Kalıcı öğrenme düzeni: kısa, sık ve sesli çalışmak

Kanca

İki öğrenci düşün. Biri pazar günü oturup üç saat boyunca Rusça kelime çalışıyor. Öbürü haftanın her günü yirmi beş dakika çalışıyor. Toplam süre aşağı yukarı aynı. Bir ay sonra hangisi daha çok kelime hatırlar?

Bellek üzerine yapılan araştırmalar bu sorunun cevabında yüz yılı aşkın süredir aynı yöne işaret ediyor: aynı süre parçalara bölünüp günlere yayıldığında, öğrenilen şey çok daha uzun süre akılda kalır. Bu derste Rusça çalışmanı bu bilgi üzerine nasıl kuracağını göreceksin: kısa ve sık oturumlar, kendini sınayarak tekrar ve Rusçaya özgü bir şart olan sesli çalışma.

Anlatım

Aralıklı tekrar

On dokuzuncu yüzyılın sonunda Alman psikolog Hermann Ebbinghaus, anlamsız hece listelerini kendi üzerinde ezberleyip ne kadar çabuk unuttuğunu ölçtü. Ortaya çıkan unutma eğrisi basit bir şey söylüyordu: yeni öğrenilen bilgi ilk saatlerde ve günlerde hızla kaybolur. Ama doğru aralıklarla tekrar edildiğinde her seferinde biraz daha yavaş unutulur.

Bu bulgu, sonraki araştırmalarda defalarca doğrulandı ve bugün aralıklı tekrar adıyla bilinir. Pratikteki anlamı şudur: bir kelimeyi bugün öğrendiysen, onu yarın, birkaç gün sonra, bir hafta sonra ve birkaç hafta sonra yeniden görmelisin. Her tekrar arasındaki boşluk büyür. Aynı kelimeye aynı gün içinde on kez bakmak ise beklenen etkiyi vermez.

Bakmak değil, hatırlamaya çalışmak

İkinci ilke, tekrarın biçimiyle ilgilidir. Bir kelime listesine yeniden göz gezdirmek, onu bildiğin hissini verir. Ama bu his yanıltıcıdır. Asıl işe yarayan, cevaba bakmadan önce kelimeyi hatırlamaya çalışmaktır.

Pratikte bu, kartları kullanmak demektir. Kartın bir yüzünde Türkçe anlam, öbür yüzünde Rusça kelime durur. Türkçe anlamı görünce Rusçasını yüksek sesle söylemeye çalışırsın, sonra kartı çevirip kontrol edersin. Hatırlayamadığın kart yakında tekrar gelir, kolayca hatırladığın kart daha uzun süre sonra. Bu düzeni kâğıt kartlarla da, aralıklı tekrar yapan bir uygulamayla da kurabilirsin.

Rusça bir kart neler taşımalı?

Rusçada bir kelimeyi bilmek, yazılışını bilmekten fazlasıdır. İyi bir kart şu bilgileri taşır: Kiril yazılış, vurgulu hece, Türkçe anlam ve kelimeyi kullanan kısa bir cümle. İsim için cinsini de not et; fiil içinse görünüş çiftini, örneğin "читать / прочитать".

Bir kartın arka yüzü örneğin şöyle görünebilir: "город [GO-rat] — şehir, eril; çoğulu города [ga-ra-DA]. Москва — большой город." Bu kadar bilgi ilk bakışta fazla görünür, ama her bilgi kartı tekrar ettiğin her seferde biraz daha yerleşir.

Sesli çalışmak

Rusçada sessiz çalışmanın bir tuzağı vardır. Gözle okuduğunda kelimenin vurgusunu ve vurgusuz ünlülerin değişimini atlayabilirsin. Kafanın içinde "молоко" kelimesini [mo-lo-ko] diye okursun ve yanlış söyleyişi farkında olmadan yerleştirirsin. Kelimeyi yüksek sesle, vurgusuyla söylemek bu hatayı daha başta yakalar.

Sesli çalışmanın etkili bir biçimi gölgelemedir. Kısa bir Rusça kaydı dinlersin ve konuşanın sesini bir iki saniye geriden, onunla birlikte tekrar edersin. Anlamı tam bilmesen bile tonlamayı, vurguyu ve ritmi taklit edersin. Başta yorucu gelir, ama kulağı ve ağzı aynı anda çalıştırdığı için telaffuzu hızla iyileştirir.

Günlük bir düzen

Bu ilkeleri birleştiren yirmi ile otuz dakikalık bir günlük düzen önerebiliriz. İlk beş dakikada önceki günlerin kartlarını tekrar et. Sonraki on beş dakikada yeni bir ders oku ya da bir dersin bir bölümünü çalış; örnek cümleleri yüksek sesle söyle. Son beş dakikada kısa bir kayıtla gölgeleme yap ya da derste öğrendiğin yapıyla kendi hayatından iki cümle kur ve onları sesli söyle.

Önemli olan sürenin uzunluğu değil, sürekliliğidir. Yorgun olduğun bir günde yalnızca kartları tekrar etmek bile zinciri koparmamaya yeter.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçeyi ana dili olarak öğrenen biri bu ilkelerin çoğunu fark etmeden yaşamıştır. Çocukken bir kelimeyi bir kez duyup öğrenmedin; onu farklı günlerde, farklı insanlardan, farklı cümlelerde duydun. Bu doğal bir aralıklı tekrardı. Yetişkin olarak yabancı dil öğrenirken bu kadar çok tekrar kendiliğinden gelmez, bu yüzden düzeni bilerek kurmak gerekir.

Okul alışkanlığı da bir fark yaratır. Türkiye'de pek çok öğrenci sınavdan bir gün önce yoğun çalışmaya alışıktır. Bu yöntem ertesi günkü sınavı geçmeye yetebilir, ama dil öğreniminde işe yaramaz, çünkü dilde bir kelimeyi aylarca, yıllarca hatırlaman gerekir. Rusça çalışırken sınav gecesi alışkanlığını bırakmak, belki de alınacak ilk karardır.

Sesli çalışma konusunda Türkçe konuşanın bir avantajı ve bir tuzağı var. Avantaj şu: Türkçenin sesleri Rusçanın birçok sesine yakın olduğu için ağız bu seslere yabancı değildir. Tuzak ise vurgu tarafındadır. Türkçede vurgu çoğu kelimede son hecede olduğu ve yanlış vurgu anlamı bozmadığı için, Türk öğrenci Rusça kelimeleri de farkında olmadan son heceden vurgulama eğilimindedir. Sesli çalışma bu alışkanlığı fark etmenin en kısa yoludur.

Örnekler

Bu cümleler çalışırken ve bir öğretmenle konuşurken işine yarar. Her birini yüksek sesle, büyük harfli heceye bastırarak söyle.

Üçüncü örnekteki "что" kelimesi yazıda "ч" ile başlar, ama [ŞTO] okunur; bu, Rusçanın yazıyla söyleyişin ayrıldığı yerlerden biridir ve bu kelimeyi daha baştan doğru öğrenmek iyi olur. Altıncı örnekte "раз" kelimesinin sonundaki "з" ötümsüzleşir ve [RAS] okunur. Bu cümleleri bir karta yazıp masanın kenarına koyabilirsin; ilk Rusça konuşmalarında en çok bunlara ihtiyacın olacak.

Örnek diyalog

Burak, Rusçayı çevrim içi derslerle öğreniyor. Öğretmeni Ольга (Olga) ona birkaç kelime söyletiyor.

Burak bu kısa konuşmada iki şey yapıyor: kelimeleri yüksek sesle söylüyor ve anlamadığı yerde yavaşlamasını istiyor. "Хорошо" kelimesinde üç "о" vardır, ama yalnızca sonuncusu vurgulu olduğu için [ha-ra-ŞO] okunur. Olga'nın "Го-род" diye heceleyerek söylemesi, vurgulu heceyi duymayı kolaylaştırıyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Beş farklı günde birer kez tekrar etmek daha kalıcıdır. Aralıklı tekrar, her tekrarda unutmayı yavaşlatır; aynı günde yığılan tekrarlar ise bu etkiyi vermez.
2. Örneğin: "город [GO-rat] — şehir, eril; çoğulu города [ga-ra-DA]; Москва — большой город." Kiril yazılış, vurgu, anlam, cins ve kısa bir örnek cümle.
3. "Повторите, пожалуйста" (Tekrar eder misiniz, lütfen?), "Медленнее, пожалуйста" (Daha yavaş, lütfen), "Я не понимаю" (Anlamıyorum) ya da "Что это значит?" (Bu ne demek?).
4. Gölgeleme, bir kaydı dinlerken konuşanı bir iki saniye geriden sesli olarak taklit etmektir. Rusçada vurgu ve vurgusuz ünlüler söyleyişi belirlediği için, kulağı ve ağzı birlikte çalıştırarak doğru söyleyişi yerleştirir.

Özet kartı

1. Aynı süre günlere bölündüğünde öğrenilen şey daha uzun süre akılda kalır.
2. Aralıklı tekrar: bir kelimeyi giderek uzayan aralıklarla yeniden görmek.
3. Tekrar, bakarak değil hatırlamaya çalışarak yapılır; kartın önce Türkçe yüzüne bak.
4. Rusça kart: Kiril yazılış, vurgulu hece, anlam, cins ya da görünüş çifti, kısa bir örnek cümle.
5. Rusçayı sesli çalış; vurgu ancak söylenince yerleşir.
6. Gölgeleme: kaydı dinlerken konuşanı bir iki saniye geriden taklit etmek.
7. Günlük düzen: kartlar, yeni ders ve sesli pratik; süreden çok süreklilik önemlidir.

Sonraki derse köprü

Hazırlık burada bitiyor ve artık Rusçanın kendisine giriyoruz. İlk iş, okunuşa yaslanmadan Kiril yazısını okumaya başlamak. Sıradaki derste alfabenin en kolay grubuyla başlayacağız: hem görünüşü hem sesi Latin harflerine benzeyen А, К, М, О, Т ve Е harfleri. Bu altı harfle ilk Rusça kelimelerini okunuşa bakmadan okuyacak ve vurgusuz "о" harfinin nasıl "a"ya döndüğünü bir kez de kendi gözünle göreceksin.