Geliştirme paketi

Ne yapacaksın

Bugün kendi senaryonun geliştirme paketini tek bir dosyada toplayacaksın. Paket yedi belgeden oluşur. Logline, bir paragraflık özet, sinopsis, beat sheet, adım dökümü (step outline), karakter dosyası ve dünya özeti. Bu belgelerin çoğunu daha önce ayrı ayrı yazmış olabilirsin. Bugün onları yeniden yazmayacaksın. Kısaltacak, aynı taslağa bağlayacak ve birbiriyle sınayacaksın. Belgelerin hepsi tek bir hikâyeyi taşır, yalnız boyları farklıdır. Biri tek cümle, biri kırk sahne. Okur hangisini açarsa açsın aynı filmi bulmalı. Bu yüzden zamanının çoğu belgeleri yan yana koyup aralarındaki kaymaları aramaya gidecek. Gün sonunda masanda tek dosyalık paket duracak. Yanında bir çapraz sınama kâğıdı ve kâğıdın öncesiyle sonrasını gösteren uyuşmazlık sayısı olacak. Sayı sıfıra inmeden paket gönderilmez.

Neden bu alıştırma

Belgeler farklı zamanlarda yazılır. Logline belki aylar önce, ilk taslaktan bile önce yazıldı. Sinopsis ikinci taslağın ardından geldi. Adım dökümü ise senaryo yeniden kurulurken defalarca değişti. Her belge yazıldığı günün hikâyesini taşır. Senaryo ilerledikçe eski belgeler geride kalır ve kimse onlara dönmez.

Bir yapımcının ekibi bu belgeleri farklı kişilere dağıtır. Logline'ı bir yönetici okur, sinopsisi bir okur, karakter dosyasını oyuncu seçimine bakan biri. Birbirleriyle konuştuklarında aynı filmden söz etmeleri gerekir. Sinopsiste kalan bir karakter, özette gidiyorsa toplantı o soruyla geçer. Senaryonun kendisi tartışılmaz.

Tutarsızlık bir de yazara bir şey söyler. Belgeler arasında kayan yer, çoğu zaman hikâyenin henüz karar verilmemiş yeridir. Sonu belgeden belgeye değişiyorsa yazar sonu henüz seçmemiştir. Bir sahnenin yeri değişiyorsa o sahnenin işi belirsizdir. Paketi sınamak, senaryoyu bir kez daha yukarıdan okumaktır. Bu kez her uzunlukta ayrı ayrı. Alıştırma sana belgeyi bir ayna gibi kullanmayı öğretir. Senaryoda göremediğin karar, kısaltılmış hâlinde açıkça ortaya çıkar. Yüz sayfalık bir dosyada bir sahnenin yeri gözden kaçabilir. Tek sayfalık bir listede aynı sahnenin yanlış yerde durduğu ilk bakışta görünür. Sınamanın bir yararı da gönderimden sonra çıkar. Bir okur bir belgeden soru sorduğunda öbür belgeler aynı cevabı verir. Yazar telefonda hangi taslaktan konuştuğunu düşünmek zorunda kalmaz.

Hazırlık

Senaryonun son taslağını aç. Kapaktaki taslak satırını bir kâğıda yaz. Bütün belgeler bu satıra bağlanacak.

Daha önce yazdığın geliştirme belgelerini topla. Eksik belge varsa adını listeye yaz. Onu bugün senaryonun son hâlinden, kısa tutarak yazacaksın. Her belgenin hangi tarihte yazıldığına bak ve kenarına not et.

Yeni bir belge aç ve başına "Geliştirme paketi" yaz. Altına senaryonun adını, yazar adını ve taslak satırını koy.

Ayrı bir kâğıda "çapraz sınama" yaz. Altına altı satır aç: logline ile sinopsis, özet ile sinopsis, sinopsis ile beat sheet, beat sheet ile adım dökümü, karakter dosyası ile adım dökümü, dünya özeti ile adım dökümü. Her satırın yanında iki sütun aç; birinin başına "önce", ötekine "sonra" yaz. İki renk kalem al. Biri uyuşmazlık, öbürü düzeltme için.

Adımlar

Çözümlü örnek

Nermin Hanım tahtaya yalnız bir satır yazıyor: "Tek dosya, tek taslak satırı." Emre'nin masasında Nöbet'in belgeleri ayrı ayrı duruyor. Kart, logline, kısa özet, sinopsis, beat sheet, adım dökümü, karakter sayfaları ve dünya dosyası. Hepsi farklı haftalarda yazıldı. Emre bunları kısaltıp tek bir dosyada toplayacak. Kartı dışarıda bırakıyor, onun işini artık logline görüyor. Kapağa şunu yazıyor:

NÖBET — GELİŞTİRME PAKETİ

yazan

Emre

Üçüncü taslak (düzeltilmiş), iki Nisan

İlk sınama logline ile sinopsisin sonu. Emre uzun logline'ı paketin başına koyuyor. Logline şunu vaat ediyor: babanın sırrını taşıyan, en geç gelen ağabeydir. Okurun aklında bir soru açılıyor. Küçük kardeş bunu ne zaman öğrenecek? Emre sinopsiste bu vaadin cevabını arıyor. Cevap kantin paragrafında duruyor. Murat babanın hastalığını aylardır bildiğini söylüyor. Bu sınama temiz çıkıyor.

Kısa özette ise bir sorun var. Özeti iki taslak önce yazmıştı. Şimdi iki sonu alt alta koyuyor:

ÖZET: Murat sonunda kalır.

SİNOPSİS: Murat orada değildir; kalıp kalmadığını film söylemez.

İki belge iki ayrı son anlatıyor. Emre senaryoyu açıyor. Taburcu sabahında Murat görünmüyor. Son gecenin mesajı da okunmuyor. Senaryo haklı. Emre özetin cümlesini değiştiriyor: Murat'ın kalıp kalmadığını film söylemez. Selim bir şey daha buluyor. Özette gece hemşiresi adıyla anılmış. Ad bütçesi yalnız Kadir ile Murat'a yetiyor. Figen yeniden "gece hemşiresi" oluyor.

Sonra beat sheet ile adım dökümü. Emre her adımın kenarına beat sırasını yazıyor. Tahlil sabahının adımına on yazıyor. Sonraki adım dördüncü akşam, kenarına on iki düşüyor. Ondan sonraki araba adımına on bir. Sayı orada bir kez geriye düşüyor. Beat sheet'te Murat notu dördüncü akşamdan önce okuyor. Adım dökümünde ise araba adımı dördüncü akşamdan sonra duruyor. Adım dökümü daha eski bir sıradan kalmış. Emre senaryoya bakıyor. Senaryoda arabadaki not, "O halleder" akşamıyla dördüncü akşam arasında geçiyor. Emre adımı bir öne alıyor ve numaraları yeniden veriyor. Kantin yine otuz birinci adımda kalıyor, çünkü ikisi de ondan önce.

Dördüncü sınama dünya özetiyle yapılıyor. Dünya özetinin ilk kuralı belli: gece odada tek refakatçi kalır. Adım dökümünde dördüncü akşamın başlığı ise hâlâ GECE diyor. Aynı adımda iki sandalye dolu. Kural ile başlık çelişiyor. Senaryoda sahne AKŞAM. Emre adım başlığını senaryoya çekiyor.

Karakter sayfaları son sırada. Kadir'in bilgi satırı şunu diyor: hastalığı kantinde ağabeyinden öğrenir. Emre karşısına adım otuz biri yazıyor. Adım dökümünün bilgi hanesi aynı adımda aynı şeyi söylüyor. Ses örneklerini senaryoda arıyor. Murat'ın "Bunu yarın doktorla netleştirelim." repliği sayfada birebir duruyor. Babanın sayfasındaki "Doktor gelince sorarsın. O bilir." de öyle. Murat'ın sayfasına bir sınır notu ekleniyor: Murat'ın sonu açık bırakıldı, oyuncu kendi gerekçesini kurabilir. Böylece özet, sinopsis ve karakter dosyası aynı sonu üç ayrı biçimde söylüyor.

Emre çapraz sınama kâğıdını kapatıyor. "Önce" sütununda dört uyuşmazlık var. Biri özet ile sinopsis satırında, biri ad bütçesinde. Biri beat sheet ile adım dökümünde, biri dünya özeti ile adım dökümünde. "Sonra" sütununda hepsi sıfır. Nermin Hanım yalnız bir şey soruyor: "Senaryoya bir şey yazdın mı?" Emre başını sallıyor. Bütün düzeltmeler belgelerdeydi. Senaryo, düzeltilmiş dosyanın iki Nisan'daki hâliyle kaldı.

Kendini değerlendir

Paketi kapatmadan önce şu sorularla bir kez daha bak.

Her belgenin başında aynı taslak satırı var mı? Senaryonun kapağındakiyle harfi harfine aynı mı?

Logline'ın açık bıraktığı sorunun cevabını sinopsiste gösterebiliyor musun? Altını çizdiğin cümleyi bir başkasına okut. Aynı cümleyi o da buluyor mu?

Özetin son cümlesi ile sinopsisin son paragrafı aynı sonu mu anlatıyor? Biri kesin, öbürü açık konuşuyorsa okur iki ayrı film okur.

Adım dökümünün kenarındaki beat sıraları baştan sona hep artıyor mu? Azalan bir yer kaldıysa kenarına gerekçesini yazdın mı?

Karakter dosyasındaki her bilgi satırı adım dökümünde aynı adımda mı geçiyor? Bir karakter bir şeyi iki ayrı adımda öğreniyorsa okur hangisine inanacağını bilemez.

Ses örneklerinin hepsi senaryoda birebir duruyor mu?

Dünya özetinin her kuralı adım dökümünde sınandı mı? Kuralı bozan bir sahne kaldıysa o bilinçli bir istisna mı, yoksa bir başlık hatası mı?

Çapraz sınama kâğıdının "sonra" sütunu sıfır mı? Sıfır değilse açık kalan satır senaryodaki bir karardan mı geliyor? Öyleyse o kararı bugün mü vereceksin, yoksa paketi bekletecek misin?

Yaygın tuzaklar

Varyasyonlar

Sonraki adım

Paketin bütün belgeleri aynı filmi farklı uzunluklarda anlatıyordu. Sıradaki birimde uzunluğu değiştirecek olan film olacak. Aynı fikri üç süreye taşıyacaksın. Bir dakikalık bir film, on dakikalık bir kısa film ve bir uzun metraj. Örnek Emre'nin Kepenk'i olacak. Her süreye geçerken neyin çıkarıldığını ve neyin eklendiğini yazacaksın. Hangi parça her sürede kalıyor? Fikrin çekirdeği belki tam orada. Bugün kurduğun çapraz sınama orada da işine yarayacak.