğer seyirci testi günlüğü, üç ayrı şakanın sürüm geçmişi, yirmi dakikalık set listesi, tema ve persona açıklaması, kesintisiz prova kaydı, canlı final performansı, performans sonrası öz değerlendirme ve etik ve haklar kontrol listesi.

Bazı kelimeler yük taşır. "Tarihli" kelimesi malzeme bankasını bir özgünlük kaydına çevirir: bir fikrin ne zaman doğduğunu gösterir. "En az yirmi" bir tabandır, çünkü bir set ancak farklı odalarda sınandığında taşınabilir hâle gelir. "Kesintisiz" kelimesi prova kaydının asıl işlevini söyler: kesilmiş bir kayıt en iyi anları gösterir, kesintisiz bir kayıt taşıyabildiğini.

Dosya beş kanıt kaynağını kapsar

Dokuz teslim, değerlendirmenin beş kanıt kaynağına bire bir dağılır. Yazılı taslak malzeme bankasında, set listesinde ve tema açıklamasında görünür. Prova, kesintisiz prova kaydındadır. Canlı uygulama final gecesidir. Kayıt analizi performans günlüğünde ve öz değerlendirmededir. Revizyon üç şakanın sürüm geçmişindedir. Etik ve haklar listesi ise altıncı yeterliğe, profesyonelliğe aittir. Dosya, ölçme çerçevesinin tam karşılığıdır.

İleri mezuniyet bir yapımcıyı da belgeler

İleri mezuniyet kırk beş ila altmış dakikalık bir gösteri ister ve sekiz ek teslim: tema dosyası ve araştırma notları, üç hareketli makro yapı, en az üç ön gösterim analizi, teknik plan, prodüksiyon bütçesi, bilet ve tanıtım metni, kayıt ve mahremiyet planı ve beş dakikalık tanıtım klibi için kurgu taslağı.

Bu sekizin yarısından fazlası bir gecenin üretim işidir: teknik plan, bütçe, bilet metni, kayıt planı, tanıtım klibi. Geri kalanı uzun gösterinin yazım işidir: tema, makro yapı, ön gösterimler. Buradan bir ayrım çıkar. Temel mezuniyet bir komedyeni belgeler; ileri mezuniyet bir komedyeni ve bir yapımcıyı birlikte belgeler. Kariyerin üç kası, sanat, üretim ve işletme, ileri mezuniyette birlikte ölçülür.

Sekiz maddelik standart

Mezuniyet standardı sekiz madde sayar: metnin büyük çoğunluğunun özgün ve personayla uyumlu olması, süre içinde kalmak, ilk dakikada güven ve anlaşılabilirlik, set boyunca belirgin mizahi karşılık, en az iki icra biçimi, bütünlüklü bir açılış, gelişim ve final, etik ve profesyonel yükümlülüklerin karşılanması ve geri bildirime dayalı somut revizyon kanıtı.

Bu maddelerin çoğu iki rubrikten okunabilir. Özgünlük ve personayla uyum şaka rubriğinin özgünlük ve dil satırlarıdır. Süre, ilk dakika, icra biçimleri ve yapı canlı set rubriğinin alanlarıdır. Etik profesyonelliktir; revizyon kanıtı beşinci kanıt kaynağıdır.

Gülme yeniden listede

Dördüncü madde bir soru doğurur. Modülün başında "kaç kişi güldü" sorusu bir değerlendirme olarak reddedilmişti; şimdi mezuniyet standardı gülmeyi bir şart olarak koyuyor. Bu bir çelişki değildir. Reddedilen şey gülmenin tek ölçü olmasıydı, sekiz ölçüden biri olması değil. İfade de dikkatle seçilmiştir: "set boyunca belirgin mizahi karşılık." Bir sayı istenmez, bir süreklilik istenir. Seyircinin yirmi dakika boyunca gülmeye devam etmesi, setin uzun bir sessiz vadiye düşmemesi beklenir.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Dosya baştan kurulur

Bitirme dosyası son ayda toplanan bir şey değildir. Tarihli bir not sonradan tarihlenemez, yirmi gecenin günlüğü son hafta yazılamaz, bir sürüm geçmişi geriye doğru uydurulamaz. Selin'in dosyası bir öğleden sonrasında hazırlandı, çünkü dosyanın kendisi aylardır her gün biraz büyüyordu. Pratik sonucu basittir: dosyanın ilk üç kalemi, tarihli not, performans günlüğü ve sürüm geçmişi, ilk açık mikrofon gecesinde başlar.

"Büyük çoğunluğu" bir esnekliktir

Standart metnin tamamının değil büyük çoğunluğunun özgün olmasını ister. Bu esneklik bilinçlidir. Stand-up dilin ortak malzemesiyle çalışır: atasözleri, kalıp sözler, herkesin bildiği reklam cümleleri. Bunlarla yapılan iş özgün olabilir. Esneklik başkasının şakasını almak için değil, ortak dili kendi açından kullanabilmek içindir. Ölçüt, şaka rubriğindeki özgünlük satırıdır: kalıp bir ifade ters çevrildiğinde ortaya kişisel bir yaklaşım çıkıyorsa, malzeme yazarına aittir.

Ön gösterimler uzun gösterinin sürüm geçmişidir

İleri mezuniyetin en az üç ön gösterim istemesi bir sayı tutturmak için değildir. Uzun bir gösteri tek bir provada sınanamaz; elli dakikanın yorgunluk noktaları, bölümlerin sırası, temanın nerede kaybolduğu ancak gerçek seyirci önünde görünür. Her ön gösterim bir sürümdür ve analizi bir sonraki sürümün değişiklik listesidir. Üç ön gösterim, tek şakadaki sürüm geçmişinin uzun gösteri ölçeğindeki karşılığıdır.

Standardın son maddesi

Sekiz maddenin sonuncusu geri bildirime dayalı somut revizyon kanıtıdır ve sonda durması bir anlam taşır. Öbür yedi madde final gecesinde ya da dosyada görülebilir. Sonuncusu ise öğrencinin gelecekte ne yapacağını gösterir: geri bildirim aldığında onu kullanıyor mu? Mezuniyet bir son değil, bir komedyenin artık kendi kendine öğrenebildiğinin belgesidir; son madde tam olarak bunu sorar.

Dosya mezuniyetten sonra da büyür

Bitirme dosyası mezuniyet günü kapanmaz. Malzeme bankası yeni notlarla, performans günlüğü yeni odalarla, sürüm geçmişi yeni şakalarla dolmaya devam eder. Bir gün yeni bir uzun gösteri yazılacağında dosya, o gösterinin hammaddesi olur. Mezuniyet dosyası bir öğrencinin defteri olarak başlar ve bir komedyenin çalışma arşivine dönüşür.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama — kendin dene

Kilit özet

Bitirme dosyası tek bir gecenin değil, o geceyi üreten sürecin kanıtıdır. Temel mezuniyet yirmi dakikalık özgün bir set ve dokuz teslim ister; teslimlerden yalnızca biri bir performanstır.

Dokuz teslim beş kanıt kaynağını bire bir kapsar: yazılı taslak, prova, canlı uygulama, kayıt analizi ve revizyon; etik ve haklar listesi profesyonelliğe aittir.

İleri mezuniyet kırk beş ila altmış dakikalık bir gösteri ve sekiz ek teslim ister; bir komedyeni ve bir yapımcıyı birlikte belgeler.

Sekiz maddelik standart iki rubrikten okunur. Gülme listede yer alır, ama bir sayı olarak değil, set boyunca süren belirgin bir karşılık olarak. Son madde, geri bildirimi kullanabilen bir komedyeni ister.

Dosya baştan kurulur ve mezuniyetten sonra da büyümeye devam eder.

Sonraki derse köprü

Bu ders akademinin son dersi; bundan sonra bir sonraki ders yok, bir takvim var. Akademinin çalışma programı, buraya kadar okunan modüllerin hangi sırayla ve hangi tempoda çalışılacağını yirmi dört haftaya yayıyor ve son haftasında bu dersin istediği her şeyi bekliyor: yirmi dakikalık bir performans, bir video analizi, bir öz değerlendirme ve sonraki altı ayın gelişim hedefi. Selin'in dosyası bir pazar öğleden sonrası bitti, Ece'ninki bu akşam bir tarihle başladı. Senin dosyan, şu an elindeki defterin ilk tarihli sayfasıyla başlıyor.