Aile yedek planı

Açılış

Bayramın ikinci günü, kahveler içilmiş, misafirler gitmişti. Nilüfer Hanım, Ece'nin bilgisayara aktardığı kardeşinin sesli mesajlarını dinlemek istedi. Ece dosyaları açtı; Nilüfer Hanım bir süre sessizce dinledi.

Sonra beklenmedik bir soru sordu: "Ben olmasam bunlar ne olacak?"

Ece önce anlamadı. Nilüfer Hanım açıkladı. Telefonunda kırk yılın fotoğrafları vardı; bir kısmı telefonun bağlı olduğu hesapta, bir kısmı yalnız telefonda. E-postasında emeklilik yazışmaları, banka bildirimleri, tapunun taranmış bir kopyası duruyordu. Parolaları bir deftere yazılıydı, defter de çekmecedeydi. Ece'nin annesi bunların hiçbirinin nerede olduğunu bilmiyordu. Ece kısmen biliyordu. Hesaplara girmek için gereken kodlar Nilüfer Hanım'ın telefonuna geliyordu.

"Telefonum bozulsa, ya da ben bir gün hastaneye düşsem," dedi Nilüfer Hanım, "kim neyi bulacak?"

Bu modül boyunca yedeği, gizliliği ve hakları tek bir kişinin gözünden kurduk. Nilüfer Hanım'ın sorusu aynı işi bir evin, bir ailenin ölçeğinde soruyordu.

Tek fikir

Bir ailenin verisi kişilere dağılmıştır, ama kaybı herkesi etkiler. Aile yedek planı, kimin neyi nerede tuttuğunu, kimin neyi yedeklediğini ve bir kişinin yokluğunda verinin nasıl geri getirileceğini bir kez, birlikte yazmaktır.

Nasıl çalışır

Bu modülün ilk üç dersinden üç talep çıkmıştı: kaybedilemeyecek veriyi listelemek, onu 3-2-1 kuralına göre farklı ortamlara ve yerlere dağıtmak, ve en az bir kopyayı fidye yazılımının ulaşamayacağı biçimde tutup geri yüklemeyi denemek. Bir ailede bu üç talebe iki yeni soru eklenir.

Birincisi sahipliktir. Bir evde fotoğraflar çoğu zaman birkaç kişinin telefonuna dağılmıştır, belgeler birinin bilgisayarında, hesaplar herkesin kendi adınadır. Herkes "başkası yedekliyordur" diye düşündüğünde, kimse yedeklemez. Plan, her veri için bir sorumlu adı yazar.

İkincisi süreklilik, yani bir kişinin yokluğudur. Bu yokluk kısa olabilir: bir hastane yatışı, bir telefonun kaybolduğu bir hafta. Uzun olabilir. Her iki durumda da sorun aynıdır: veri bir hesabın içindedir, hesap da yalnız sahibinin bildiği bir parolayla ve yalnız onun telefonuna gelen bir kodla açılır. Modül 6'da hesapları bu kadar sıkı korumayı öğrendik; bu derste o korumanın, sahibinin yokluğunda da bir kapısı olması gerektiğini görüyoruz.

Büyük hesap sağlayıcıları bu düzeni kurmak için araçlar sunar ve bu araçların nasıl çalıştığı, güvenlik açısından öğreticidir.

Benzer bir araç, farklı bir tasarımla, başka bir sağlayıcıda da var.

Bu son ayrıntı önemli bir sonuç doğurur: bir hesabın miras düzeni, o hesabın içinde saklanan parolaları kapsamayabilir. Parola yöneticisinin kendi acil erişim düzeni ayrıca düşünülmelidir. Bir aile planı bu yüzden her önemli hesap için üç şeyi yazar: verisi nerede yedekli, sahibinin yokluğunda kim ulaşabilir ve bu erişim hangi yolla, hangi belgeyle mümkün olur.

Ve her plan gibi bu da ancak denendiğinde vardır. Aile ölçeğinde geri yükleme tatbikatı, bir aile üyesinin, başka birinin yedeğinden bir fotoğraf klasörünü gerçekten geri getirebilmesidir.

Sahada

Savunma

Aile ölçeğinde önleme, en kırılgan noktaları bulmakla başlar. Tek bir telefonda duran fotoğraflar, tek bir hesaba bağlı aile arşivi, tek bir kişinin bildiği parolalar ve tek bir telefona gelen doğrulama kodları; her biri, bir cihazın ya da bir kişinin kaybında bütün verinin kaybı demektir. Plan bu tekil noktaları birer birer çoğaltır: bir kopya daha, bir kurtarma yolu daha, bir bilen kişi daha.

İkinci önleme, erişimi güvenlikten ödün vermeden paylaşmaktır. Parolaları bir deftere yazıp çekmeceye koymak, Nilüfer Hanım'ın yaptığı gibi, bir aile erişim planı gibi görünür; ama çekmeceyi açan herkes için de bir erişim planıdır. Sağlayıcıların yokluk ve vefat araçları, parola yöneticilerinin acil erişim düzenleri ve kapalı bir zarfta, kasada duran kurtarma kodları bu işi daha dar bir kapıdan yapar: erişim ancak belirli bir koşulda ve belirli bir kişiye açılır.

Tespit tarafında aile planının sinyali basittir: son kopyanın tarihi. Planın takviminde her kopyanın ne zaman alınacağı yazılıdır; aylık tur, bu tarihlerin tutup tutmadığına bakar. Bir sağlayıcının yokluk aracına kayıtlı telefon numarası değiştiyse, plan da güncellenmelidir; aksi hâlde araç, yanlış kişiye ya da hiç kimseye ulaşmaz.

Müdahalede plan, kriz anında okunacak tek sayfadır. Bir telefon kaybolduğunda, bir hesap kilitlendiğinde ya da bir aile üyesi hastaneye kaldırıldığında, kimi arayacağını, hangi zarfın hangi koşulda açılacağını ve hangi diskin nerede olduğunu bilen biri, o sayfayı açar. Sayfanın kendisi de yedeklenmelidir: biri kasada, biri ailenin başka bir evinde.

Uygulama

Bu atölyede kendi evin için bir aile yedek planı kuracaksın. Plan yalnız seninle ve katılmayı kabul eden aile üyeleriyle yapılır; kimsenin hesabına onun yerine girilmez.

İlk buluşmada planın her satırı dolmayacak; amaç bir akşamda mükemmel bir plan değil, kimin neyi bildiğinin ilk kez yazıya geçmesidir.

Defter: Veri bölümüne aile yedek planının tek sayfası: veri, sahibi, yeri, kopyaları, sorumlusu ve bu ayın işi. Yokluk ve vefat araçlarını kuranların listesi. Zarfın yeri ve açılma koşulu. Tatbikatın tarihi ve sonucu. Altı ayda bir planın aile buluşmasıyla yeniden gözden geçirilmesi.

Hata köşesi

Etik ve sınırlar

Aile yedek planı, ailenin her üyesinin kendi hesabı ve kendi verisi üzerindeki hakkına dayanır. Bir aile üyesinin hesabına onun izni olmadan girmek, onun yerine bir erişim aracı kurmak ya da yokluk düzenine onun adına karar vermek, gerekçesi şefkat olduğunda da, onun mahremiyetini çiğner; plan herkesin kendi kararıyla katıldığı bir düzendir. Nilüfer Hanım'ın sorusunun cevabını Ece vermedi; yan yana oturdular ve neyin kime kalacağını Nilüfer Hanım söyledi, Ece yalnız yazdı. Kapalı zarf ve kasa gibi ortak erişim noktaları, yalnız aile içinde yetki verilmiş kişilerin bildiği ve açılma koşulu önceden yazılmış yerlerdir. Çocukların fotoğrafları ve verileri için karar veren yetişkinler, bir sonraki modülde göreceğimiz gibi, çocuğun ileride kendi verisi üzerinde söz sahibi olacağını hesaba katar.

Kapanış

1. Aile yedek planı, kaybedilemeyecek veriyi kişi kişi listeler ve her satır için yeri, kopyaları ve bir sorumluyu yazar; herkesin başkasının yedeklediğini düşündüğü bir evde kimse yedeklemez.
2. Plan, üç kopya, iki ortam, bir dış kopya düzenini ve bağlantısız ya da eski sürümleri tutan bir kopyayı aile ölçeğinde uygular, tekil noktaları birer birer çoğaltır ve geri yüklemeyi bir aile üyesinin başka birinin yedeğinden gerçekten veri getirmesiyle dener.
3. Dijital miras, bir kişinin yokluğunda verisine kimin, hangi koşulda ulaşacağıdır; sağlayıcıların yokluk ve vefat araçları erişimi belirli bir koşula ve kimlik doğrulamaya bağlar, ama kayıtlı parolaları kapsamayabilir, bu yüzden parola yöneticisi için ayrı bir düzen kurulur.

Üç soru

1. Nilüfer Hanım'ın parolalarını bir deftere yazıp çekmeceye koyması neden iyi bir aile erişim planı değildir?
2. Selin'in ailesinin bulut planındaki zayıflık neydi ve nasıl giderildi?
3. Google'ın etkin olmayan hesap aracı, güvenilen kişiye giden e-postaya rağmen veriyi indirmek için neden ayrıca bir telefon numarası doğrulaması ister?

Yanıtlar

1. Defter, çekmeceyi açan herkese aynı erişimi verir; yalnız ailenin istediği kişiye değil. Parolalar değiştikçe defter eskir ve çoğu hesap parolanın yanında Nilüfer Hanım'ın telefonuna gelen bir kod da ister; telefon bozulursa defter tek başına işe yaramaz. Sağlayıcıların yokluk araçları ve koşulu yazılmış bir zarf, erişimi daha dar ve daha güncel bir kapıdan sağlar.
2. Bütün aile fotoğrafları tek bir hesabın altındaydı ve o hesap tek bir parola ile tek bir telefon numarasına bağlıydı; annesinin hesabına erişilemediği gün bütün arşiv erişilemez oldu. Hesap kurtarıldıktan sonra fotoğrafların yılda iki kez bir harici diske kopyası alınmaya başlandı ve hesapta ikinci bir kurtarma yolu tanımlandı.
3. E-posta yolda ele geçirilebilir ya da başka birinin eline geçebilir. Telefon numarası doğrulaması, veriyi yalnız gerçekten seçilen güvenilir kişinin indirebilmesini sağlar. Sağlayıcı, erişimi yokluk anına ertelese bile kimlik doğrulamayı bırakmaz.

Sonraki derse köprü

Bu modül verinin kendisini korudu; aile planı ise bizi verinin sahiplerine, evdeki insanlara getirdi. Bir sonraki modül onlara bakıyor ve en küçüklerden başlıyor: çocuklar için yaşa göre güvenlik dersi, ilk cihazın ve ilk hesabın nasıl verileceğini ve bir çocukla konuşmanın neden kurallardan önce geldiğini ele alıyor.