Türkçe konuşanlar için avantajlar: hâl ekleri, artikelsiz isim, "olmak"sız cümle

Kanca

İngilizce konuşan biri Rusça öğrenmeye başladığında ilk haftalarda iki şeye takılır. Birincisi, "Ben doktorum" demek için Rusçada bir fiil kullanılmaz: "Я врач", yani "ben doktor". İngilizcenin "am" fiili ortadan kaybolmuştur. İkincisi, "Moskova" kelimesi cümlede yerine göre "Москва", "Москве", "Москву" ya da "Москвы" olur. İngilizcede isimler böyle değişmez.

Türkçe konuşan biri için bu iki "tuhaflık" günlük hayattır. "Ben doktorum" derken ayrı bir fiil kullanmazsın; "İstanbul" kelimesi de "İstanbul'da", "İstanbul'a", "İstanbul'dan" diye değişir. Bu derste Rusçanın Türkçe konuşana tanıdık gelen yapılarına tek tek bakacağız ve her birinin seni nerede hızlandırdığını, nerede yine de dikkat istediğini göreceğiz.

Anlatım

"Olmak" fiili olmayan cümle

Rusçada şimdiki zamanda "olmak" fiili kullanılmaz. Bir şeyin ne olduğunu, kim olduğunu ya da nerede olduğunu söylemek için kelimeleri yan yana koymak yeter: "Я студент" (Ben öğrenciyim), "Он дома" (O evde), "Это книга" (Bu bir kitap).

İki isim yan yana geldiğinde yazıda araya bir tire konur: "Анна — врач" (Anna doktordur), "Москва — большой город" (Moskova büyük bir şehirdir). Tire okunmaz, yalnızca konuşmadaki kısa duraklamayı gösterir. Özne bir zamirse tire genellikle konmaz: "Я врач".

Türkçede bu işi bir ek görür: "öğrenci-yim", "ev-de". Rusçada ek de yoktur, yalnızca sıralama vardır. Kim olduğun, kelimenin kendisinden değil, zamirden anlaşılır.

Artikel yok

İngilizcede "a book" ile "the book" farklıdır; Almancada "ein Buch" ile "das Buch", İspanyolcada "un libro" ile "el libro". Rusçada bu ayrım için ayrı bir kelime yoktur. "Книга" hem "bir kitap" hem "kitap" anlamına gelir.

Peki bir Rus, bahsedilen kitabın yeni mi yoksa bilinen bir kitap mı olduğunu nasıl anlatır? Çoğu zaman kelime sırasıyla. Yeni bilgi cümlenin sonuna doğru gider: "На столе книга" (Masanın üstünde bir kitap var). Bilinen şey cümlenin başına gelir: "Книга на столе" (Kitap masanın üstünde). Türkçede de buna benzer bir şey yaparız: "Masada bir kitap var" ile "Kitap masada" cümleleri aynı farkı taşır.

Hâl ekleri

Rusçada isimler cümledeki görevlerine göre sonlarını değiştirir. Bu, Türkçedeki hâl eklerinin yaptığı işin aynısıdır. Bir şehrin adıyla bakalım:

Tablo ilk olarak şunu gösterir: Türkçenin tek bir ekle yaptığı işi Rusça çoğu zaman bir edat ve bir ekle birlikte yapar. "в" (içinde, -e doğru) ve "из" (-den) kelimenin önüne gelir, kelimenin sonu da değişir. Ayrıca "Moskova'da" ve "Moskova'ya" Rusçada aynı edatı (в) kullanır; farkı yalnızca kelimenin sonu taşır: "-е" bulunmayı, "-у" yönelmeyi gösterir.

Bu, İngilizce konuşan biri için tamamen yeni bir düşünme biçimidir. Türkçe konuşanın zihninde bu ayrım çoktan kuruludur: "nerede?", "nereye?", "nereden?" sorularının cevapları farklı biçimler ister. Öğrenmen gereken mantık değil, eklerin kendisidir.

"Bende var"

Rusçada sahip olmayı anlatmanın en yaygın yolu, Türkçedeki "bende var" kalıbına çok benzer: "У меня есть машина". Kelimesi kelimesine: "bende var araba". Yani "Benim bir arabam var".

İngilizcede bu cümle "I have a car" diye, "sahip olmak" fiiliyle kurulur. Rusçada da "иметь" (sahip olmak) diye bir fiil vardır, ama günlük konuşmada nadiren kullanılır. Rus, sahip olduğu şeyi kendisinde "var olan" bir şey gibi anlatır, tıpkı Türkçede olduğu gibi.

Esnek kelime sırası

Türkçede kelime sırası esnektir: "Ben çayı severim", "Çayı ben severim", "Severim ben çayı" cümlelerinin hepsi doğrudur, yalnızca vurgu değişir. Bu esnekliği hâl ekleri sağlar: "çayı" kelimesindeki "-ı" eki, nerede durursa dursun onun nesne olduğunu söyler.

Rusçada da durum aynıdır. "Я люблю чай" (Çayı severim) ve "Чай я люблю" (Çayı ben severim, başka şeyi değil) iki doğru cümledir. İngilizcede "Tea I love" demek garip kaçar, çünkü İngilizce kimin kimi sevdiğini kelime sırasından anlar. Rusça ve Türkçe bunu eklerden anlar.

Türkçe ile karşılaştırma

Bu dersteki benzerlikler Türkçe konuşan için büyük bir avantajdır, ama hiçbiri birebir eşleşme değildir. Her birinde Rusçanın kendi kuralı vardır ve bu kurallar ileride ayrı derslerde anlatılacak.

"Olmak"sız cümlede Türkçe yine de bir ek kullanır ("öğrenciyim"), Rusça hiçbir şey kullanmaz. Bu yüzden Rusçada "ben öğrenciyim" ile "sen öğrencisin" cümlelerinde "студент" kelimesi hiç değişmez: "Я студент", "Ты студент". Kişiyi zamir taşır ve zamir düşürülemez. Türkçede "Öğrenciyim" diyerek zamiri atabilirsin; Rusçada "Студент" tek başına "öğrenci" demektir, "öğrenciyim" değil.

Hâl eklerinde en büyük fark, eklerin ismin cinsine ve sonuna göre değişmesidir. Türkçede "-de" eki ünlü uyumuna göre "-de" ya da "-da" olur, ama mantığı her isim için aynıdır. Rusçada ise eril, dişil ve nötr isimler aynı hâlde farklı ekler alabilir. Bir de Rusçanın edatlarla birlikte çalışması var; Türkçede edat genellikle ekten sonra gelir ("evden sonra"), Rusçada ise isimden önce ("из дома").

"Bende var" kalıbında Rusça, sahip olunan şeyi yalın hâlde bırakır: "У меня есть машина". Türkçede de "araba" kelimesi yalın kalır. Ama "yok" dendiğinde Rusçada isim değişir: "У меня нет машины". Bu değişiklik A1'in son modüllerinde, ilgi hâliyle birlikte anlatılacak.

Örnekler

Her cümlede Türkçeyle ortak olan yapıyı bulmaya çalış.

Beşinci, altıncı ve yedinci örnekleri birlikte oku. Aynı şehir üç cümlede üç ayrı biçimde geçiyor ve her biçim Türkçede de ayrı bir ekle karşılanıyor: "-da", "-ya", "-dan". "Город" kelimesinin okunuşuna da bak: kelime yazıda "д" ile biter ama [GO-rat] okunur.

Örnek diyalog

Kerem, Novosibirsk'te bir inşaat şirketinde yeni işe başladı. Öğle arasında yeni iş arkadaşı Дима (Dima) ile tanışıyor.

Bu kısa konuşmada "olmak" fiili hiç geçmiyor. "Ты инженер?" ve "Я инженер" cümlelerinde aynı kelime değişmeden duruyor; soru yalnızca tonla anlaşılıyor. "Из Анкары" ifadesinde Türkçe "Ankara'dan" ile aynı hâl mantığı işliyor: "Анкара" kelimesi "-ы" ile biterek "-den" anlamı kazanıyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Я учитель." Şimdiki zamanda "olmak" fiili kullanılmaz; kişiyi "я" zamiri taşır.
2. "Москва" = Moskova, "в Москве" = Moskova'da, "в Москву" = Moskova'ya, "из Москвы" = Moskova'dan.
3. "Bende var araba." Türkçedeki "bende var" kalıbına benziyor; anlamı "Benim bir arabam var".
4. "Книга на столе" bilinen bir kitaptan söz eder: "Kitap masanın üstünde." "На столе книга" yeni bir bilgi verir: "Masanın üstünde bir kitap var." Yeni bilgi cümle sonuna doğru gider.

Özet kartı

1. Şimdiki zamanda "olmak" fiili yoktur: "Я врач", "Он дома".
2. İki isim yan yana geldiğinde araya tire konur: "Анна — врач".
3. Artikel yoktur; "книга" hem "kitap" hem "bir kitap" demektir. Yeni bilgi cümle sonuna doğru gider.
4. İsimler hâl eki alır: в Москве (-da), в Москву (-ya), из Москвы (-dan).
5. Rusça hâli çoğu zaman edat ve ek birlikte gösterir; Türkçede yalnız ek yeter.
6. "У меня есть машина" kelimesi kelimesine "bende var araba" demektir; "I have" gibi bir fiil gerekmez.
7. Zamir düşürülmez: "Я студент", tek başına "Студент" değil.

Sonraki derse köprü

Bu derste Rusçanın sana tanıdık gelecek yüzünü gördün. Madalyonun öbür yüzü de var: Türkçede karşılığı olmayan, bu yüzden en çok zaman isteyecek konular. Sıradaki derste bunların haritasını çıkaracağız: kelimeden kelimeye yer değiştiren vurgu, her fiilin iki ayrı biçimde öğrenilmesini gerektiren görünüş (вид) ve "gitmek" için tek değil, birkaç fiil kullanan hareket fiilleri.