Hawai‘i tüy işi ve kraliyet nesneleri

Açılış: bir koyda omza konan pelerin

Ocak 1779'da Hawaiʻi Adası'nın batı kıyısında, Kealakekua Koyu'nda iki İngiliz gemisi demirliydi. Koyun suyunu yüzlerce kano dolduruyordu. Bir gün kıyıdan büyük bir çift gövdeli kano ayrıldı ve gemilere doğru kürek çekti. Kanoda adanın en yüksek rütbeli önderi Kalaniʻōpuʻu oturuyordu. Yanındaki rahipler tüyle kaplı tanrı imgeleri taşıyordu.

Kalaniʻōpuʻu daha sonra kıyıda kaptan James Cook'la buluştu. Kendi omzundaki pelerini çıkarıp Cook'un omzuna koydu, başındaki tüylü miğferi de onun başına geçirdi. Gemide tutulan günlükler bu anı kaydetti. Pelerin parlak kırmızı ve sarı tüylerle kaplıydı. İngilizler bu yüzeyi en zengin kadifeye benzetti.

Pelerinle miğfer bugün yeniden Hawaiʻi'de. Aradaki iki yüzyıldan uzun süre boyunca Londra'da, sonra Yeni Zelanda'da durdular. Bu dersin sorusu bu yolculuktan doğuyor: Bir kuşun birkaç tüyü nasıl bir rütbenin ölçüsü olur, o ölçü nasıl bir krallığın nesnelerine dönüşür ve bir armağan iki yüzyıl sonra neden geri istenir?

Dersin yolu

Önce kuşlara ve avcılara, sonra tüyün ağa bağlanışına, pelerinlere, miğferlere ve tüylü tanrılara bakacağız. Cook'un gelişi ve armağan alışverişi, Kamehameha'nın adaları birleştirmesi ve kapu düzeninin 1819'daki çözülüşü dersin ortasını tutuyor. Kalākaua'nın sarayı, monarşinin devrilmesi, Bishop Müzesi ve bugünkü tüy ustaları dersi kapatıyor.

Sıfır noktası: aliʻi ve kapu

Polinezyalı denizciler Hawaiʻi adalarına yerleşim tarihinin son halkalarından biri olarak ulaştı. Vadiler zamanla sulanan taro tarlalarına, kıyılar taş duvarlı balık havuzlarına dönüştü. Toplum soy ve rütbe üzerine kuruluydu. En üstte aliʻi adı verilen önderler, onların altında uzmanlar ve rahipler, en geniş katmanda toprağı işleyen makaʻāinana dururdu.

Polinezya'nın tapu kavramı Hawaiʻi'de kapu olarak söylenir. Kapu, bir aliʻi'nin bedenini, gölgesini ve eşyalarını sıradan insanlardan ayırırdı. En yüksek rütbeli önderlerin önünde yere kapanmak gerekirdi. Kadınlar ile erkekler ayrı yemek yer, kimi yiyecekler kadınlara yasak sayılırdı. Bu yeme kurallarına ʻai kapu denirdi.

Aotearoa'da kahu huruhuru dokuyan kadınlar tüyü keten bir zemine işliyordu. Hawaiʻi'de tüy, bir önderin manasıyla doğrudan ilişkilendirildi. Mana, aliʻi'nin soyundan akan güçtü ve bedenine dokunan her şeye sinerdi. Bir önderin omzundaki pelerin bu yüzden bir giysiden fazlasıydı. Pelerin, onu giyenin manasını hem koruyor hem de görünür kılıyordu. Tüy, bu düzenin en yoğun malzemesiydi.

Mekanizma — kuşlar ve avcılar

Tüy işinin renkleri, yalnız bu adaların ormanlarında yaşayan birkaç küçük kuştan geliyordu. ʻIʻiwi parlak kırmızı tüylü, kıvrık gagalı bir kuştu. ʻApapane de kırmızıydı, daha koyu bir tonla. ʻŌʻō siyah tüylüydü, ama kanatlarının altında ve kuyruğunun dibinde birkaç sarı tüy taşırdı. Mamo ise geniş sarı tüy alanlarıyla en değerli kaynaktı.

Tüyü toplayan uzmanlara kia manu denirdi. Avcılar ağaçların tepesine yapışkan bir bitki özü sürülmüş sırıklar yerleştirir, çiçeklere konan kuşları böyle yakalardı. Kırmızı kuşlar çoğunlukla bütünüyle yolunurdu. ʻŌʻō ve mamo için ise yaygın bir anlatı vardır: Avcı kuşun birkaç sarı tüyünü koparır, sonra onu yeniden ormana salardı. Araştırmacılar bu anlatının her zaman uygulandığından emin değil, ama onun bir kaynak bilgisini taşıdığı açık. Sarı tüy azdı ve kuşun yaşaması tüyün yeniden çıkması demekti.

Tüy, önderlere giden vergi düzeninin bir parçasıydı. Her yıl Makahiki adı verilen hasat döneminde, toprağın bereketiyle ilişkilendirilen tanrı Lono'nun simgesi adaları dolaşırdı. Topluluklar bu dönemde önderlerine ürün, kumaş ve tüy sunardı. Tüy demetleri bu sunuların en değerlileri arasındaydı. Bir pelerin bu yüzden bir zanaatkârın elinden çok bir adanın emeğinden doğuyordu.

Renklerin değeri de bu kıtlığa göre biçimlendi. Avrupalıların gördüğü erken pelerinlerde kırmızı zemin baskın, sarı ise desenlerde kullanılmış görünür. Zamanla sarı alanlar büyüdü. Sarı tüyün azlığı, onu en yüksek rütbenin rengi yaptı. Kırmızı da tanrılarla ve önderlerle ilişkili kutsal bir renk olarak kaldı.

Mekanizma — ağ, demet ve yüzey

Pelerinin zemini, olonā adı verilen bir bitkinin lifinden örülürdü. Balık ağlarında da kullanılan bu güçlü lif, omzun ve sırtın kıvrımına uyan sık gözlü bir ağa dönüştürülürdü.

Tüyler ağa tek tek bağlanmazdı. Usta önce birkaç küçük tüyü bir araya getirip sapından ince bir iple bağlayarak bir demet yapardı. Sonra demetleri ağın sıralarına, alttan üste doğru, her sıra bir öncekinin bağını örtecek biçimde bağlardı. Böylece yüzey balık pulu gibi üst üste binen, ama düz ve kesintisiz görünen bir tüy tabakasına dönüşürdü. Bir pelerin için binlerce demet gerekirdi.

Bu tür pelerinlere ʻahuʻula denir. Sözcük "kırmızı giysi" diye çevrilebilir. Kısa omuz pelerinleri de, topuklara kadar inen uzun pelerinler de yapılırdı. Uzunluk, rütbeyle birlikte artardı. Desenler çoğunlukla geometriktir: hilaller, üçgenler, eşkenar dörtgenler, kalın kenar şeritleri. Desenlerin anlamı bugün tam olarak bilinmiyor.

Pelerinle birlikte giyilen miğfere mahiole denir. Miğferin iskeleti, ʻieʻie adı verilen bir sarmaşığın hava köklerinden örülürdü. Ustalar kök şeritlerini bir sepet gibi örüp başı saran bir biçim kurdu, üstüne de alından enseye uzanan bir ibik yerleştirdi. Bu sepet de aynı yöntemle bir ağla kaplanıp tüylenirdi. İbik, miğferi giyenin başını yükseltir ve onu kalabalığın içinde görünür kılardı.

Mekanizma — Cook'un gelişi ve armağanlar

Cook'un gemileri adalara ilk kez Ocak 1778'de, Kauaʻi'nin Waimea kıyısında ulaştı. Kısa süre sonra Kuzey Amerika kıyılarına yöneldiler. Yılın sonunda geri döndüler ve haftalarca Hawaiʻi Adası'nın çevresinde dolaştılar. Ocak 1779'da Kealakekua'ya demirlediklerinde Makahiki dönemi sürüyordu.

Kimi tarihçilere göre gemiler adayı Lono'nun simgesinin dolaştığı yönde turlamış, Lono'yla ilişkili bir koya girmişti. Bu tarihçiler Hawaiʻililerin Cook'u Lono'yla bir tuttuğu sonucunu çıkardı. Antropologlar bu yorumu uzun süre tartıştı. Karşı görüş, tanrılaştırma anlatısını Avrupalıların kendi hayali sayıyor. Kesin olan, Cook'un yüksek rütbeli bir konuk olarak törenlerle karşılandığı ve armağanlar aldığıdır.

Geminin ressamı John Webber bu karşılaşmaları çizdi.

Görüntü Kalaniʻōpuʻu'nun geminin yanına gelişini kaydetti ve gravür olarak Avrupa'da geniş bir okur kitlesine ulaştı.

Bu maskelerin işlevi tam olarak bilinmiyor. Kimi araştırmacılar onları Makahiki törenleriyle ilişkilendiriyor. Çizim olmasaydı bu maskeler hakkında bugün çok daha az şey bilecektik.

Armağanların en ünlüsü bugün Honolulu'da duruyor.

Cook'un ölümünden sonra pelerinle miğfer İngiltere'ye ulaştı. Londra'da koleksiyondan koleksiyona geçtiler. Yirminci yüzyılın başında bir İngiliz soylusu onları Yeni Zelanda'nın ulusal müzesine armağan etti. Yaklaşık yüzyıl boyunca orada korundular. 2016'da Te Papa ile Hawaiʻi'deki kurumlar arasındaki bir anlaşmayla Hawaiʻi'ye geri döndüler ve Bishop Müzesi'nde sergilenmeye başladılar. Dönüşleri, Hawaiʻili toplulukların katıldığı törenlerle karşılandı.

Gemiler Şubat başında koydan ayrıldı, ama kırılan bir direk yüzünden birkaç gün sonra geri döndü. Bir kayığın çalınması üzerine çıkan çatışmada Cook, Şubat 1779'da kıyıda öldürüldü. Armağan alışverişiyle başlayan karşılaşma şiddetle bitti.

Mekanizma — tüylü tanrılar

Webber'in çiziminde rahiplerin taşıdığı iri imgelere akua hulu manu, yani "kuş tüyü tanrı" denir. Bunlar savaşa, törene ve tapınağa taşınabilen tanrı imgeleriydi.

Bu başlar çoğunlukla Kū ile ilişkilendirilir. Kū, savaş, balıkçılık ve önderlik gibi alanlarla ilişkili büyük tanrılardan biriydi. Açık ağız, karşısındakine meydan okuyan bir yüz olarak okunur. Yüzeylerini kaplayan malzeme, önderlerin pelerinlerini kaplayan malzemeyle aynıydı. Tanrının bedeni ile önderin omzu, aynı kuşların tüyünü taşıyordu.

Kalaniʻōpuʻu ölmeden önce mirasını ikiye böldü. Toprakları oğlu Kiwalaʻō'ya bıraktı. Savaş tanrısı Kūkāʻilimoku'nun bakımını ise yeğeni Kamehameha'ya verdi. Kūkāʻilimoku adı "adayı ele geçiren Kū" diye çevrilir. Bu bölünmenin ardından iki genç önder arasında savaş çıktı ve Kiwalaʻō 1782'de çarpışmada öldü. Tüylü tanrı, Kamehameha'nın yükselişi boyunca onunla birlikte savaş alanlarına taşındı.

Kū'nun ahşap imgeleri ise tapınaklarda dururdu.

Bu figür, ayakta kalan en büyük üç Kū heykelinden biri. Öbür ikisi British Museum'da ve Honolulu'daki Bishop Müzesi'nde. Kimi araştırmacılar üçünü de Kamehameha döneminin tapınaklarına bağlıyor. 2010'da Salem'deki ve Londra'daki heykeller Honolulu'ya ödünç verildi. Üç Kū, adalardan ayrıldıklarından bu yana ilk kez Bishop Müzesi'nde bir araya geldi. Hawaiʻililer bu buluşmayı törenler ve dualarla karşıladı.

Mekanizma — adaları birleştiren önder

Kamehameha, savaş tanrısının bakımını üstlendikten sonra Hawaiʻi Adası'nı ele geçirmek için yıllarca savaştı. Bir kâhin ona, Kawaihae'deki bir tepede Kūkāʻilimoku'ya büyük bir tapınak kurarsa bütün adaları yöneteceğini söyledi.

Anlatılara göre taşlar uzak bir vadiden insan zinciriyle elden ele taşındı. Tapınak tamamlandığında Kamehameha, rakibi Keōua'yı oraya davet etti. Keōua kıyıya çıkarken öldürüldü ve tapınağa adandı. Heiau, yani tapınak, burada bir egemenlik iddiasına dönüştü. Kamehameha 1795'te Oʻahu'yu aldı. Kauaʻi'nin önderi ise 1810'da bir anlaşmayla ona bağlandı ve adalar ilk kez tek bir yönetim altında birleşti.

Birleşik krallığın önderi, kendinden önceki kuşakların biriktirdiği tüyü de devraldı.

Anlatılara göre pelerinin yapımı Kamehameha'dan önceki önderlerin döneminde başladı ve kuşaklar boyunca sürdü. Mamo, yalnız Hawaiʻi Adası'nın ormanlarında yaşayan bir kuştu. On dokuzuncu yüzyılın sonunda ormanların açılması, yeni hastalıklar ve dışarıdan gelen hayvanlar yüzünden soyu tükendi. Pelerin bugün, artık bulunmayan bir kuşun tüylerini taşıyor.

Tüy, pelerinin dışında da rütbeyi gösterdi. Yüksek rütbeli önderlerin boynunda kendine özgü bir kolye asılı dururdu.

Balina dişi, karaya vuran balinalardan sağlanırdı ve kıyıya vuran balina da önderlerin hakkı sayılırdı. Saç örgülerinin, takanın soyundan gelen kişilerin saçından yapıldığı söylenir. Kolye böylece hem denizden gelen nadir bir malzemeyi hem de soyun bedenini bir araya getiriyordu.

Önderin varlığını uzaktan bildiren başka bir nesne daha vardı.

Kāhili taşıyan görevliler önderin yanında yürür, bir aliʻi öldüğünde sancaklar cenazenin çevresine dikilirdi. On dokuzuncu yüzyılda kāhili'ler büyüdü ve krallık törenlerinin değişmez parçası oldu. Bugün de kraliyet soyuyla ilişkili törenlerde taşınıyorlar.

Mekanizma — kapa ve gündelik yüzey

Tüy işinin yanında, adaların en yaygın kumaşı kapa'ydı. Kapa, wauke adı verilen dut ağacı türünün iç kabuğundan yapılırdı. Kadınlar kabuğu ıslatıp tahta bir örsün üstünde dövdü ve inceltti. Dövmede kullanılan ʻie kuku adlı tokmakların yüzleri oyulmuş desenler taşıyordu. Bu desenler kumaşa, ışığa tutulunca görünen bir su damgası gibi işlenirdi. Kapa giysi, yatak örtüsü ve sargı olarak kullanılırdı. Önderlere sunulan vergiler arasında da yer alırdı.

Kumaşın yüzeyi sonradan boyanır ya da damgalanırdı.

Hawaiʻi kapası, Polinezya'nın başka adalarındaki kabuk kumaşlarından bu ince dövme ve bu baskılı yüzeylerle ayrıldı.

Avrupalılar kapaya da tüy kadar ilgi gösterdi.

Her kopya farklı parçalar taşıdığı için kitap bugün dağınık bir arşiv gibi işliyor. Araştırmacılar bu parçalardan on sekizinci yüzyıl kapasının desenlerini ve renklerini inceliyor.

Mekanizma — 1819 ve kapunun çözülüşü

Avrupalı ressamlar on dokuzuncu yüzyılın başında Kamehameha'nın sarayına da ulaştı. 1816'da bir Rus keşif gemisinin ressamı Louis Choris adalara geldi.

Önder bu portrede tüylü pelerinini bir yana bırakıp Avrupa'dan gelmiş bir giysiyi seçmiş; seçim krallığın yeni ilişkilerini gösteriyor.

Kaʻahumanu, Kamehameha'nın eşleri arasında en güçlüsüydü. Kamehameha 1819'da öldüğünde oğlu Liholiho tahta çıktı. Kaʻahumanu ise kuhina nui adı verilen, yönetimi kralla paylaşan bir konuma geçti. Birkaç ay içinde, Liholiho'nun annesi Keōpūolani ile birlikte genç kralı kadınlarla aynı sofrada yemek yemeye ikna etti. Bu kamuya açık yemekle ʻai kapu kaldırıldı. Olaya ʻai noa, yani "serbest yeme" denir. Ardından tapınaklardaki imgelerin büyük kısmı yakıldı ya da yıkıldı. Eski düzeni savunmak için ayaklanan bir önder, yılın sonunda bir çarpışmada yenildi.

Çözülüşün nedenleri tartışılıyor. Kimi tarihçiler temasın ve salgınların kapuya güveni sarstığını, kimileri kadın önderlerin güç arayışını vurguluyor. Ayakta kalan büyük Kū'ların azlığını ise büyük ölçüde bu yıl açıklıyor.

Kapu sürerken onu çiğneyenler için bir kaçış yolu da vardı. Belirli sığınaklara ulaşabilen kurtulurdu.

Ölmüş önderlerin kemiklerini barındıran yapı, sığınağı koruyan mananın kaynağı sayılıyordu. Bugün gördüğümüz figürler eski çizimlere ve kalıntılara dayanan yeniden yapımlar. Burada bir eserin özgünlüğü, ahşabın yaşından çok yerin sürekliliğine bağlı.

Mekanizma — misyonerler ve yeni bir saray

1820'de New England'dan Protestan misyonerler adalara ulaştı. Hawaiʻi dilini Latin harfleriyle yazıya geçirdiler ve kısa sürede okullar açtılar. Kaʻahumanu yaşamının son yıllarında Hristiyanlığa geçti ve yeni dinin yayılmasını destekledi. Kadınlar misyonerlerden öğrendikleri dikişi kendi desenleriyle yorumladı ve Hawaiʻi yorganları doğdu. Tüylü pelerinler savaş alanından çekildi, ama törenlerde, cenazelerde ve portrelerde yaşamayı sürdürdü.

On dokuzuncu yüzyılın ortasında krallık anayasal bir monarşiye dönüştü. Şeker plantasyonlarıyla Amerikalı yerleşimcilerin gücü artarken Hawaiʻililerin nüfusu salgınlarla hızla azaldı.

1874'te tahta çıkan Kalākaua, krallığın Hawaiʻili kimliğini öne çıkardı. Misyonerlerin bastırdığı hula dansını saray törenlerine geri getirdi ve eski ilahilerin yazıya geçirilmesini destekledi.

Kalākaua, Avrupa saraylarının biçim dilini krallığının öbür devletlerle eşit olduğunu göstermek için seçti. Taht odasında yapılan törenlerde Avrupa biçimi üniformalar ile tüylü pelerinler aynı salonda bir araya geldi.

Aynı dönemde krallık, kurucusunu bir anıtla andı.

Heykeli Floransa'da çalışan Amerikalı heykeltıraş Thomas Gould yaptı. İlk döküm adalara taşınırken gemi battı. Honolulu'ya ikinci bir döküm dikildi, sulardan çıkarılan ilki ise Kamehameha'nın doğduğu Kuzey Kohala'ya götürüldü. Heykelin bronz yüzeyinde tüy işi bir pelerin olarak yeniden biçimlendi. Her yıl Kamehameha'nın anma gününde iki heykelin omuzlarına da uzun çiçek lei'leri asılıyor.

Mekanizma — devrilme ve korunan miras

1891'de Kalākaua öldü ve kız kardeşi Liliʻuokalani kraliçe oldu. Kraliçe, Hawaiʻililerin oy hakkını genişletecek yeni bir anayasa hazırladı. 1893'te Amerikalı iş insanlarının öncülüğündeki bir grup, Amerikan deniz askerlerinin karaya çıkmasıyla desteklenerek monarşiyi devirdi. Liliʻuokalani kan dökülmesini önlemek için yetkisini geçici olarak bıraktığını açıkladı. Adalar 1898'de Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlandı. Bir yüzyıl sonra, 1993'te, ABD Kongresi devrilme için resmî bir özür kararı aldı.

1895'te kraliyeti yeniden kurmaya yönelik başarısız bir girişimin ardından Liliʻuokalani, kendi sarayının bir odasında aylarca gözaltında tutuldu.

Kraliçe gözaltında şarkılar besteledi ve diktiği yorgana adlar ve tarihler işledi. Bir zamanlar tüylü pelerinlerin taşıdığı soy ve egemenlik anlatısını, bu kez bir kraliçenin kumaşa diktiği yazılar taşıyor.

Krallığın son yıllarında tüylü nesnelerin geleceğini bir kadının mirası belirledi. Kamehameha soyunun son doğrudan temsilcisi Bernice Pauahi Bishop, 1884'te öldü. Eşi Charles Reed Bishop, onun ailesinden kalan tüylü pelerinleri, kāhili'leri ve öbür değerli nesneleri korumak için 1889'da Honolulu'da bir müze kurdu.

Yeniden düzenlemede galeriler Hawaiʻililerin evren anlayışına göre kuruldu. Alt kat tanrıların ve kökenlerin, orta kat toprağın ve gündelik yaşamın, üst kat önderlerin ve krallığın dünyasına ayrıldı. Kalaniʻōpuʻu'nun pelerini ve miğferi, iki yüzyıldan uzun bir yolculuğun sonunda bu müzeye ulaştı.

Mekanizma — yeniden doğan tüy işi

Yirminci yüzyılda tüy pelerini yapımı neredeyse durdu. Yerli kuşların çoğu azalmış, kalanlar koruma altına alınmıştı. Tüy işinin bilgisi büyük ölçüde lei hulu, yani tüy çelenkleri aracılığıyla yaşadı.

Lei hulu özellikle soylu kadınların boynunda taşındı ve pelerin işinin demet bağlama yöntemini küçük ölçekte sürdürdü.

1970'lerde Hawaiʻi Rönesansı adıyla anılan canlanmada dil okullara döndü, hula yarışmaları büyüdü ve tüy ustaları eski teknikleri yeniden öğretmeye başladı. Bugün tüy işi yapanlar, koruma altındaki yerli kuşların yerine çoğunlukla dökülmüş tüyleri ya da başka kuşların tüylerini kullanıyor. Kimi ustalar müzelerdeki eski pelerinleri inceleyerek demet bağlama yöntemini birebir yeniden kurdu.

Kalaniʻōpuʻu'nun pelerininin dönüşü de bu canlanmanın içinde okunuyor. Hawaiʻili kurumlar bu nesnelere, atalarla bağı süren varlıklar olarak yaklaşıyor.

Kalıcı araçlar

Malzemenin kaynağına in. Bir yüzeyin rengini betimlemeden önce, o rengin hangi canlıdan, hangi mevsimde ve kimin emeğiyle geldiğini sor.

Kıtlığı ölç. Bir rengin ya da malzemenin değerini, onun ne kadar zor bulunduğuna bak; sarı tüyün rütbesi azlığından doğdu.

Bağı say. Bir pelerinin yüzeyini tek bir resim gibi görme; demet demet, sıra sıra bağlanmış bir emek olarak oku.

Armağanın kurallarını öğren. Bir nesnenin bir yabancıya verilmesini satış ya da hediye diye adlandırmadan önce, veren tarafın armağana yüklediği yükümlülüğü araştır.

Yokluğu da kaydet. Bir koleksiyonda az sayıda kalan nesneyle karşılaştığında, geri kalanların hangi olayda yok olduğunu sor; Kū heykellerinin azlığı 1819'u anlatır.

Yeniden yapımı tarihle ayır. Bir tapınağın ya da figürün özgün olup olmadığını sorarken, yerin sürekliliğini ve onu kimin, hangi bilgiye dayanarak yeniden kurduğunu da hesaba kat.

Yaygın yanlışlar

Uygulama ve kilit özet

Kilit özet: Hawaiʻi'de tüy, aliʻi'nin manasını taşıyan en yoğun malzemeydi. ʻIʻiwi, ʻapapane, ʻōʻō ve mamo kuşlarının tüyleri, kia manu adlı avcılar ve Makahiki dönemindeki vergiler aracılığıyla önderlere ulaştı. Ustalar tüyleri demetler hâlinde olonā ağına bağlayarak ʻahuʻula pelerinlerini ve mahiole miğferlerini yaptı; sarının kıtlığı onu en yüksek rütbenin rengi yaptı. Kalaniʻōpuʻu'nun 1779'da Cook'a verdiği pelerin ve miğfer, 2016'da Hawaiʻi'ye döndü. Tüylü ve ahşap Kū imgeleri, Kamehameha'nın savaş tanrısı etrafında kurulan gücü; Puʻukoholā, mamo pelerini, lei niho palaoa ve kāhili ise birleşik krallığı gösteriyor. 1819'daki ʻai noa kapu düzenini kaldırdı ve pek çok imgenin yok olmasına yol açtı. Kalākaua'nın sarayı, Gould'un heykeli, Liliʻuokalani'nin yorganı ve Bishop Müzesi, tüyün kraliyet anlatısını yeni malzemelere ve yeni kurumlara taşıdı.

Sonraki derse köprü

Hawaiʻi'de bir pelerinin değeri, kuşaktan kuşağa korunmasıyla büyüdü. Kamehameha'nın sarı pelerini, ondan önceki önderlerin biriktirdiği emeği taşıyordu ve iki yüzyıl sonra bile bir müzenin en korunaklı salonunda duruyor. Okyanusun batı yakasında, Melanezya'nın Yeni İrlanda adasında, ölülerin anılması bunun tersine bir yol izler. Orada malanggan adı verilen oymalar bir cenaze töreni için büyük emekle yapılır, kısa bir süre gösterilir ve tören bitince bırakılır. Ahşap gözden kaybolur; bir soyun elinde kalan, o imgeyi bir gün yeniden ortaya çıkarma yetkisidir.