Yedek neden hayat kurtarır?

Açılış

Tez teslimine on dört gün kalmıştı. Duru bir sabah dizüstüsünü açtığında ekranda yalnız bir hata mesajı belirdi: bilgisayar açılabileceği bir disk bulamıyordu. Teknik servis aynı gün söyledi: disk tamamen bozulmuştu, içindeki veriye ulaşmak ya imkânsızdı ya da çok pahalıydı.

Duru'nun ilk düşüncesi iki yıllık tezdi. Sonra hatırladı: tez klasörü, üniversitenin verdiği bulut depolama hesabıyla eşitlenen bir klasördeydi. Ece'nin bilgisayarından hesabına girdi; bütün bölümler oradaydı, en son kaydettiği hâliyle. Duru o gün tezini kaybetmedi, yalnız bir bilgisayar kaybetti.

Aynı hafta Barış'ın başına tersi geldi. Telefonunda yer açmak için galeriden eski bir klasörü sildi. Klasör eşitleniyordu; silme işlemi bilgisayarına ve bulut hesabına da yansıdı ve iki yıllık fotoğraflar üç yerden birden kayboldu. Barış onları, ancak hizmetin çöp kutusunu boşaltmadan önceki son günlerde fark ettiği için geri getirebildi. Aynı evde, aynı hafta, aynı hizmet bir kişiyi kurtarmış, diğerini neredeyse yakmıştı. Bu ders verinin hangi yollardan kaybolduğunu ve neden yalnız gerçek bir yedeğin bu yolların hepsine karşı durduğunu anlatıyor.

Tek fikir

Veri dört yoldan kaybolur: donanım bozulur, cihaz çalınır ya da kaybolur, fidye yazılımı şifreler ve insan yanlışlıkla siler. Bunların hepsine karşı duran tek önlem, asıl veriden ayrı tutulan ve geri yüklenebildiği denenmiş bir yedektir.

Nasıl çalışır

Önceki modülde cihazları güçlendirdik, ama hiçbir önlem bir diskin bir sabah bozulmasını ya da bir dosyanın yanlışlıkla silinmesini engelleyemez. Artık konu cihaz değil, onun taşıdığı şey.

Verinin kaybolduğu dört yol, birbirinden çok farklıdır ve yedeğin her birine karşı farklı bir özelliği olmalıdır.

Birincisi donanım arızasıdır. Diskler mekanik ya da elektronik parçalardır ve bir gün bozulurlar; bunu ne zaman yapacaklarını önceden bilmek çoğu zaman mümkün değildir.

Yüzde bir küçük görünür; ama bir evde yıllarca çalışan telefonlar, dizüstüler ve harici diskler birlikte düşünüldüğünde, bir gün birinin bozulması bir olasılık değil bir zaman meselesidir.

İkincisi hırsızlık ve kayıptır. Önceki modülde çalınan bir dizüstünde şifrelemenin veriyi başkasından koruduğunu gördük; ama şifreleme veriyi sahibine geri getirmez. Cihazla birlikte giden veri, ancak başka bir yerde kopyası varsa kurtulur.

Üçüncüsü fidye yazılımıdır.

Bu son ayrıntı yedeğin nasıl tutulması gerektiğini belirler: fidye yazılımının ulaşabildiği bir yedek, bir yedek değil, ikinci bir kurbandır. Bunu bu modülün üçüncü dersi ayrıntılı ele alacak.

Dördüncüsü, en sık ve en sıradan olanıdır: insanın kendisi. Yanlış klasörü silmek, bir belgenin üzerine yanlış sürümü kaydetmek, bir telefonu sıfırlamadan önce fotoğrafları almayı unutmak. Dosya sistemi dersinde Nilüfer Hanım'ın bayram fotoğraflarını çöp kutusundan geri getirmesini görmüştük; çöp kutusu yalnız birkaç gün ya da hafta dayanan ilk ağdır.

Barış'ın hikâyesi, bu dördüncü yolun modern bir tuzağını gösteriyor.

Duru'yu kurtaran eşitlemeydi, çünkü kaybolan şey diskti, veri değil. Barış'ı neredeyse yakan da eşitlemeydi, çünkü kaybolan şey verinin kendisiydi ve eşitleme bu kaybı sadakatle her yere taşıdı. Eşitleme bir kopyadır ama bir yedek değildir: yedek, zaman içinde geri gidebilmektir.

Yedeğin iyi olup olmadığını anlamanın yolu bu yüzden basittir: ondan bir şey geri getirmeyi denemek. Bora'nın hastanesindeki yedekleme işi aylarca "başarılı" yazmış ama yalnız bir tabloyu kopyalamıştı; bunu gösteren, gerçek bir geri yükleme denemesiydi.

Sahada

Savunma

Veri kaybına karşı savunma, her kayıp yoluna karşı bir yedek özelliği kurmaktır.

Donanım arızasına karşı savunma, verinin en az bir kopyasının başka bir cihazda ya da hizmette durmasıdır. Bir disk bozulduğunda, Duru'nun yaşadığı gibi, kayıp yalnız donanım olur.

Hırsızlık ve kayba karşı savunma, kopyanın başka bir yerde durmasıdır. Defne Hanım'ın bürosunda yedekler asıl veriyle aynı raftaydı ve aynı hırsızla gitti; kurtaran, binanın dışındaki bulut kopyasıydı.

Fidye yazılımına karşı savunma, en az bir kopyanın fidye yazılımının ulaşamayacağı biçimde tutulmasıdır: bilgisayara sürekli takılı olmayan, ağdan ayrılmış ya da değiştirilemeyen bir kopya. Kliniğin bilgisayara takılı duran diski, asıl veriyle birlikte şifrelendi.

İnsan hatasına karşı savunma, zamanda geri gidebilmektir: dosyaların eski sürümlerini tutan ve silinen dosyaları bir süre saklayan bir yedek. Eşitleme tek başına bunu sağlamaz; eşitlenen bir hizmetin sürüm geçmişi ve çöp kutusu süresi bilinmeli, asıl yedek ise ayrı tutulmalıdır.

Ve hepsinin üstünde, geri yüklemeyi denemek. Ayda bir, bir dosyayı yedekten geri getirmek, yedeğin gerçekten çalıştığını gösterir; hiç denenmemiş bir yedeğe, felaket günü güvenilmez.

Son olarak, neyin yedekleneceğini bilmek gerekir. Nilüfer Hanım'ın eski telefonundaki sesli mesajlar, hiçbir yedekleme ayarının kapsamında değildi; neyin yeri doldurulamaz olduğunu bir kez listelemek, yedeklemeyi ayarlamaktan önce gelir.

Uygulama

Yeri doldurulamaz verilerini listeleyecek, her birinin bugün nerede durduğunu ve bir kaybı atlatıp atlatamayacağını görecek ve bir dosyayı geri yüklemeyi deneyeceksin.

Listenin ilk hâli, büyük olasılıkla, düşündüğünden daha çok "hayır" içerecek; o "hayır"lar bu modülün yol haritasıdır.

Defter: Veri bölümüne «Kaybedemeyeceklerim» listesi, her satırın yeri, kopyası ve dört kayıp yoluna karşı durumu. Denenen geri yüklemenin tarihi ve sonucu. Aylık güvenlik turuna: bir dosyayı yedekten geri getir.

Hata köşesi

Etik ve sınırlar

Yedekler, asıl veri kadar hassastır; bazen daha fazlasıdır, çünkü silinmiş sanılan eski sürümleri ve dosyaları da taşırlar. Bir yakının ya da bir meslektaşın verisini yedeklerken, o verinin nerede ve kimin erişimiyle saklanacağını onunla birlikte kararlaştır; Ece, Nilüfer Hanım'ın sesli mesajlarını onun izniyle ve onun bilgisayarına aktardı. Kurumlarda yedekler, içerdikleri kişisel veriler nedeniyle asıl sistemler kadar korunmalı, erişimi yetkiyle sınırlanmalı ve saklama süreleri belirlenmelidir; bir yedeği gerekenden uzun tutmak, kişisel verilerin gerektiği kadar saklanması ilkesine aykırı düşebilir. Bir fidye yazılımı olayında çözme anahtarı için ödeme yapıp yapmamak ise yalnız teknik değil hukuki ve etik bir karardır ve kurumun yetkilileri, hukuk danışmanları ve kolluk ile birlikte verilir.

Kapanış

1. Veri dört yoldan kaybolur: donanım arızası, hırsızlık ve kayıp, fidye yazılımı ve insan hatası; yedek, asıl veriden bağımsız tutulan ve asıl kopya kaybolduğunda ondan geri dönülebilen kopyadır.
2. Eşitleme bir kopyadır ama bir yedek değildir: bir cihazın kaybına karşı korur, ama silme ve şifreleme de her yere yansır; gerçek yedek, zamanda geri gidebilmeyi sağlar.
3. Her kayıp yoluna karşı yedeğin bir özelliği olmalıdır: başka bir cihazda, başka bir yerde, fidye yazılımının ulaşamayacağı biçimde ve eski sürümleriyle; ve hiçbir yedeğe, geri yüklemesi denenmeden güvenilmez.

Üç soru

1. Duru ve Barış aynı eşitleme hizmetini kullandıkları hâlde neden biri kurtuldu, diğeri neredeyse her şeyini kaybetti?
2. Kliniğin harici yedek diski neden fidye yazılımına karşı işe yaramadı?
3. Yedekleme programının her gece "başarılı" demesi neden yeterli bir güvence değildir?

Yanıtlar

1. Duru'nun kaybettiği şey diskti; veri eşitlenen klasörde ve bulutta durduğu için başka bir bilgisayardan ulaşabildi. Barış'ın kaybettiği şey ise verinin kendisiydi; sildiği klasör eşitlendiği için silme işlemi bütün cihazlarına ve buluta yansıdı. Eşitleme cihaz kaybına karşı korur, veri kaybına karşı korumaz.
2. Disk bilgisayara sürekli takılı duruyordu; fidye yazılımı ulaşabildiği her yeri şifreler ve ATT&CK'in de belirttiği gibi yedekleri ve kurtarma özelliklerini özellikle hedef alır. Takılı disk, asıl veriyle birlikte şifrelendi. Yedeğin en az bir kopyası, fidye yazılımının ulaşamayacağı biçimde, ayrık ya da değiştirilemez tutulmalıdır.
3. Program bir işin tamamlandığını bildirir, ama neyin kopyalandığını ve geri yüklenip yüklenemeyeceğini bildirmez. Bora'nın hastanesindeki iş aylarca başarılı yazmış ama yalnız bir tabloyu kopyalamıştı. Yedeğin çalıştığının tek kanıtı, ondan bir dosyayı gerçekten geri getirmektir.

Sonraki derse köprü

Bu ders bir talep bıraktı: yedek, donanım arızasına karşı başka bir cihazda, hırsızlığa karşı başka bir yerde ve fidye yazılımına karşı ulaşılamaz biçimde durmalı. Bunları tek bir kopyayla sağlamak mümkün değil. Ders 9.2 bu talepleri tek bir kurala çeviriyor: üç kopya, iki farklı ortam ve bir kopyanın başka bir yerde tutulmasını isteyen 3-2-1 kuralını ve gerekçesini.