Tür set piece'i

Ne yapacaksın

Bu oturumda projenin büyük sekansını, yani set piece'ini, kâğıt üstünde kuracaksın. Önce sekansın amacını tek cümleyle yazacaksın: kim neyi başarmaya çalışıyor ve sekans ne zaman bitmiş sayılır. Sonra mekânın kurallarını çıkaracaksın. Türünün izleyicisinin böyle bir sekanstan ne beklediğini ayrı bir listeye dökeceksin.

Asıl iş bir aşama listesi. Her aşamanın karşısına iki şey yazacaksın: önüne çıkan engel ve o aşamada artan şey. Risk mi büyüyor, yardım mı uzaklaşıyor, yoksa elden çıkan şeyin değeri mi? Listenin bir yerinde karakterin vereceği karar duracak. Ardından sekansı başka hiçbir filme taşınamayacak bir görüntü ya da sesle işaretleyeceksin. Sonunda sekansın sonucunu yazacaksın: sonraki sahnede neyin artık eskisi gibi olmadığını.

Masadan kalktığında önünde dolu bir aşama tablosu ve o tabloya bakarak tek oturuşta yazılmış bir sekans taslağı duracak. Tablo, sayfayı bir yıl sonra yeniden açtığında sekansın neden böyle kurulduğunu sana söyleyecek.

Neden bu alıştırma

Büyük sekans türün en görünür sözüdür. Macera izleyicisi bir geçiş, aksiyon izleyicisi bir kovalamaca, korku izleyicisi karanlık bir koridor bekler. İzleyici bu sahne için bilet alır. Yazar da çoğu zaman en çok onu yazmak ister. Tehlike tam burada başlar.

Büyük sekans yazarken yazarın eli büyüklüğe gider. Daha çok su, daha çok kamyon, daha çok gürültü. Sayfa kalabalıklaşır, ama sekans büyümez. Her aşama bir öncekinin daha gürültülü bir kopyasına döner. İzleyici ikinci kopyada sekansın nereye gittiğini bilir ve dikkati dağılır.

Aşama tablosu bu kaymayı sayfada gösterir. Her satıra "burada ne artıyor?" diye sorarsın. İki satırın cevabı aynıysa biri fazladır. Cevap yalnız "daha çok" ise aşama ölçek değiştirmiş, anlam değiştirmemiştir. Tablonun son sütunu bir şey daha yakalar: bedeli hep aynı kişi mi ödüyor? Büyük sekansta bedel el değiştirdikçe yol arkadaşları da sekansa girer.

Karar satırı ikinci bir sınav kurar. Büyük sekansın bütün sesi ve hareketi sonunda bir seçime çıkmalıdır. Seçim olmayınca sekans izlenir ve unutulur; taslaktan çıkarılsa da hikâye yerinde durur. Sonuç satırı bunu ölçer. Sonraki sahnenin ilk satırı sekans yüzünden değişmiyorsa büyük sekans yalnız yer kaplamıştır.

Görkem burada bir ölçüt sayılmayacak, çünkü kimine görkemli gelen kimine boş gelir. Tablonun satırları ise herkes için aynı okunur. Bir aşamada ne arttı, kim ödedi, sekanstan sonra ne değişti: bunlar sayfada gösterilebilir.

Hazırlık

Masaya önce tür vaadi kartını ve beklenen sahneler listesini koy. Elinde yoksa kâğıdın en üstüne iki satır yaz: türün adı ve izleyiciye en büyük sözün.

Taslakta büyük sekansın düşeceği sayfayı bul ve kenarına bir işaret koy. Sekansın eski bir yazımı varsa onu çıktı alıp bu çalışma bitene kadar kenara koy. Tablo bitmeden zarfı açma; eski sayfa elini yönlendirir.

Geniş bir kâğıdı dikine dört bölmeye ayır. Bölmelerin başına aşama, engel, artan şey ve bedeli ödeyen yaz. Altına yedi satır aç. Hepsini doldurmak zorunda değilsin; boş kalan satır da bir bilgidir.

İkinci bir kâğıda sekansta bulunacak herkesin adını sırala. Her adın karşısına o kişinin bu sekanstan ne istediğini kısaca not et. İnsan olmayanları da listeye al: bir hayvan, bir araç, bir kapı. Bir kalem, bir saat ve iki oturuş ayır: biri tablo, biri sayfa için.

Adımlar

Çözümlü örnek

Burcu SON GÖÇ dosyasını rafın üst gözünden indiriyor. Nermin Hanım dere kartını masanın ortasına koyuyor. "Bu yolun en büyük sahnesi bu," diyor. "Ama taslakta üç ayrı yere dağılmış."

Burcu notlarını açıyor. Bir oylama, bir oğlak, bir deve. Atölye bunları tek sekansa diziyor. Amaç cümlesini Burcu yazıyor: kervan kabarmış dereyi bir hayvan bile kaybetmeden karşı kıyıya geçirir. Emre altına ikinci bir amaç ekliyor. Halis köprüden dolaşmak istiyor, çünkü köprünün öbür ucunda tüccarın kamyonu bekleyebilir. Kâmil Dede bunu bilmiyor.

Mekânın kurallarını Selim sıralıyor. Su yağmurdan sonra kabarmış. Yukarıdaki sığ yer bir bostanın hemen yanında. Aşağıdaki geçitte akıntı ayak alıyor. Köprü asfaltta, uzakta. Tür beklentisini Emre yazıyor: suyun bedeni sınaması, birinin akıntıya kapılması, son anda uzanan bir el. Atölye ilk ikisini karşılamaya, üçüncüsünü dönüştürmeye karar veriyor.

Aşama tablosu beş satır tutuyor. Birincisi kıyıda, akşam. Kâmil Dede beklemek istiyor, Halis köprüyü. Oy ellerle değil adımlarla veriliyor. Nazan babasının yanında, Koray çekiyor, Ela amcasının yanına geçiyor. Artan şey kervanın içindeki ayrılık.

İkincisi sabah, bostanın yanında. Kıyıdaki kadın kervanı aşağıya gönderiyor; hayvanlar onun ekinine girmesin. Artan şey zeminin zorluğu. Üçüncüsünde keçiler geçiyor ve bir oğlak akıntıya kapılıyor. Mesut ipi getiriyor; gözü oğlakta değil, Sarıkız'da. Ela dizine kadar suya giriyor. Suda artık bir insan var ve bedeli ödeyen Ela'nın soğuktan kızaran bacakları.

Dördüncüsünde Sarıkız kıyıda çöküyor. Kâmil Dede keçilerle karşı kıyıya geçmiş. Rehberle aradaki mesafe büyüyor.

DIŞ. DERE KIYISI — SABAH

HALİS yuları çeker. SARIKIZ dizlerini kırar, kumun üstüne çöker.

Karşı kıyıda KÂMİL DEDE bir şey seslenir. Ağzı açılır, kapanır. Yalnız su duyulur.

Selim bu sayfayı beğeniyor, ama taşıma sınavına sokuyor. Sesi duyulmayan dede güzel, ama bunu her dere sahnesine koyabilirsin. Atölye özgün unsuru başka yerde arıyor. Üç aday çıkıyor: suyun sesi, Halis'in cebinde çalan telefon ve Koray'ın kamerası. Taşıma sınavında suyun sesi düşüyor. Telefon da düşüyor; her gerilimde bir telefon çalar. Kamera kalıyor, çünkü kervanı kartpostala çevirmek isteyen bir bakış yalnız bu taslakta var.

Beşinci aşama kararın yeri. Koray kamerayı bir taşın üstüne bırakıyor ve yuları tutuyor. Ela yuları ondan alıyor, önden suya giriyor. Bu satırda bedeli iki kişi ödüyor: Koray çekimini, Ela telefonunu.

Kameranın kırmızı ışığı yanar. Çerçevede boş kıyı, bir bostan çiti.

Suyun ortasında Ela'nın cebinden TELEFONU kayar. Ela bakar. Eli yuları bırakmaz.

Sarıkız bir adım atar. Bir adım daha.

Burcu bir satırı atölye denemesi olarak işaretliyor: Ela telefona uzanmıyor. Karar akşamki adımını tersine çeviriyor. Akşam yol bitsin diye amcasının yanında durmuştu. Şimdi yolun en ağır yükünü kendi elinde karşıya taşıyor. Son anda uzanan el de dönüşüyor. El birini kurtarmıyor, bir şeyi bırakıyor.

Selim itiraz ediyor: Ela'nın kararı fazla temiz, bir an bile tereddüt etmiyor. Burcu "Ela bakar" satırını yerinde tutuyor; tereddüt o bakışta.

Sonucu Burcu yazıyor. Sonraki sahnenin ilk satırında Sarıkız Ela'nın peşinden yürüyor. Ela Koray'a ilk kez adıyla sesleniyor. Kamera bütün sekansı kaydetti, ama yanlış kıyıyı. Telefonun nereye gittiğini sayfa söylemiyor. Emre soruyor: kervan köprüye hiç gitmedi, Halis'in planı ne oldu? Burcu tablonun son satırına tek bir kelime ekliyor: ertelendi. Plan bozulmadı, yalnız bu sabah kullanılmadı.

Kendini değerlendir

Sayfa yazıldıktan sonra tabloyu yanına al ve her soruyu satırına göre cevapla.

Amaç cümlende bir bitiş çizgisi var mı? Sekansın ne zaman bittiğini bilmeyen izleyici aşamaları da izleyemez.

Sekansta ikinci bir amaç taşıyan biri var mı? Herkes aynı şeyi istiyorsa büyük sekans yalnız doğayla bir yarışa döner.

Mekânın her kuralı en az bir aşamaya bağlı mı? Bağlanmayan kural sayfada güzel durur, sekansı ise itmez.

Tür beklentilerinden hangisini karşıladığını, hangisini dönüştürdüğünü tek tek yazdın mı? Dönüştürdüğün beklentinin yerine ne koyduğunu söyleyebiliyor musun?

Tablonun "artan şey" sütununda aynı kelime iki kez geçiyor mu? Geçiyorsa iki aşama birbirinin kopyası olabilir.

Bedeli ödeyen sütunu tek bir kişiyle mi dolu? Büyük sekansta bedel el değiştirdikçe grup canlanır.

Karar bir hareketle mi veriliyor? Karakter kararını söylüyorsa sahneyi bir kez daha, repliksiz dene. Karar repliksiz de okunuyorsa replik fazlaymış.

Özgün unsurun taşıma sınavından geçti mi? Adlarını değiştirip başka bir hikâyeye koyabildiğin unsur sekansı işaretlemez.

Sonuç satırların sekans çıkarılınca kayboluyor mu? Kaybolmuyorsa sekans hikâyeden kopuk duruyor.

Yazdığın sayfada her aşamanın başlangıcı işaretli mi? İşaretleyemediğin aşama sayfada yok demektir.

Eski taslakla yeni sayfa arasında en az bir aşama değişti mi? Hiçbir şey değişmediyse tabloyu sayfaya göre doldurmuş olabilirsin, sayfayı tabloya göre değil.

Yaygın tuzaklar

Varyasyonlar

Sonraki adım

Derenin karşı kıyısında hiçbir şey kapanmadı. Ela'nın telefonu kayıp, Halis'in planı ertelenmiş, yayla hâlâ uzakta. Ela'nın derede verdiği karar bir sekansı bitirdi, ama yolculuğun büyük sorusuna cevap vermedi. O sorunun cevabı yolun sonunda bekliyor. Sıradaki birimde kendi finalinin önüne oturacaksın. Türünün sorusunu son sahnede kim kapatıyor: karakterin kendi eli mi, yoksa yoldan gelen bir rastlantı? Kapattığı şeyi ertesi gün geri açabilir mi? Aşama tablosundaki karar satırı bu sınav için iyi bir başlangıç.