Kayıp ve çalıntı cihaz

Açılış

Kaan gece vardiyasından sabaha karşı çıktı ve eve taksiyle döndü. Kapının önünde cebini yokladığında telefonu yoktu. Saat biri yirmi geçiyordu; taksinin plakasını hatırlamıyordu.

Bir yıl önce olsa bu an bir felaket olurdu. Telefonda iş e-postası, şirketin güvenlik uygulamalarına giriş için kullandığı doğrulama uygulaması, banka hesapları ve aylardır biriken fotoğraflar vardı. Ama Kaan, Gülay Hanım'ın ısrarıyla bir akşam bir hazırlık yapmıştı. Bilgisayarını açtı, telefonunun bağlı olduğu hesaptan cihaz bulma sayfasına girdi. Telefon haritada görünüyordu: şehrin öbür ucunda, bir taksi durağında. Sesi tam açık çaldırdı ve telefonu kilitleyip ekrana "Bu telefon kayıp, lütfen şu numarayı arayın" yazan bir mesaj bıraktı; numara ev telefonuydu.

Yarım saat sonra ev telefonu çaldı. Taksi şoförü telefonu arka koltukta bulmuş, ekrandaki mesajı görmüştü. Kaan sabah telefonunu duraktan aldı. O gece yaptığı şeylerin hiçbiri o gece öğrenilmemişti; hepsi aylar önce, sakin bir akşam hazırlanmıştı. Bu ders, bir cihaz kaybolduğunda işe yarayacak her şeyin neden o günden önce hazırlanması gerektiğini anlatıyor.

Tek fikir

Kaybolan bir cihazda yapılabilecek her şey, kayıptan önce hazırlanmış olana bağlıdır. Cihaz bulmanın açık olması, sağlam bir ekran kilidi, şifreli disk, cihazın dışında duran yedekler ve kurtarma yolları, kayıp gününü bir felaketten bir aksiliğe çevirir.

Nasıl çalışır

Bilgisayarda hesap ve şifreleme dersinde, Tolga'nın çalınan dizüstüsünde verinin şifreleme sayesinde güvende kaldığını gördük. Bu ders o hazırlığı bütün cihazlara genişletiyor ve kaybın ilk saatinde ne yapılacağını sıraya koyuyor.

Bir cihaz kaybolduğunda üç ayrı soru vardır: cihaz nerede, cihazdaki veri güvende mi, ve cihazın erişebildiği hesaplar güvende mi? Bunların her biri ayrı bir hazırlık ister.

Birinci soruyu, telefon ve bilgisayar işletim sistemlerinin sunduğu cihaz bulma hizmetleri cevaplar.

Bu kaynak, kayıp anındaki kararların sırasını da belirler. Önce bulmak ve çaldırmak; bulunamıyorsa kilitlemek ve ekrana bir iletişim mesajı bırakmak; geri dönmeyeceği anlaşıldığında ya da içinde hassas veri varsa silmek.

İkinci soru, cihazdaki verinin güvenliğidir. Burada iki şey belirleyicidir: ekran kilidi ve şifreleme. Telefonların çoğunda depolama, ekran kilidi tanımlıysa kendiliğinden şifrelidir; kilitsiz bir telefon ise eline geçen herkese açıktır. Bilgisayarlarda bunu bir önceki derste konuştuğumuz tam disk şifreleme sağlar. Verinin bir kopyasının cihazın dışında, bir yedekte durması da bu sorunun ikinci yarısıdır: cihaz geri gelmese bile fotoğraflar ve belgeler kaybolmaz.

Üçüncü soru, en çok unutulandır: cihazın erişebildiği hesaplar. Bir telefon yalnız bir cihaz değil, e-postanın, bankanın, mesajlaşmanın ve çoğu zaman ikinci adım kodlarının da taşıyıcısıdır. Telefon kaybolduğunda, o telefondaki doğrulama uygulamasına bağlı hesaplara girebilmek için yedek kodlar ya da ikinci bir doğrulama yolu gerekir. Çok faktörlü doğrulama dersinde yedek kodları kilitli çekmeceye koymak, tam bu gün içindi.

Telefonlar için Türkiye'de bir katman daha vardır.

IMEI numarasını cihaz kaybolmadan önce bir yere yazmak, bu yolun ön koşuludur; telefon gittikten sonra numarayı bulmak çok daha zordur. Kutusunda ya da faturada da yazar, ama kutu çoğu zaman atılmıştır.

Sahada

Savunma

Kayıp ve çalıntı cihaza karşı savunmanın neredeyse tamamı, kayıptan önce yapılır.

Hazırlığın ilk parçası, cihaz bulmayı açmak ve bir kez denemektir. Hizmetin açık göründüğü ama cihazın hesaba bağlı olmadığı ya da konum izninin kapalı olduğu durumlar olabilir; bir kez başka bir cihazdan ses çaldırmak, gerçekten çalıştığını gösterir. Cihaz bulma sayfasına hangi hesapla girileceği de bilinmelidir: telefon kaybolduğunda o hesabın ikinci adımı başka bir yoldan geçebilmelidir.

İkinci parça, sağlam bir ekran kilidi ve şifrelemedir. Birkaç dakikada kendiliğinden kilitlenen bir ekran, tahmin edilmesi zor bir kod ve bilgisayarlarda tam disk şifreleme, cihaz bir başkasının elindeyken verinin okunmasını engeller.

Üçüncü parça, cihazın dışında duranlardır: verinin yedeği, ikinci adım için yedek kodlar ya da ikinci bir doğrulama cihazı, IMEI numarası ve kayıp gününde aranacak numaralar. Bunların hepsi defterin acil durum sayfasında, cihazın kendisinden bağımsız bir yerde durur.

Kayıp anında savunma, bir sıradır. İlk adım cihazı bulmaya ve çaldırmaya çalışmaktır. Bulunamıyorsa cihaz kilitlenir ve ekrana bir iletişim mesajı bırakılır. Ardından cihazın erişebildiği hesaplar korunur: e-posta, banka ve iş hesaplarında oturumlar kapatılır, gerekiyorsa parolalar değiştirilir, telefonsa operatöre ve bankaya haber verilir. Cihaz geri dönmeyecekse ya da içinde hassas veri varsa uzaktan silinir. Çalıntı durumunda kolluğa bildirim yapılır ve cihazın IMEI numarası bildirime eklenir.

Kurumlar için savunma, bütün cihazların bir cihaz yönetim sistemine kayıtlı olması, kayıp bildiriminin tek bir telefonla yapılabilmesi ve verinin cihazlarda değil merkezi sistemlerde tutulmasıdır. Bora'nın tableti kaybolduğunda hasta verisi tablette olmadığı için olay bir veri ihlaline dönüşmedi.

Uygulama

Telefonun ve bilgisayarın için kayıp günü hazırlığını bugün, cihazlar elinin altındayken yapacaksın.

Bütün bu hazırlık yarım saat sürer; kayıp gecesinde ise her dakikayı geri verir.

Defter: Cihaz envanterine her telefonun IMEI numarası ve cihaz bulmanın denendiği tarih. Acil durum sayfasında kayıp bölümü: hesap, ikinci adım yolu, aranacak numaralar ve beş adımlık sıra. Yedeğin yeri ve son yedek tarihi.

Hata köşesi

Etik ve sınırlar

Cihaz bulma bir konum hizmetidir ve konum, bir insanın hayatına dair en hassas bilgilerden biridir. Kendi cihazını bulmak için kullanılır; bir aile üyesiyle konum paylaşımı ise onun açık onayıyla ve neyin paylaşıldığı bilinerek yapılır. Bir başkasının cihazını onun haberi olmadan izlemek, önceki derslerde gördüğümüz gibi özel hayatın gizliliğine izinsiz girmektir. Çalınan bir cihazın konumunu bulduğunda oraya kendin gitmek ya da birini yüzleştirmek seni tehlikeye atar; doğru yol, konum bilgisini kolluğa vermek ve gerisini yetkili olanlara bırakmaktır; Tolga'nın dizüstüsünde de böyle yapıldı. Bulduğun bir cihazı açmaya ya da içine bakmaya çalışmak yerine, ekranındaki mesajdaki numarayı aramak ya da cihazı kolluğa veya bulunduğu yerin yetkilisine teslim etmek gerekir.

Kapanış

1. Kaybolan bir cihazda yapılabilecek her şey önceden hazırlanmış olana bağlıdır: açık ve denenmiş cihaz bulma, sağlam ekran kilidi ve şifreleme, cihazın dışında duran yedekler, yedek kodlar ve IMEI numarası.
2. Kayıp anında sıra bellidir: bul ve çaldır, kilitle ve iletişim mesajı bırak, cihazın erişebildiği hesapları koru, geri dönmeyecekse uzaktan sil, çalıntıysa kolluğa bildir; silme geri dönüşü olmayan son adımdır.
3. Kurumlarda cihazlar merkezi bir yönetim sistemine kayıtlıdır ve veri cihazlarda değil merkezde tutulur; çalınan bir cihazın konumu bulunduğunda kişi oraya gitmez, bilgiyi kolluğa verir.

Üç soru

1. Kaan'ın telefonunu geri getiren hazırlıklar nelerdi ve hangisi o gece öğrenilmemişti?
2. Uzaktan silme neden en sona bırakılır?
3. Bora'nın kaybolan tableti neden bir veri olayına dönüşmedi?

Yanıtlar

1. Telefonunda cihaz bulma açıktı, bulma sayfasına bilgisayarından girebileceği hesabı biliyordu ve telefon bir ekran kilidiyle korunuyordu. Bu sayede telefonu haritada gördü, çaldırdı ve ekrana bir iletişim mesajı bıraktı; şoför de mesajdaki numarayı aradı. Bunların hepsi aylar önce, Gülay Hanım'ın ısrarıyla sakin bir akşam hazırlanmıştı; o gece öğrenilen hiçbir şey yoktu.
2. Silmeden sonra cihaz artık bulma hizmetinde görünmez, yani cihazı bulma şansı da ortadan kalkar. Bu yüzden önce bulma, çaldırma ve kilitleme denenir; silme, cihazın dönmeyeceği anlaşıldığında ya da içindeki veri gerçekten risk altındayken yapılan, geri dönüşü olmayan son adımdır.
3. Tablet hastanenin cihaz yönetim sistemine kayıtlıydı ve önce kilitlenip sonra uzaktan silindi. Daha önemlisi, tablette hasta verisi yerel olarak saklanmıyordu; veri hastanenin merkezi sistemindeydi. Kaybolan şey bir cihazdı, verinin kendisi değil.

Sonraki derse köprü

Kaan'ın telefonu bir taksi durağında bekliyordu ve geri döndü. Ama bir cihaz bazen kaybolmaz, birinin eline geçer: masada açık bırakılan bir bilgisayar, otoparkta bulunan bir bellek, toplantı odasında unutulan bir şarj kablosu. Bu durumlarda tehlike cihazın gitmesi değil, birinin ona dokunmasıdır. Ders 8.6 USB ve fiziksel erişimi ele alıyor: bulunan bellekleri, ekran kilidini ve masada bırakılan cihazı.