Neden–sonuç zinciri

Ne yapacaksın

Bugün kendi hikâyenin iskeletini on olaya indireceksin ve bu on olayı tek bir zincire bağlayacaksın. Her olayı ayrı bir karta yazacaksın, tek cümleyle, bir eylem olarak. Sonra kartları yan yana dizip aralarına iki bağlaçtan birini koyacaksın. Biri sebebi, öteki engeli taşıyor: "bu nedenle" ve "fakat". İki kart arasına bu iki kelimeden hiçbiri oturmuyorsa ve oraya yalnızca "ve sonra" yazılabiliyorsa, zincirin koptuğu yeri bulmuşsun demektir. Kopuk halkaların çoğunda eksik olan şey bir karardır: karakterin seçmediği, yalnızca başına gelen bir şey. O kararı yeni bir kartla ekleyeceksin. Son olarak zincirdeki tesadüfleri işaretleyecek ve sorunu çözen her tesadüfü bir karakter eylemine çevireceksin. Çıktı, on ya da on iki karttan oluşan, her halkası adlandırılmış bir zincir olacak.

Neden bu alıştırma

Bir hikâyeyi oluşturan olaylar, yazarın zihninde çoğu zaman sağlam bir bütün gibi durur. Yazar her olayın nereden geldiğini bilir, çünkü onları o düşünmüştür. Ama seyirci yazarın zihnini görmez. Yalnızca ekrandaki olayları görür, ve iki olay arasındaki bağ sayfada yoksa, seyirci için o bağ da yoktur. Bu alıştırma, yazarın kafasındaki bağları sayfaya çıkarmaya zorlar.

İki bağlaç bunu yapmanın en kısa yoludur. "Bu nedenle", bir olayın bir öncekinden doğduğunu söyler. "Fakat", bir olayın bir öncekini engellediğini ya da yön değiştirdiğini söyler. İkisi de hikâyeyi ileri iter. "Ve sonra" ise yalnızca bir sıra bildirir. İki olayın ardı ardına geldiğini söyler, ama biri ötekinden bir şey almaz. Böyle bir zincir bir hikâye değil, bir liste gibi okunur.

Kopukluğun en sık sebebi karar eksikliğidir. Olaylar karakterin başına gelir, ama karakter hiçbir şey seçmez. Karar eklendiğinde zincir kendiliğinden bağlanır, çünkü bir karar hem bir öncekinin sonucudur hem de bir sonrakinin sebebi. Tesadüf ise zincirin en sinsi zayıflığıdır. Sorunu büyüten bir tesadüf hikâyeye yük ekler ve seyirci onu kabul eder. Sorunu çözen bir tesadüf ise karakterin emeğini elinden alır.

Hazırlık

Masana on boş kart ya da on satırlık bir kâğıt koy. Yanına hikâyenin tek cümlelik özetini ve ana dramatik sorusunu yaz. Olayları seçerken bu soruya bak: her olay ya soruyu cevaba yaklaştırmalı ya da cevabı uzaklaştırmalı. Soruya dokunmayan bir olay zincire girmesin.

Olayları eylem olarak yaz. "Kadir üzgün" bir olay değil, bir durumdur. "Kadir koridordan kaçar" bir olaydır. Her kartta bir özne ve bir fiil olsun. Olayları kronolojik sıraya diz, anlatım sırasına değil. Geri dönüşler ya da sıçramalar varsa, onları şimdilik olayın gerçekte olduğu yere koy.

Kartların altına iki kalem hazırla: biri bağlaçlar, öteki eksik kararlar ve tesadüfler için. İki rengin olması, sonradan hangi halkayı neden değiştirdiğini görmeni kolaylaştırır.

Adımlar

Çözümlü örnek

Emre, Nöbet'in ilk taslağından on olay çıkarıyor ve kartlara yazıyor. Kadir hastaneye gelir ve babasının yanına oturur. Murat gelir. Serkan bir not yazıp Murat'a bırakır. Baba geceleri bir isim sayıklar. Kardeşler kantinde oturur ve Murat amcayı anlatır. Son gece not yere düşer ve Kadir onu okur. Kadir taburcu kâğıdını imzalar. Baba eve döner. Kadir çekmecede fotoğrafı ve defteri bulur. Kuzen bir gün kapıyı çalar. Aile üç bardak çay içer.

Bağlaçları yerleştiriyor. Kadir hastaneye gelir, ve sonra Murat gelir. İlk halka kopuk. Murat'ın gelişi Kadir'den hiçbir şey almıyor. Emre araya bir karar ekliyor: Murat geceleri kalacağını söyler, fakat Kadir "Geceler benim" der. Bu nedenle Kadir geceleri hastanede. Bu nedenle babanın gece sayıkladığı adı o duyuyor. Halkalar bağlanıyor.

Serkan'ın notu da havada. Neden bir not yazıyor? Emre bir karar daha ekliyor: Serkan ikinci gece Kadir'le konuşmak ister, fakat Kadir bir sigara bahanesiyle kaçar. Bu nedenle Serkan durumu bir nota yazar ve Murat'a bırakır. Bu nedenle Murat notu okur ve saklar. Kaçış bir karar, not onun sonucu, saklanması bir başka karar.

Sonra bir tesadüf: son gece not yere düşüyor. Emre işaretliyor, sonra düşünüyor. Bu tesadüf Kadir'in sorununu çözüyor mu? Hayır, büyütüyor. Gecenin ortasında, kaçtığı bilgi Kadir'in ayaklarının dibinde duruyor. Tesadüf ona bir yük yüklüyor. Bu nedenle Kadir imzalıyor. Emre tesadüfü bırakıyor.

Asıl sorun zincirin sonunda. Kuzen bir gün kapıyı çalar. Neden o gün? Neden hiç? İlk taslakta kuzen o hafta başka bir iş için şehre gelmiş ve tesadüfen uğramıştı. Bu tesadüf filmin en büyük sorununu, babanın sessizliğini, kimsenin emeği olmadan çözüyordu. Emre onu bir zincire çeviriyor. Baba eve döner, fakat Kadir çekmeceye uzandığında baba "Dokunma oraya" der. Kadir bir sabah tereddüt eder, ertesi sabah çekmeceyi açar. Bu nedenle defteri bulur. Defterin arka kapağında bir kasaba bakkalının numarası var. Bu nedenle Kadir bakkalı arar ve bir mesaj bırakır. Fakat mesaj bir gün geç iletilir ve otobüs yolda bozulur. Bu nedenle kuzen günler sonra, yorgun, bir çantayla kapıyı çalar.

Kuzenin gelişi artık Kadir'in iki kararına bağlı: çekmeceyi açmak ve bakkalı aramak. Gecikme ise sorunu büyüten bir aksilik. Zincir on dört karta çıktı. Emre son okumayı yapıyor ve kantindeki anlatımın zinciri kırmadan kısalabileceğini görüyor. Kantin kartı kalıyor, ama tek bir soruya ve üç satırlık bir cevaba iniyor.

Kendini değerlendir

Zincirini bitirdiğinde aşağıdaki soruları tek tek sor. Her biri zincirin ayrı bir yanını sınar.

On olayın her biri bir eylem mi, yoksa bazıları bir durum ya da duygu mu? Duygu kartları zinciri yavaşlatır, çünkü bir duygu kendi başına bir sonrakini doğurmaz.

Başkarakter kartların çoğunda özne mi? Yalnızca birkaçında özneyse, zincirin gerçek sahibi başka biri olabilir.

Bağlaçların dağılımı dengeli mi? Yalnızca "bu nedenle" ile kurulan bir zincir engelsiz, yalnızca "fakat" ile kurulan bir zincir kazançsız bir hikâye anlatır.

Kaç "ve sonra" buldun ve kaçını onardın? Onaramadığın bir halka varsa, o halkanın iki yanındaki kartlardan biri zincire ait olmayabilir.

Eklediğin her karar kartında karar karakterin kendisine mi ait? Başkası onun yerine karar veriyorsa, eklediğin kart bir karar değil bir olaydır.

Kalan her tesadüf karakterin sorununu büyütüyor mu? Tek bir çözücü tesadüf bile, finalin ağırlığını azaltabilir.

Zinciri bir arkadaşına bağlaçlarıyla birlikte sesli oku. Arkadaşın hangi halkada "neden?" diye sordu? O halka hâlâ zayıf.

Yaygın tuzaklar

Varyasyonlar

Sonraki adım

Elinde artık her halkası adlandırılmış bir zincir var. Olaylar birbirinden doğuyor ve kararlar karakterin elinde. Sıradaki alıştırma bu zincirin gerilimine bakıyor. Engelleri bir merdiven gibi dizeceksin: küçük bir engelden ilk başarısızlığa, ilişkisel bir bedelden zaman baskısına, ahlaki bir ikilemden geri dönüşü olmayan bir sonuca ve nihai yüzleşmeye. Bugün kurduğun zincir o merdivenin iskelesi olacak. Her basamak, zincirdeki bir halkaya yaslanacak.