Animasyon karakteri

Açılış sahnesi

Panoda Selim'in üç kaba çizimi asılı. Üstünde dört delik olan bir daire. Ortasına iplik sarılmış eski bir makara. Ucu kapalı bir çengelli iğne. Burcu dördüncü bir kâğıdı raptiyeyle yanlarına iliştiriyor.

"Eldiven teki," diyor. "Yün. O da kaloriferin arkasında. Eşini kaybetmiş."

Selim kalemi kulağının arkasından alıyor ve kâğıdın kenarına küçük harflerle yazmaya başlıyor. Beş parmak. Her karede kıpırdayacak yün lifleri. Bir ses daha, bir oyuncu daha. Düğme ve Makara'yla aynı karede geçen her sahne. Altına bir satır daha ekliyor: kendi derdi, kendi sahnesi.

"Ne yapıyor peki?" diye soruyor Emre.

"Düğme'yi teselli ediyor. Kaybolmanın ne demek olduğunu bilir."

Emre Makara'nın kâğıdını gösteriyor. "O bilmiyor mu? Yıllardır orada unutulmuş."

Burcu cevap vermiyor. Nermin Hanım eldivenin kâğıdını panodan indiriyor ve Makara'nın kâğıdının üstüne iliştiriyor. İki karakter artık aynı raptiyede.

"Eldivenin iyi bir cümlesi varsa," diyor, "onu Makara söylesin."

Selim'in listesi kâğıdın kenarında duruyor. Kimse silmiyor. Burcu listeyi ilk kez dikkatle okuyor. Senaryoya yazdığı tek bir kelime, eldiven, panoda yarım sayfalık bir işe dönüşmüş. Üstelik o işin karşılığında film yeni hiçbir şey söylemiyor. Söyleyeceği her şeyi Makara zaten söylüyor.

Animasyonda her karakter görünüşüyle hikâyede bir iş görmeli ve üretime getirdiği yükü hak etmelidir.

Bu derste ne olacak

Bu derste karakterin yazıldıktan sonra başına gelenlere bakacağız: çizilmesine, seslendirilmesine, binlerce kez yeniden yapılmasına. Önce bir daire kadar sade bir karakterde siluetin nasıl korunacağını konuşacağız. Sonra tasarımın kişilik hakkında verdiği sözü ve karakterin neyden yapıldıysa öyle kıpırdamasını işleyeceğiz. Ardından tasarımdaki bir kusurun hikâyeye bağlanmasına ve oyuncu sesinin yazıyı değiştirmesine geçeceğiz. Tekrarlanan davranışın neden ucuzladığını, bir dönüşümün kaç çizime mal olduğunu da göreceğiz. En sonda Burcu'nun eldiveniyle karakter sayısını tartacağız. Örnekler plastik bir inşaat işçisinden, ölü bir gelinden ve bedenini arayan bir elden geliyor. Kurda dönüşen bir kız ve bir evi dolduran tavşan kalabalığı da var.

Sıfır noktası

Bir animasyon karakterini yazmanın temelleri tanıdık. Güçlü siluet, abartılmış davranış, hareket imzası. Bunlar karakterin sayfada nasıl kurulduğunu anlatır. Bu ders sayfadan sonrasına bakıyor.

Canlı çekimde karakter bir oyuncuyla gelir. Nöbet'te Kadir'in tanıtım satırında elleri kazan dairesinin isinden kara. O isi bir makyöz sabah bir kez sürer, kamera da her planda kendiliğinden kaydeder. Oyuncunun yürüyüşü, sesi, nefesi de onunla birlikte gelir. Yazar bunların hiçbirini ayrıca sipariş etmez.

Animasyonda hiçbir şey kendiliğinden gelmez. Düğme'nin her karesini biri yapacak. Çizecek, ya da modelleyip ışıklandıracak, ya da keçeden kesip elle oynatacak. Rengini her planda aynı tutacak. Sesi bir stüdyoda ayrıca kaydedilecek. Senaryodaki her sıfat bir iş emrine dönüşür.

Bundan iki baskı doğuyor. Birincisi, tasarım kişiliği taşımak zorunda. Seyirci Düğme'yi daha kıpırdamadan görür ve görünüşü ona bir şey söyler. Söylediği şey hikâyeyle uyuşmazsa seyirci yanlış karakteri izler. İkincisi, her ayrıntının ve her yeni karakterin bir fiyatı var. Fiyatın büyük kısmı zamandır. Kısa bir film için bile bir ekip aylarca aynı karakterlerle çalışır.

Burcu'nun projesi bu iki baskının ortasında. Düğme yedi dakikalık bir filmin kahramanı. Konuşmuyor, yüzü yok. Kalorifer soğudukça yavaşlıyor. Makara geveze ve yaşlı, ipliği her çözülüşte biraz azalıyor. Çengelli İğne çekingen, ucunu kapalı tutmayı seviyor. İnsan dünyasından kadraja yalnız terlikler, bir el ve kapının ardındaki sesler giriyor.

Bu son karar hem bir üslup hem bir hesap. Çocuğun ve annenin yüzü görünmediği için iki insan tasarlanmıyor. Bir el ve birkaç çift ayak yapılıyor. Nöbet'te amcanın hiç görünmemesi dramatik bir seçimdi. Burcu'nun filminde yüzün görünmemesi hem dramatik hem ekonomik.

Teknik seçimi hesabı değiştirmez. İki boyutlu çizimde Düğme her karede yeniden çizilir. Keçe ve kumaşla çekilirse her karede elle bir milim oynatılır. Bilgisayarda modellenirse bir kez yapılır, ama her sahnede ışıklandırılır ve oynatılır. Hangisi seçilirse seçilsin, senaryodaki her ayrıntı bir ekip saatine çevrilir.

Yazar burada tasarımcı rolüne geçmiyor. Düğme'nin rengini Burcu seçmeyecek, çizgisini Selim çekecek. Ama tasarımın neyi taşıması gerektiğini senaryo söyler. Bu derste o cümleleri yazmayı öğreniyoruz.

Mekanizma

Bir daire, öbür dairelerin arasında

Güçlü siluet, karakterin karartıldığında bile tanınmasıdır. Düğme bu sınavı kaybediyor. Dış hattı bir daire, paltodaki öbür düğmeler de daire. Karartılınca kardeşlerinden ayrılmıyor.

Burcu iki yol buluyor. Biri hareket. Düğme kenarı üstünde dönerken ince bir çizgiye dönüşüyor, devrilince yeniden daireye. Siluet duruşta değil, harekette ayrışıyor. Öbürü renk. Ama film gece geçiyor ve antre karanlık. Selim bir uyarı ekliyor: "Karanlıkta renk okunmaz, ton okunur." Düğme hangi renkte olursa olsun öbürlerinden belirgin biçimde açık ya da koyu olmalı. Yoksa son karede paltodaki farkı kimse görmez. Bir karar daha çıkıyor: ton farkı filmin her planında aynı kalacak. Kalorifer arkasının karanlığında da, sabahın soluk ışığında da. Seyirci Düğme'yi bu farktan tanıyacak, fark kaybolursa Düğme de kaybolur.

Tasarımın verdiği söz

Çengelli İğne'nin görünüşü iki söz veriyor. Kapalıyken yuvarlak bir halka, zararsız. Açıkken sivri bir metal, tehlikeli. Burcu kişiliğini bu iki hâlden kurmuş: ucunu kapalı tutmayı seven çekingen biri. Tehlikesi tasarımın içinde bekliyor, seyirci de onu ilk karede sezer. Emre bir öneri getiriyor: Çengelli İğne baştan cesur olsun. Nermin Hanım kabul etmiyor. Cesur bir iğne sivri ucunu hep açık taşır. O zaman tasarımın sakladığı tehlike ilk sahnede harcanır ve ucun açıldığı an kimseyi şaşırtmaz.

Makara'nın sözü dolgunluk. Sarılı, tombul, eski bir makara geveze bir yaşlıya yakışır. İpliği çözüldükçe incelmesi, o sözün yavaş yavaş harcanması demek.

Emre itiraz ediyor. "Düğme'nin vaadi ne? Sadece bir daire."

"Farkı," diyor Nermin Hanım. "Rengini gören seyirci, onun bu paltoya ait olup olmadığını soracak."

Neyden yapıldıysa öyle kıpırdar

Burcu'nun ilk taslağında Düğme kalorifere "koşarak" gidiyordu. Selim satırın altını çizdi: "Bacağı yok." Düğmenin elinde yalnız yuvarlanmak, yan yatmak ve kenarının üstünde dönmek var. Bir engeli aşmak için zıplamaz, bir yere çarpıp sekerek yön değiştirir. Makara ipliğini bir halat gibi sarkıtarak uzanır. Çengelli İğne açılıp kapanarak, bir tırtıl gibi ilerler.

Hareket imzası bu hareketlerin tanınan kalıbıdır. Malzeme mantığı o kalıbın nereden geldiğini söyler. Dünyanın kuralı da buraya bağlanıyor. Kalorifer soğudukça Düğme'nin yuvarlanışı yavaşlar, sonra durur. Yavaşlama bile malzemeye göre: ahşap makara gıcırdar, metal iğne titrer.

Kusurun hikâyesi

Düğme'nin farklı rengi bağlı bir kusur. Nedeni yazılı: paltonun asıl düğmelerinden biri yıllar önce kaybolmuş, onun yerine bu dikilmiş. Sonucu da yazılı: Düğme bu farkı utanç sayıyor ve paltoya dönmeye çekiniyor. Son karede fark yerinde duruyor, ama artık başka bir şey söylüyor.

Burcu'nun silinen bir taslağında Düğme'nin kenarında bir çatlak da vardı. Selim sordu: "Çatlak nereden geldi?" Burcu bilmiyordu. Çatlağın hikâyede ne nedeni vardı ne sonucu. Ama her karede çizilecekti ve seyirci ona bir anlam arayacaktı. Çatlak silindi. Görsel özellik bir işlev taşımalı; bağlı kusur bu kuralın en sıkı hâli.

Sesi oyuncu kurar

Düğme konuşmuyor. Sesi efektten ibaret: tahtada yuvarlanmanın tıkırtısı, kaloriferin metaline çarpmanın tınısı. Burcu bu sesleri senaryoya yazıyor, çünkü Düğme'nin bütün replikleri bunlar. Makara ise konuşuyor, hem de çok.

Bu sıra yazıyı değiştirir. Kayıttan sonra değişen bir replik hem sesi hem çizimi geri alır. Nermin Hanım Makara'nın uzun konuşmasını yaşlı birinin sesine bürünerek okuyor. Dördüncü cümlede nefesi tükeniyor, araya bir "hıh" giriyor. Burcu cümleyi üçe bölüyor. Makara'nın nefes aldığı yerler, ipliğinin bir tur daha çözüldüğü yerler oluyor.

Bir not daha düşüyor: Makara'nın sesi ipliği azaldıkça biraz incelsin. Bu bir oyunculuk yönergesi. Burcu onu karakterin oyuncu tarifine ekliyor, oyuncu kayıtta bunu bilerek kuracak.

Tekrarın ucuzluğu

Çengelli İğne korkunca ucunu kapatır: küçük bir tık. Bu davranış filmde defalarca dönüyor. Bir kez iyi canlandırılırsa her seferinde yeniden kullanılabilir. Tekrarlanan davranış hem karakteri tanıtır hem bütçeyi korur.

Ama döngü mekanik görünmeye yatkın. Duygusal bir anda aynı tık, karakteri bir makineye çevirir. Burcu'nun şimdiki taslağında Çengelli İğne ucunu yalnız bir kez açıyor: Düğme parkenin bir aralığına sıkıştığında. O an döngüden alınmıyor, baştan canlandırılıyor. Döngünün kazandırdığı zaman o tek ana harcanıyor.

Dönüşümün fiyatı

Burcu Makara'nın her sahnede biraz daha incelmesini istiyordu. Selim hesapladı: her incelme yeni bir model ya da yeni bir çizim seti. Üç hâlde anlaştılar: dolu, yarı, ince. Seyirci farkı her adımda görmeli. Görmüyorsa ara hâl boşuna yapılmıştır.

Düğme ise biçim değiştirmiyor. Onun dönüşümü hareketinde: saklanan bir yuvarlanıştan paltoya doğru giden bir yuvarlanışa. Bunun maliyeti animasyona düşüyor.

Pay ilk çizimde ayrılır. Selim Makara'yı yeniden çiziyor: ipliğin altında, iki ucunda ahşap gövde şimdiden görünüyor. İplik azaldıkça o ahşap büyüyecek. İlk karedeki tasarım son hâlin yerini şimdiden tutuyor.

Bir karakter daha

Eldiven tekinin yükü Selim'in listesinde: beş parmak, kıpırdayan yün, bir oyuncu, kendi döngüleri. Üstelik her ortak sahnede öbürleriyle aynı karede yapılacak. Kattığı şey ise Makara'nın zaten taşıdığı unutulmuşluk. Eldiven çıkarıldı. Tek iyi cümlesi Makara'ya geçti: "Ben de bekledim. Kimse aramadı."

Emre son bir itiraz ediyor: "Eldiven komik olurdu. Parmaklarıyla yürürdü." Selim omuz silkiyor. Komik bir yürüyüş gerekiyorsa, Makara ipliğine dolanıp düşebilir. Espri var olan karakterin malzemesinden de çıkar.

Nöbet'te yeni bir yan karakter bir oyuncu ve bir çekim günü demekti. Burada her karede yeniden yapılacak bir iş.

Filmlerden okuma

Usta katmanı

Her sıfatı bir iş emri gibi oku. Senaryoya "yıpranmış" yazdığında biri yıpranmışlığı her karede yeniden yapacak. Sıfat hikâyede bir iş görmüyorsa sil. Görüyorsa bir kez ve açıkça yaz.

Kusurun sahnenin ışığında okunup okunmadığını sor. Gece geçen bir filmde renk farkı kaybolur. Kusurun karanlıkta görünüp görünmediğini tasarımcıyla erken konuş. Ton farkı çoğu zaman renk farkından güvenilirdir.

Konuşmayan karakterin repliklerini efekt olarak yaz. Tıkırtı, gıcırtı, sürtünme. Bunlar senaryoda yer almazsa ses tasarımcısı onları sonradan bulur. Karakterin dili de dağınık kalır.

Kayıttan önce oku. Diyaloğu ön ses kaydına götürmeden yüksek sesle ve karakterin hızında oku. Nefes nerede tükeniyor? Hangi kelimede dil sürçüyor? Kayıttan sonraki her değişiklik iki işi birden geri alır.

Oyuncuya alan bırak. İyi bir seslendirme oyuncusu kayıtta senaryodan daha iyi bir kelime bulabilir. Kayıt gününden sonra kendine bir düzeltme turu ayır. O kelimeyi metne geri yaz.

Döngüyü bilerek kır. Tekrarlanan bir davranışı döngüye bağladıysan, onu bozacağın anı önceden seç. Kırılma anı yeniden canlandırılır ve bütçenin büyük payını hak eder.

Ara hâlleri say. Dönüşen her karakter için kaç hâl göstereceğini yaz. Her hâl yeni bir model ya da çizim setidir. Seyircinin fark etmeyeceği bir ara hâl, boşa harcanmış emektir.

Kalabalığı tek karakter gibi yaz. Bir sürü, bir koro ya da bir kalabalık tek bir davranışla kıpırdayabilir. İçinden yalnız birine kişilik ver.

Görünmeyen karakteri parçasıyla kur. Bir el, bir çift ayak, kapının arkasından gelen bir ses. Görünmeyen karakter ucuzdur ama tutarlı olmalı. Elin hareketi her sahnede aynı kişiye ait görünmeli.

Yeni karakterden önce birleştirmeyi dene. Yeni karakterin işini var olan biri yapabiliyorsa, ona ver. Var olan karakter de böylece derinleşir.

İşlev cümlesini tasarımdan önce yaz. Her karakter için tek bir cümle: bu görünüş seyirciye ne söylemeli? Tasarımcıya renk ya da biçim değil, bu cümleyi ver. Biçimi o bulur, cümleyi sen korursun.

Vaadi bozacaksan bozulma anını yaz. Tasarım bir şey vaat edip karakter başka biri çıkıyorsa, seyircinin bunu fark edeceği sahneyi önceden belirle. Vaadin bozulduğu an hikâyenin bir dönemecidir, rastlantıya bırakılmaz.

Efektin yüzeyini de yaz. Düğme ahşap zeminde başka, halıda başka ses çıkarır. Yüzey değişiyorsa satırda söyle. Ses tasarımcısı karakterin yolculuğunu oradan duyar.

Bir karakterin bütün hâllerini tek sayfada gör. Dolu, yarı ve ince Makara'yı bir arada çiz ya da çizdir. Hâller birbirinden ayrılmıyorsa seyirci de ayıramaz. Fazla benziyorsa birini çıkar.

Kısa filmde tanınma süresini hesaba kat. Yedi dakikada seyirci her yeni karakteri tanımak için zaman harcar. O zaman hikâyenin kendisinden düşer. Yeni bir karakter öneren ilk kişiye, karakterin işini tek cümleyle sor.

Model sayfasını senaryonun gözüyle oku. Tasarımcı karakteri her açıdan ve her ifadeyle çizdiğinde, sayfada hikâyenin istediği ifadeyi ara. Eksikse şimdi söyle. Üretimin ortasında söylemek pahalıdır.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama — kendin dene

Kilit özet

• Animasyonda senaryodaki her görünüş sıfatı bir iş emridir.
• Siluet ayrışmıyorsa ayrım hareketten, tondan ya da seçimden gelir.
• Tasarım vaadi, karakterin kıpırdamadan verdiği sözdür.
• Malzeme mantığı hareketi karakterin neyden yapıldığından türetir.
• Bağlı kusurun nedeni de sonucu da hikâyededir.
• Konuşmayan karakterin replikleri efekttir ve senaryoda yazılır.
• Ön ses kaydı, diyaloğun kayıttan önce oturmasını ister.
• Hareket döngüsü tekrarı ucuzlatır; kırılma anı yeniden canlandırılır.
• Dönüşüm payı tasarımda baştan ayrılır, her ara hâlin bir fiyatı vardır.
• Kadro yükü, karakterin hikâyeye kattığıyla tartılır.
• Kalabalık tek karakter gibi yazılır, içinden yalnız biri öne çıkar.
• Görünmeyen karakter de yazılır; eli, ayağı, sesi bir kişilik taşır.
• Oyuncunun kayıtta bulduğu iyi bir renk metne geri taşınır.
• Tasarımcıya görünüşün ne söylemesi gerektiğini ver; biçimi o bulur.
• Yeni karakter eklemeden önce birleştirmeyi dene.

Sonraki derse köprü

Çengelli İğne korktukça ucunu kapatıyor ve o küçük tık filmde defalarca dönüyor. Kalorifer sıcakken eşyalar kıpırdıyor, soğudukça donuyor. Seyirci bu iki kuralı öğrendiği anda bir beklenti kuruyor. Peki tık bir gün gecikirse? Kalorifer tam Düğme yuvarlanırken soğumaya başlarsa? Tekrar bir varyasyona döndüğünde ya da kurulmuş bir fizik kuralı bozulduğunda seyirci güler mi? Hiç konuşmayan bir düğme bir espriyi nasıl taşır? Sonraki ders görsel komediyi ele alıyor.