3-2-1 kuralı

Açılış

Selin bir hafta sonunu şehir dışında geçirdi. Pazar akşamı kapıyı açtığında tavandan hâlâ damla düşüyordu: üst kattaki komşunun su borusu cumartesi gecesi patlamış, su Selin'in çalışma odasının tavanından masaya inmişti.

Masada iki şey vardı. Biri kişisel dizüstü bilgisayarıydı. Öteki, iki yıldır her ay sonunda bütün fotoğraflarını ve kişisel belgelerini kopyaladığı harici diskti. Selin yedek almayı ihmal eden biri değildi; her ay bunu yapıyordu ve takvimine hatırlatma bile koymuştu. Ama dizüstü de disk de aynı masadaydı ve aynı su birikintisinin içinde duruyordu.

Servis ertesi gün ikisine de baktı. Dizüstünün diski kurtarıldı; harici diskin devresi yanmıştı. Selin şanslıydı, çünkü kurtarılan asıl kopyaydı. Ama o gece eve dönerken aklından geçen soru başkaydı: iki kopyam vardı, neden ikisi birden aynı anda tehlikeye girdi? Ve kaç kopya, nerede, hangi biçimde dursaydı, bu gece içim rahat olurdu?

Tek fikir

Kopyaların sayısı, onları aynı anda yok edebilecek tek bir olay olmadığı sürece işe yarar. 3-2-1 kuralı bunu sağlamanın en kısa tarifidir: kopya sayısı üç, ortam türü iki, binanın dışındaki kopya bir.

Nasıl çalışır

Geçen ders verinin kaybolduğu dört yolu ve her yolun yedekten başka bir şey istediğini gösterdi. Bu talepleri ezberlenebilir bir kurala dönüştüren kaynak, ev kullanıcısından kurum güvenlik sorumlusuna kadar herkese yazılmış kısa bir rehberdir.

Kuralın üç rakamını sırayla açalım.

Üç, kopya sayısıdır ve asıl dosya bu sayıya dahildir. Bilgisayarındaki belge birinci kopyadır; ondan ayrı iki yedek daha gerekir. Neden iki? Çünkü yedek de bir disk, bir hesap ya da bir cihazdır ve o da bozulabilir. Asıl kopya kaybolduğunda geriye tek bir yedek kalıyorsa, o yedeğin de sağlam çıkmasına bel bağlarsın; ikinci yedek bu bahsi ortadan kaldırır.

Burada kuralın asıl gerekçesi görünür. Geçen dersin kaynağındaki veri merkezi disklerinin yıllık arıza oranı yüzde bir virgül otuz altıydı. Birbirinden tamamen bağımsız iki diskin aynı yıl içinde ikisinin birden bozulma olasılığı, bu oranın kendisiyle çarpımıdır: on binde ikiye yakın. Üç bağımsız kopyada bu olasılık milyonda iki buçuk civarına iner. Hesap kabadır, çünkü gerçekte bozulan diski değiştirmek için bir yıl beklemezsin; ama gösterdiği şey doğrudur: kopyalar bağımsız olduğu sürece her yeni kopya riski kat kat küçültür.

Bütün hesap tek bir kelimeye dayanır: bağımsız. Selin'in iki kopyası bağımsız değildi. Bir disk arızasına karşı birbirlerinden ayrıydılar, ama bir su baskınına karşı tek bir nesne gibiydiler. Aynı olay iki kopyayı birlikte götürebiliyorsa, iki kopya aslında bir kopyadır. Kuralın kalan iki rakamı bu bağımsızlığı sağlamak için konmuştur.

İki, bu yüzden farklı ortam sayısıdır. Rehber gerekçeyi açıkça yazar: farklı türden tehlikelere karşı. Harici bir disk düşer, ıslanır, elektrik dalgalanmasıyla yanar. Bir bulut hesabı bunların hiçbirinden etkilenmez; ama hesabın parolası unutulabilir, hesap ele geçirilebilir, hizmet sona erebilir ya da abonelik ödenmediği için kapanabilir. Bu tehlikeler harici diske dokunmaz. İki ortam, birinin zayıf olduğu yerde ötekinin güçlü olması demektir.

Bir, bu saha dışı kopyadır. Defne Hanım'ın büro yedeklerini hırsız, korudukları verilerle birlikte tek seferde götürmüştü; Selin'in yedeği asıl veriyle aynı masadaydı ve aynı suyla ıslandı. Yangın, sel, deprem ve hırsızlık bir binayı bütünüyle etkiler; o binadaki bütün kopyalar, kaç tane ve hangi türden oldukları fark etmeksizin, aynı olayın içindedir. Saha dışı kopya, bina kaybedildiğinde geriye kalan tek şeydir.

Rehber bir uyarı daha yapar ve bu uyarı kuralın sınırını gösterir.

Yani 3-2-1 kopyaların nerede durduğunu düzenler, ama kopyalardan birinin bozulmuş ya da şifrelenmiş bir asıl dosyayla eşitlenip eşitlenmediğini düzenlemez. Kural bir başlangıçtır; geçen dersin dört kayıp yolundan ikisini, donanım arızasını ve binanın kaybını, tek başına çözer. Diğer ikisi için kopyalardan en az birinin zamanda geri gidebilmesi ve fidye yazılımının ulaşamayacağı yerde durması gerekir.

Sahada

Savunma

3-2-1'i kurmak, önce bugünkü durumu üç soruyla saymaktır. Kaç kopya var, asıl dahil? Bu kopyalar kaç farklı ortam türünde? Kaçı asıl verinin bulunduğu binanın dışında? Çoğu evde ve küçük işletmede cevap ikiye bir ve sıfırdır: asıl kopya ile yanında duran bir disk, aynı tür, aynı oda.

Önleme tarafında kuralın en kolay kurulan parçası, çoğu zaman saha dışı kopyadır. Bir bulut yedekleme hizmeti hem ikinci ortamı hem de saha dışı kopyayı tek adımda sağlar. Burada dikkat edilecek ayrım geçen dersin ayrımıdır: bulut hizmeti bir eşitleme mi, yoksa eski sürümleri ve silinen dosyaları tutan bir yedek mi? Eşitleme saha dışında bir kopyadır, ama silinen ya da şifrelenen bir dosya o kopyada da kaybolur.

İkinci önleme, kopyaları gerçekten bağımsız kılmaktır. Aynı masadaki iki disk, aynı hesapla oturum açılan iki bulut hizmeti, aynı prize bağlı iki cihaz; bunların her biri, bir olayın iki kopyayı birlikte götürebileceği bir bağdır. Bulut hesabının kendisi de bir tek nokta olabilir: hesabı güçlü bir parola ve çok faktörlü doğrulama ile korumak, saha dışı kopyayı korumanın parçasıdır.

Tespit tarafında yapılacak iş, kopyaların hâlâ var ve güncel olduğunu düzenli olarak görmektir. Yedekleme hizmetinin son başarılı yedek tarihi, harici diskteki en yeni dosyanın tarihi, dolaptaki cihaza son yedeğin hangi gün yazıldığı. Üç kopyanın biri altı aydır güncellenmemişse, son altı ayın verisi için aslında iki kopya vardır.

Müdahale tarafında kural kimin ne yapacağını da belirler. Kurumda her kopyanın bir sorumlusu olmalıdır: bulut yedeğini kim izliyor, dolaptaki diski kim değiştiriyor, saha dışı kopyayı kim taşıyor. Bora'nın hastanesinde haftalık kopyayı başka binaya götüren kişinin izinli olduğu hafta, kopya taşınmadı; bunun için bir yedek kişi atandı.

Uygulama

Geçen derste "Kaybedemeyeceklerim" listesini çıkarmış ve dört sorudan birine "hayır" cevabı alan satırları işaretlemiştin. Şimdi o listenin en önemli üç satırını alıp her biri için 3-2-1 sayımını yapacak ve en büyük eksiği kendi cihazlarında kapatacaksın.

Tablonun son hâlinde her satırın üç sayısı 3, 2 ve 1 olmayabilir; amaç bir hafta içinde mükemmel olmak değil, hangi satırın hangi olaya karşı açık kaldığını bilmektir.

Defter: Yedek bölümüne en önemli üç verinin 3-2-1 sayımı: kopya, ortam türü, yer. Bu hafta kapatılan açık ve geri getirilen dosyanın tarihi. Her kopyanın sorumlusu ve en son güncellenme tarihi.

Hata köşesi

Etik ve sınırlar

Saha dışı kopya, verinin bir kopyasını bir başkasının alanına koymak demektir: bir bulut şirketinin sunucusuna, bir yakının evine, başka bir ofise. Kendi verin için bu senin kararındır. Başkalarının verisini taşıyan bir yedek için ise karar tek başına verilmez. Defne Hanım'ın bürosu, müşterilerinin kişisel verilerinin veri sorumlusudur; bulut yedeğinin sunucuları yurt dışındaysa bu, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun iki bin yirmi dörtte değiştirilen dokuzuncu maddesindeki yurt dışına aktarım şartlarını gündeme getirir ve hizmet seçimi bu şartlar okunarak yapılır. Bir yakının fotoğraflarını yedeklerken de kopyanın nerede duracağına onun izniyle karar verilir; Ece diski Nilüfer Hanım'ın kendi çekmecesine koydu. Kurumda saha dışı kopyayı taşıyan ve saklayan kişiler, bu iş için yetki verilmiş kişiler olmalı ve kopya taşınırken şifreli olmalıdır.

Kapanış

1. 3-2-1 kuralı önemli her dosya için üç kopya ister, asıl dosya dahil; bu kopyaların iki farklı ortam türünde durmasını ve birinin asıl verinin bulunduğu binanın dışında tutulmasını ister.
2. Kuralın gerekçesi bağımsızlıktır: kopyalar birbirinden bağımsız olduğunda her yeni kopya hepsini birden kaybetme olasılığını kat kat düşürür; aynı olayın birlikte götürebileceği iki kopya aslında bir kopyadır.
3. Kural kopyaların nerede durduğunu düzenler ama bozulmuş ya da şifrelenmiş bir dosyanın kopyalara yayılmasını engellemez; bunun için kopyalardan en az birinin eski sürümleri tutması ve bağlı olmaması gerekir.

Üç soru

1. Selin'in iki kopyası vardı; ikisi neden aynı anda tehlikeye girdi ve 3-2-1'in hangi rakamı bunu önlerdi?
2. Defne Hanım'ın dolabındaki ikinci cihaz neden ikinci ortam sayılmadı ve bu neden büronun planını bozmadı?
3. Bulutta eşitlenen bir klasör kuralın hangi şartını karşılar, hangisinde yetersiz kalır?

Yanıtlar

1. Dizüstü ve harici disk aynı masadaydı; disk arızasına karşı birbirinden ayrıydılar ama bir su baskınına karşı tek bir nesne gibiydiler. Kopyalar bağımsız değildi. Kuralın birinci rakamı, yani bir kopyanın binanın dışında, saha dışında tutulması, bu durumu önlerdi; bulut yedeği ya da başka bir adreste saklanan bir disk o suya hiç değmezdi.
2. Dolaptaki cihaz çalışma cihazıyla aynı türdendi; iki kopya oluyordu ama aynı ortam türünde, yani benzer tehlikelere açıktı. Plan bozulmadı, çünkü üçüncü kopya bir bulut yedeğiydi ve hem farklı ortam şartını hem de saha dışı kopya şartını karşılıyordu. Dolaptaki cihaz, hırsızlığa değil disk arızasına karşı duran kopyaydı.
3. Eşitlenen bir bulut klasörü, binanın dışında ve farklı bir ortam türünde bir kopyadır; bu yüzden saha dışı kopya ve farklı ortam şartlarını karşılayabilir. Ama yanlışlıkla silinen ya da şifrelenen bir dosya da her yere yansır. Hizmet eski sürümleri ve silinen dosyaları tutmuyorsa, bu kopya veri kaybına karşı gerçek bir yedek olarak işlemez.

Sonraki derse köprü

3-2-1 kopyaları farklı yerlere dağıttı, ama hepsinin aynı anda bilgisayara ya da aynı hesaba bağlı olduğu bir an varsa, fidye yazılımı için üçü de tek bir hedeftir. Ders 9.3, fidye yazılımına dayanıklı yedeği ele alıyor: bilgisayara bağlı durmayan ve sonradan değiştirilemeyen bir kopyanın nasıl kurulduğunu ve geri yüklemenin neden düzenli olarak denenmesi gerektiğini.