Telefon ve uygulama izinleri

Açılış

Nilüfer Hanım'ın yeni telefonu bir cumartesi geldi. Ece ile birlikte eski telefondaki uygulamaları tek tek kurdular. Sıra, Nilüfer Hanım'ın her akşam bahçeye çıkarken kullandığı el feneri uygulamasına geldiğinde ekranda art arda üç pencere açıldı: uygulama konumuna, rehberine ve mikrofonuna erişmek istiyordu.

Nilüfer Hanım parmağını "İzin ver" düğmesine götürmüştü; eski telefonda da hep öyle yapmıştı. Ece elini tuttu. "Bir el feneri neden rehberini bilmek ister?" diye sordu. Nilüfer Hanım düşündü ve cevap bulamadı. Ece üç pencerenin üçünde de "İzin verme" dedi; el feneri yine yandı.

Sonra Ece eski telefonu açtı ve izin yöneticisine baktılar. Yıllar içinde verilmiş onlarca izin vardı: hava durumu uygulamasının konuma her an erişebildiği, bir bulmaca oyununun mikrofonu kullanabildiği, iki yıl önce bir kez kullanılmış bir alışveriş uygulamasının hâlâ rehberi okuyabildiği. Bu izinlerin hiçbiri kötü niyetle verilmemişti; hepsi bir düğmeye hızla basılarak verilmişti. Bu ders, telefondaki izinleri okumayı ve bir uygulamanın gerçekten neye ihtiyacı olduğunu sormayı anlatıyor.

Tek fikir

Her izin, bir uygulamaya hayatının bir parçasını açan bir anahtardır. Bir izni vermeden önce uygulamanın o işi neden yapması gerektiğini sor; verdiğin izinleri de düzenli aralıklarla gözden geçir ve gereksiz olanları geri al.

Nasıl çalışır

Bilgisayarın iç yapısını işlediğimiz modülde, telefonun her uygulamayı diğerlerinden yalıtılmış bir bölmede çalıştırdığını görmüştük; bir uygulama, kendi bölmesinin dışındaki verilere kendiliğinden ulaşamaz. Bu yalıtımın kapıları izinlerdir.

Her izin aynı ağırlıkta değildir. Konum, kim olduğunu ve nerede yaşadığını, hangi saatlerde evde olmadığını söyler. Rehber, yalnız senin değil, tanıdığın herkesin adını ve numarasını taşır; rehber izni verdiğinde, onların bilgisini de onlara sormadan paylaşmış olursun. Mikrofon ve kamera, konuşmalarının ve çevrenin kaydedilebileceği anlamına gelir. Fotoğraflar, çoğu zaman çekildikleri yerin konumunu da içinde taşır.

Telefon işletim sistemleri son yıllarda izinleri daha ince ayarlanabilir hâle getirdi. İzin vermek artık ya hep ya hiç değildir.

Durum çubuğundaki o küçük simge, izinlerin gerçek hayattaki bekçisidir: bir uygulama mikrofonu ya da kamerayı kullanıyorsa, telefonun ekranında yeşil ya da turuncu bir nokta görünür. Beklemediğin bir anda bu noktayı görmek, hangi uygulamanın neye eriştiğini sormak için yeterli bir sebeptir.

İznin ne zaman istendiği de bir işarettir. İyi tasarlanmış bir uygulama izni, o izne gerçekten ihtiyaç duyduğu anda ister: harita, yol tarifi için konum düğmesine bastığında konumu; görüntülü görüşme başladığında kamerayı. Daha ilk açılışta, sen henüz hiçbir şey yapmadan art arda izin pencereleri açan bir uygulama, Nilüfer Hanım'ın el feneri gibi, ihtiyacından fazlasını istiyor olabilir. Bu zamanlama, izni vermeden önce sorulacak soruyu kolaylaştırır.

Son bir ayrım, izinlerin ne zaman kullanılabildiğidir. Konum izni çoğu telefonda üç düzeyde verilir: hiçbir zaman, yalnız uygulama kullanılırken ve her zaman. "Her zaman" izni, uygulamanın sen onu açmasan bile arka planda konumunu izleyebilmesi demektir. Bu izin, gerçekten arka planda konuma ihtiyaç duyan çok az uygulamaya verilmelidir.

Sahada

Savunma

İzinlere karşı savunma, uygulamanın ihtiyacını sorgulamak ve verilmiş izinleri düzenli olarak budamaktır.

İlk savunma, izni vermeden önce tek bir soru sormaktır: bu uygulamanın bu işi yapması için bu izne gerçekten ihtiyacı var mı? El fenerinin rehbere, bulmaca oyununun mikrofona, hesap makinesinin konuma ihtiyacı yoktur. İhtiyaç açık değilse "İzin verme" demek ve uygulamanın yine de çalışıp çalışmadığını görmek, çoğu zaman sorunun cevabını verir.

İkinci savunma, izni en dar biçimiyle vermektir. Tam konum yerine yaklaşık konum, "her zaman" yerine "yalnız kullanılırken", kalıcı izin yerine tek seferlik izin. Fotoğraflarda da çoğu telefon bütün galeri yerine yalnız seçilen fotoğraflara erişim verme seçeneği sunar.

Üçüncü savunma, düzenli budamadır. Telefonun izin yöneticisi, hangi uygulamaların konuma, mikrofona, kameraya ve rehbere erişebildiğini tek bir yerde gösterir. Ayda ya da üç ayda bir bu listeye bakmak, unutulmuş izinleri bulur. Uzun süredir kullanmadığın uygulamaları ise tamamen kaldırmak, izinlerini de, saldırı yüzeyini de birlikte ortadan kaldırır.

Dördüncü savunma, telefonun uyarılarını okumaktır. Mikrofon ya da kamera simgesi beklenmedik bir anda yanıyorsa, hemen hangi uygulamanın eriştiğine bak. Telefonların çoğu, son günlerde hangi uygulamanın hangi izni ne zaman kullandığını gösteren bir gizlilik paneli de sunar.

Kurumlar için savunma, şirket telefonlarında hangi uygulamaların kurulabileceğini ve hangi izinlerin verilebileceğini merkezi olarak belirlemek ve çalışanlara hangi verilerin neden toplandığını açıkça söylemektir. Geliştiriciler için ise savunma, Selin'in ekibinin yaptığı gibi, uygulamanın her izni neden istediğini yazılı olarak gerekçelendirmek ve gerekçesi olmayanı kaldırmaktır.

Uygulama

Kendi telefonunun izin yöneticisini açacak, hassas izinleri tek tek gözden geçirecek ve gereksiz olanları geri alacaksın.

Bu turun sonunda telefonun eskisi kadar rahat çalışacak; izinlerin çoğu, hiç ihtiyaç duyulmadan verilmiş olanlardır.

Defter: Cihaz envanterinde her telefonun yanına izin turunun tarihi ve kapatılan izinlerin sayısı. Kaldırılan uygulamaların listesi ve kapatılması gereken hesaplar. Aylık güvenlik turuna: izin yöneticisine ve gizlilik paneline bak.

Hata köşesi

Etik ve sınırlar

Bir başkasının telefonundaki izinleri, onun izniyle ve yanında gözden geçirebilirsin; Ece, Nilüfer Hanım'ın telefonunda her kararı ona sorarak verdi. Ama bir eşin, bir çocuğun, bir çalışanın ya da bir yakının telefonuna onun bilgisi olmadan konum, mikrofon ya da mesajlara erişen bir uygulama kurmak bir güvenlik önlemi değil, onun mahremiyetine izinsiz girmektir. Türk Ceza Kanunu'nun yüz otuz dördüncü maddesi kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlali suç sayar ve ihlalin görüntü ya da seslerin kayda alınmasıyla yapılmasını cezayı artıran bir hâl olarak düzenler. Kurumlar ise şirket telefonlarında topladıkları verileri, çalışanlara açıkça bildirerek ve işin gerektirdiği ölçüde toplamak zorundadır; kişisel verileri koruyan altı bin altı yüz doksan sekiz sayılı Kanun'un dördüncü maddesi de verilerin işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olmasını ister. Çocukların telefonlarında ebeveyn denetimi ise, çocuğun yaşına uygun biçimde ve ona ne yapıldığı anlatılarak kullanılmalıdır.

Kapanış

1. Uygulama izinleri, telefonun her uygulamayı yalıttığı bölmenin kapılarıdır; konum, rehber, mikrofon, kamera ve fotoğraflar en hassas olanlardır ve rehber izni tanıdığın herkesin bilgisini de açar.
2. İzin vermeden önce uygulamanın ihtiyacını sor ve izni en dar biçimiyle ver: yaklaşık konum, yalnız kullanılırken, tek seferlik; telefonun mikrofon ve kamera simgelerini ve gizlilik panelini oku.
3. Verilmiş izinler düzenli olarak budanır, kullanılmayan uygulamalar ve hesapları kaldırılır; bir başkasının telefonuna onun bilgisi olmadan izleme uygulaması kurmak özel hayatın gizliliğini ihlaldir.

Üç soru

1. Ece, Nilüfer Hanım'ın el feneri uygulamasının istediği izinleri neden reddetti ve uygulamaya ne oldu?
2. Kaan'ın şirketindeki barkod uygulamasının konum izninde sorun neydi ve nasıl düzeltildi?
3. Rehber izni neden yalnız telefon sahibini ilgilendiren bir karar değildir?

Yanıtlar

1. Bir el fenerinin işini yapmak için rehbere, konuma ya da mikrofona ihtiyacı yoktur; Ece "bu uygulama bu izni neden istiyor" sorusunun cevabı olmadığı için üçünü de reddetti. El feneri yine de yandı; izinler uygulamanın asıl işi için gerekli değildi.
2. Uygulamanın konuma her zaman erişme izni vardı; çalışanların konumu vardiyadan sonra, evlerindeyken de kaydediliyordu. Oysa uygulamanın yalnız depoda, kullanılırken konuma ihtiyacı vardı. İzin "yalnız kullanılırken" düzeyine indirildi ve çalışanlara hangi verilerin neden toplandığı yazılı olarak anlatıldı.
3. Rehber, tanıdığın herkesin adını, numarasını ve bazen adresini taşır. Rehber izni verildiğinde, bu insanların bilgisi onlara sorulmadan bir uygulamaya açılır. Bu yüzden rehber izni, başkalarının verisini de etkileyen bir karardır ve en dikkatli verilmesi gerekenlerdendir.

Sonraki derse köprü

Telefon, uygulamalarını bölmelere ayırıyor ve izinlerle kapılarını yönetiyordu. Bilgisayar ise farklı bir düzenle çalışır: orada uygulamalar çoğu zaman oturum açan hesabın bütün yetkisiyle çalışır ve diskteki her şey, bilgisayarı eline geçiren biri için açık olabilir. Ders 8.3 bilgisayarda hesap ve şifrelemeyi ele alıyor: günlük kullanıcı hesabını, disk şifrelemeyi ve güvenlik yazılımını.