Senaryoda karakter yaratmak

• Karakter, baskı altında verilen karardır

  İzleyici bir insanı ne giydiğinden ya da ne söylediğinden değil, bir şey kaybetme pahasına neyi seçtiğinden tanır. Biyografi, ses, görünüş: hepsi o karara hazırlık. Kararı olmayan karakter bir tasvirdir.

• Geçmiş, yalnız şimdiki davranışı açıkladığı kadar yazılır

  Karakterin çocukluğundan bütün bir roman çıkarabilirsin; senaryoya girecek olan, bugünkü bir seçimin altındaki tek tuğladır. Atölye geçmişi “işlevsel biyografi” olarak yazdırır: her satırın sorusu “bu, sahnede neyi değiştiriyor?”

• İstek dışarıdadır, ihtiyaç içeride

  Karakter bir şey ister (dükkânı kurtarmak, maçı kazanmak, katili bulmak) ve çoğu zaman farkında olmadığı başka bir şeye ihtiyaç duyar. İkisi arasındaki gerilim, karakterin hikâye boyunca neden değişmek zorunda kaldığını kurar.

• Çelişki derinliktir

  Tutarlı karakter tahmin edilir; tahmin edilen karakter izlenmez. Derin karakter iki doğruyu aynı anda taşır: çok cömert ama kimseden bir şey kabul etmeyen biri. Çelişki rastgele değil, aynı yaradan iki yöne uzanan bir dal olmalı.

• Karakter tek başına değil, bir sistemin içinde yaşar

  Antagonist, müttefik, sırdaş, aşk ilgisi: hepsi başkarakterin bir yüzünü sınamak için oradadır. Kadrodaki herkes aynı soruya farklı bir cevap verdiğinde karakterler birbirini aydınlatır.

• Gösterilen anlatılandan güçlüdür, ama ikisi de araçtır

  Bir alışkanlık, bir nesne, bir yürüyüş, bir tekrar sayfalarca açıklamadan fazlasını söyler. Bu bir yasak değil, bir öncelik sırasıdır: diyalog da karakter anlatır, yeter ki söylenenle yapılan arasındaki farkı kullansın.

• 01Karakter tohumuCharacter seedBu insanı hikâyeye değer kılan ilk kıvılcım ne?
• 02Dramatik işlevDramatic functionBu hikâyede neden o var, neden başkası değil?
• 03İstek ve somut amaçWant and goalNeyi, ne zamana kadar, neyi kaybetme pahasına istiyor?
• 04İhtiyaç ve yanlış inançNeed and the lieHangi yalana inanıyor ve gerçekte neye ihtiyacı var?
• 05Yara, korku ve savunmaWound, fear and defenceGeçmişte ne oldu ve karakter bugün kendini nasıl koruyor?
• 06Çelişki ve paradoksContradiction and paradoxBu insan aynı anda hangi iki zıt şeyi taşıyor?

• 07Davranışla göstermekCharacterization through behaviourKamera bu insanı hiç konuşmadan nasıl tanıtır?
• 08İlk görünüm ve son görüntüCharacter introduction and final imageSeyirci bu insanı ilk gördüğünde ne öğrenmeli, son gördüğünde ne hissetmeli?
• 09Karakter sesiCharacter voiceAdını kapatsan bile bu repliği kimin söylediğini anlar mıyız?

• 10Karşı güç ve antagonistAntagonist and oppositionBu karakteri en çok ne, kim zorluyor ve neden tam da o?
• 11Kadro ve ilişki haritasıCast design and character webKadrodaki herkes aynı soruya ne cevap veriyor?
• 12Karakter arkıCharacter arcBu insan hikâyenin sonunda başındakinden nasıl farklı, ve bu farkı ne yarattı?

• Dram · uzun metrajHayri UstaBursa’da, Hanlar bölgesinin arka sokaklarından birinde elli yıllık bir saat tamircisi dükkânı işletiyor. Altmış üç yaşında, dul. Dükkânının bulunduğu sıra kentsel dönüşüm kapsamına alınmış; komşuların hepsi imza vermiş, bir o kalmış. Projenin mimarlarından biri, yıllardır doğru dürüst konuşmadığı kızı Zerrin.
• Komedi · uzun metrajFerideFeride kırk bir yaşında, İzmir’de düğün videosu çekiyor. On dört yılda dört yüz düğünü dakika dakika yönetmiş, hiçbirinde kendisi kadraja girmemiş. Kız kardeşi Deniz, dört ay önce tanıştığı Barış’la üç hafta sonra Urla’da evleniyor. Deniz’in tek bir şartı var: “Bu sefer kamera yok. Sen benim şahidimsin.”
• Gerilim · dizi (ilk sezon)Eczacı NevzatDoğu Karadeniz’de, kurgusal bir ilçe olan Sislikaya’da otuz bir yıldır Merkez Eczanesi’ni işleten Nevzat Kalaycı, elli sekiz yaşında, sesini hiç yükseltmeyen saygın bir adam. Kasabanın sırlarını tezgâhından ve nöbet gecelerinin penceresinden biliyor. Yıllardır bu bilgiyle, isimsiz mektuplarla, kasabanın yanlışlarını sessizce “düzeltiyor”. Annesine bakmak için İstanbul’dan dönen gazeteci Defne Arıkan bir örüntü görmeye başladığında, Nevzat onda babasını kırk üç yıl önce bitiren gazete manşetinin geri dönüşünü görüyor.
• Kısa film · 12 dakikaHalimeHalime altmış bir yaşında, Akhisar’ın bir köyünde yaşıyor ve kırk yıldır hiç direksiyona geçmemiş. Kocası Fikret iki ay önce felç geçirdi; haftada üç gün ilçedeki fizik tedaviye gitmesi gerekiyor. Halime bu sabah direksiyon sınavına dördüncü kez giriyor; önceki üçünde de aynı yerde, rampada stop etti. Fikret sınav alanının tel örgüsünün dışında, bir bankta, bastonuyla onu izliyor.
• Dram · uzun metraj · düz arkHemşire NurtenNurten elli dört yaşında, Eskişehir’de bir devlet hastanesinin palyatif bakım servisinde hemşire. Tek bir kuralı var: kendi ölümünü soran hastaya yalan söylemez. İki aile şikâyetinden sonra altı haftalık gözlem süresindeyken servise emekli makinist Yusuf Bey yatıyor. Oğlu Levent, babasının pankreas kanseri olduğunu ondan saklıyor ve servisten de saklamasını istiyor.

• Türe ve mecraya göre karakterCharacter by genre and mediumAynı karakter dosyası on iki dakikalık bir kısa filmde, sekiz sezonluk bir dizide ve bir oyunda aynı biçimde çalışmaz. Bu ek, karakterin özünü koruyup neyi kısaltacağını, neyi büyüteceğini ve neyi oyuncuya bırakacağını gösteriyor.Kısa film karakteri · Uzun metraj karakteri · Dizi karakteri · Komedi karakteri · Korku ve gerilim karakteri · Animasyon ve stilize karakter · Oyun karakteri
• Bakış açısı ve karaktere erişimPoint of view and access to characterOn iki adım karakteri kurdu. Bu ek, seyircinin o karaktere kimin gözünden, ne kadar bilgiyle ve ne kadar yakından baktığını kurar.Kimin hikâyesi? · Bilgiye erişim · Öznel ve nesnel anlatım · Güvenilmez karakter ve anlatıcı · Çoklu bakış açısı · İzleyici ile karakter arasındaki mesafe
• Teşhis: zayıf karakteri onarmakDiagnosing and fixing weak charactersTaslak bitti, okuyan biri “karakter bir yere gitmiyor” dedi. Bu ek, böyle bir cümleyi belirtiden kök nedene, kök nedenden geri dönülecek adıma çevirmeyi gösteriyor.Karakter pasif · Karakteri umursamıyorum · Herkes aynı konuşuyor · Değişim inandırıcı değil · Kötü karakter karton · Yan karakterler kalabalık

• Aristoteles — PoetikaKarakterin (ethos) seçim yoluyla ortaya çıktığı fikri; olay örgüsünün karakterden önce geldiği tartışması.
• Lajos Egri — The Art of Dramatic Writing (1946)Karakterin fizyolojik, sosyolojik ve psikolojik “kemik yapısı”; karakterden doğan çatışma.
• Robert McKee — Story (1997)Karakterizasyon ile gerçek karakter ayrımı: gerçek karakter baskı altında yapılan seçimde görünür.
• Linda Seger — Creating Unforgettable Characters (1990)Karakterin tutarlılığı ve paradoksu, karakter ilişkileri, yan karakterlerin işlevi.
• John Truby — The Anatomy of Story (2007)Zayıflık ve ihtiyaç, psikolojik ve ahlaki ihtiyaç ayrımı, karakter ağı (character web).
• K. M. Weiland — Creating Character Arcs (2016)Karakterin inandığı yalan, istek ile ihtiyaç arasındaki gerilim, pozitif/negatif/düz ark türleri.

Atölyedeki araçlar, sorular ve Hayri Usta vakası Senaryo Akademisi’nin kendi derlemesidir; tek bir kuramcının yönteminin çevirisi değildir. Kuramcıların terimleri farklı adlarla aynı şeyi söylediğinde Türkçe karşılığı öne alındı, sektör karşılığı parantezde verildi. Karakteri kavram kavram işleyen müfredat için: Bölüm III — Karakter Tasarımı.