Ne yapacaksın
Bugün büyük çizgiden sahneye iniyorsun. Filminin sahnelerini birer karta yazacaksın, her kart aynı dokuz alanla. Kartın başına sahnenin sıra numarasını, mekânını ve zamanını koyacaksın. Sonra sahnenin kimin gözünden görüldüğünü yazacaksın. Ardından sahnenin iç motorunu dolduracaksın: o sahnedeki karakter ne istiyor, ona ne engel oluyor, istediğini almak için hangi yolu deniyor. Sahnede seyirciye ya da karakterlere hangi bilginin açıldığını not edeceksin. Sahnenin hangi değerden hangi değere döndüğünü tek bir okla göstereceksin. Son olarak bu sahnenin bir sonrakine nasıl bağlandığını yazacaksın. Bütün kartlar dolduğunda, alanları boş kalan ya da komşusuyla aynı biçimde dolan kartları arayacaksın. Çıktı, filminin bütün sahnelerini kapsayan bir kart destesi olacak.
Neden bu alıştırma
Şimdiye kadarki alıştırmalar filmi yukarıdan gördü: zincir, merdiven, iskelet, harita, alt öykü. Ama seyirci filmi yukarıdan görmez. Onu sahne sahne yaşar. Büyük çizgi ne kadar sağlam olursa olsun, sahnelerin içi boşsa film yavaş ve bulanık akar. Sahne kartları büyük çizgiyi sahnenin içine taşır.
Dokuz alanın her biri sahneye ayrı bir soru sorar. Amaç ve engel sahnenin çatışmasını kurar. Taktik karakterin bu çatışmaya nasıl yaklaştığını gösterir ve karakteri tanıtır. Bilgi alanı, sahnenin hikâyeye neyi eklediğini söyler. Dönüş, sahnenin başında ve sonunda bir şeyin değişip değişmediğini sınar. Bağlantı alanı ise sahnenin yalnız durmadığını, bir sonrakine bir şey bıraktığını gösterir.
Kartların en büyük yararı karşılaştırmadır. Bir sahne tek başına okunduğunda iyi görünebilir. Destenin içinde ise aynı dönüşü, aynı bilgiyi ya da aynı taktiği taşıyan başka bir kartla yan yana düşer. Boş kalan bir alan da hemen göze çarpar. Engeli olmayan bir kart, çatışmasız bir sahnedir. Dönüşü olmayan bir kart, filmde yer kaplayan ama hiçbir şeyi değiştirmeyen bir sahnedir.
Hazırlık
Sekiz sekanslık çalışma haritanı ve dönüm noktaları haritanı önüne koy. Kartlar bu haritaların altına dizilecek. Her sekansın altında o sekansa ait kartlar dursun.
Boş kartlara dokuz alanı önceden yaz: sıra numarası, mekân ve zaman, bakış açısı, amaç, engel, taktik, bilgi, dönüş, bağlantı. Alanların sırası her kartta aynı olsun. Aynı sıra, kartları yan yana karşılaştırmayı kolaylaştırır. Gözün her kartta aynı yere bakmayı öğrenir.
Dönüş alanı için bir değer listesi hazırla: güven, şüphe, yakınlık, uzaklık, umut, korku, güç, güçsüzlük. Dönüşü yazarken bu kelimelerden birinden ötekine bir ok çizeceksin.
Adımlar
Çözümlü örnek
Emre Nöbet'in ikinci ve üçüncü sekanslarından dört kartı dolduruyor.
Kart: ikinci gece, hastane otoparkı, Murat'ın arabası. Bakış açısı Murat. Amaç: Serkan'ın bıraktığı notu okumak ve ne yapacağına karar vermek. Engel: notta yazanın ağırlığı ve kardeşinin kaçışı. Taktik: notu katlayıp iç cebine koyuyor. Bilgi: seyirci notta babanın günlerine dair bir kelime olduğunu öğreniyor, Kadir öğrenmiyor. Dönüş: güven → sır. Bağlantı: notun içeriği seyircide, Kadir'de değil. Bu fark son geceye kadar her sahneyi geriyor.
Kart: kantin, ertesi gün, öğleden sonra. Bakış açısı Kadir. Amaç: babanın söylediği adın kime ait olduğunu öğrenmek. Engel: evde öğrenilmiş bir susma. Taktik: Kadir bir kez soruyor, sonra bakmadan bekliyor. Bilgi: "Amcamız." Bir duraksama. "Evde adı geçmezdi." Bir duraksama daha. "Cenazesine bile gitmedi." Dönüş: bilmemek → yasak bir ad. Bağlantı: bir bardak yere düşüyor, Kadir irkiliyor; ad artık bir yüzü olmayan bir yara.
Kart: beşinci gece, akşam devri, koridor. Bakış açısı Kadir. Amaç: Murat'tan nöbeti devralmak. Engel: dün geceki gerginlik, geri çevrilmiş bir bardak. Taktik: Murat yine iki bardakla geliyor. Bilgi: yeni bilgi yok. Dönüş: uzaklık → yakınlık. Kadir bu kez bardağı alıyor. Bağlantı: küçük bir yumuşama, ama ikinci perdenin geri kalanına bir kapı bırakıyor. Kart sessiz, ama okun yönü değişiyor ve bu değişim bütün sekansın havasını çeviriyor.
Kart: son gece, koridor, gece. Bakış açısı Kadir. Amaç: taburcu kâğıdını imzalamak ya da imzalamamak. Engel: yerdeki not ve kendi kaçma alışkanlığı. Taktik: gözü önce dışarı çıkan kapıya kayıyor, ardından kâğıda iniyor. Bilgi: Kadir notu yerden alıyor ama okuyup okumadığını film göstermiyor; seyirci notta ne yazdığını zaten biliyor. Dönüş: kaçmak → üstlenmek. Bağlantı: taburcu sabahı, asansör, tekerlekli sandalye.
Emre destenin geri kalanını da dolduruyor ve bir kartta takılıyor. İkinci gecenin ilk yarısı: Kadir babasının yanında sessizce oturuyor. Engel alanı boş, dönüş alanında "yalnızlık → yalnızlık" yazıyor. Sahne güzel ama dönmüyor. Emre onu bir sonraki kartla birleştiriyor: Kadir oturuyor, Serkan kapıda beliriyor ve onu konuşmaya çağırıyor. Kadir bir sigara bahanesiyle çıkıyor. Birleşen kartın artık bir engeli ve bir dönüşü var: sessizlik → kaçış.
Son olarak oklara bakıyor. Sır, yasak ad, yakınlık, üstlenmek. Okların yönü bir dalga çiziyor: aşağı, aşağı, yukarı, yukarı. Emre kantinin ardından gelen yumuşamanın, dalgayı tam doğru yerde döndürdüğünü görüyor. Bir de taktik alanına bakıyor. Kadir'in taktiği iki kartta kaçmak, son gece ise kaçış yoluna bakıp kalmak. Alışkanlık doruğun hemen öncesinde kırılıyor.
Kendini değerlendir
Desteni bitirdiğinde her karta şu sorularla bak.
Her kartta dokuz alanın hepsi dolu mu? Boş bir alan, sahnenin eksik olduğu yeri gösterir.
Engel alanı boş olan kart var mı? Engelsiz bir sahne, çatışmasız bir sahnedir.
Aynı karakter bütün kartlarda aynı taktiği mi kullanıyor? Kullanıyorsa, bu tekrar bir yerde kırılıyor mu? Kırıldığı kartı işaretle ve haritadaki yerine bak: bir dönüm noktasının yakınında mı?
İki kartta aynı bilgi açılıyor mu? Açılıyorsa biri gereksiz olabilir.
Dönüş okunun iki ucunda aynı kelime var mı? Dönmeyen sahne ya birleşmeli ya da bir dönüş kazanmalı.
Bakış açısı değişen kartlarda bu değişimin bir nedeni var mı? Seyirci başkarakterin bilmediği bir şeyi öğreniyorsa, bu bilgi farkı bir gerilim üretiyor mu?
Bağlantı alanında "sonra" kelimesi geçen kart var mı? O iki kart yan yana duruyor, ama biri ötekini doğurmuyor.
Dönüş oklarının yönü bir dalga çiziyor mu, yoksa uzun bir düz çizgi mi? Düz çizginin olduğu yerde seyircinin dikkati düşer.
Yaygın tuzaklar
Yaygın yanlışKartı sahnenin özeti gibi yazmak.
Kart sahnenin hikâyesini anlatmaz, onun iç motorunu gösterir. Amaç, engel ve dönüş yazılmadan yazılan bir özet, sahnenin neden var olduğunu söylemez.
Yaygın yanlışFilmin genel amacını her karta kopyalamak.
Her sahnenin kendi küçük amacı olmalı. "Babasının yanında olmak" bütün filmin amacıdır, bir sahnenin değil.
Yaygın yanlışEngeli yalnızca dış bir güç sanmak.
Bir karakterin kendi korkusu, alışkanlığı ya da utancı da bir engeldir. Sessiz sahnelerin engeli çoğu zaman içeridedir.
Yaygın yanlışTaktik alanını boş bırakmak.
Taktik, karakteri tanıtan alandır. İki karakter aynı engelle farklı taktiklerle karşılaştığında birbirinden ayrılır.
Yaygın yanlışDönüşü olaydan çıkarmak.
Dönüş bir olay değil, bir değerin değişimidir. Bir sahnede çok şey olabilir ama hiçbir değer değişmeyebilir.
Yaygın yanlışBakış açısını rastgele değiştirmek.
Başkarakterin olmadığı her sahne, seyirciye bir şey göstermek için orada olmalı. Yoksa seyirci kimin hikâyesini izlediğini unutur.
Yaygın yanlışDönmeyen sahneyi korumak.
Sevilen bir sahne de dönmüyorsa filmde bir durak olur. Komşu sahnelerden biriyle kaynaştır ya da içine bir dönüş koy.
Yaygın yanlışBilgi alanını yalnızca seyirci için doldurmak.
Karakterin öğrendiği ile seyircinin öğrendiği farklı olabilir. Bu farkı yazmamak, sahnenin en güçlü gerilim kaynağını görünmez bırakır.
Yaygın yanlışBağlantı alanını bir sonraki sahnenin özetiyle doldurmak.
Bağlantı, bu sahnenin bıraktığı şeydir, bir sonrakinin ne olduğu değil.
Yaygın yanlışKartları sırasız okumak.
Kartın değeri destenin içindeki yerinden gelir. Sırayla okunmayan kartlar, dalgayı ve tekrarları göstermez.
Varyasyonlar
Sonraki adım
Elinde artık her sahnenin iç motorunu gösteren bir deste var. Sıradaki alıştırmada tek bir sahneyi alıp beş farklı dönüşle yeniden yazacaksın: güvenden şüpheye, güçsüzlükten güce, yakınlıktan uzaklığa, umuttan korkuya, yenilgiden fırsata. Aynı olayın, dönüşü değişince nasıl başka bir sahneye dönüştüğünü göreceksin. Bugün doldurduğun dönüş alanı, o alıştırmanın çıkış noktası olacak. Desteden bir kart seçip onu beş kez, her seferinde başka bir okla yeniden kuracaksın.