Tıp Rusçası

Kanca

Moskova'da bir sabah, Merve'nin midesinde bir ağrı var ve ofisin yakınındaki polikliniğe gidiyor. Kayıt masasında "К терапевту?" diye soruyorlar. Merve şaşırıyor: terapiste ihtiyacı yok, midesi ağrıyor. Görevli gülümsüyor: "Терапевт — это врач общей практики." Rusçada "терапевт" ruh sağlığı uzmanı değil, iç hastalıkları hekimidir; bir hastanın ilk gittiği doktordur.

A2'de bir doktora en temel şikâyetleri anlatmayı öğrenmiştin. C2'de tıbbın kendi dilini tanıyacağız: ağrıyı ayrıntılı tarif etmenin yollarını, muayene ve tanı sürecinin kelimelerini, bir ilaç prospektüsünün bölümlerini ve tıp terimlerinin Yunanca ve Latince köklerini. Burada öğrenilenler kelimeler ve kalıplardır; sağlıkla ilgili her karar bir hekimle birlikte verilir. Bir ilacın dozunu ya da bir tedavinin gerekip gerekmediğini prospektüsten değil, hekimden öğrenmek gerekir.

Anlatım

Şikâyeti ayrıntılı anlatmak

Doktorun ilk sorusu çoğu zaman "Что вас беспокоит?" (Sizi ne rahatsız ediyor?) ya da "На что жалуетесь?" olur. "Жалобы" (şikâyetler) tıbbi kayıtta ayrı bir bölümdür. Ağrının türü, tanı için en önemli bilgilerden biridir: "острая боль" (keskin, şiddetli ağrı), "тупая боль" (künt ağrı), "ноющая боль" (sızlayan ağrı), "колющая боль" (batan ağrı), "режущая боль" (kesen ağrı).

Ağrının yeri ve davranışı da kalıplarla anlatılır: "Боль отдаёт в левую руку" (Ağrı sol kola vuruyor), "Боль усиливается при движении" (Ağrı hareket edince artıyor), "Боль проходит после отдыха" (Ağrı dinlenince geçiyor). Süre için "Давно это у вас?" sorusuna "Уже три дня" (Üç gündür) ya da "С утра" (Sabahtan beri) diye cevap verilir.

Muayene ve tanı

Muayeneden sonra hekim "диагноз" (tanı) koyar: "поставить диагноз". Gerekirse tahlil istenir: "сдать анализ крови" (kan tahlili vermek), "сделать УЗИ" (ultrason çektirmek). Bir uzmana sevk için "направление" (sevk belgesi) yazılır: "Я дам вам направление к кардиологу." Tedavi "назначить" fiiliyle bildirilir: "назначить лечение" (tedavi uygulamak, reçete etmek). Çalışan biri için "больничный" (hastalık izni belgesi) önemli bir kelimedir: "выписать больничный" (rapor yazmak).

İlaç prospektüsü

Rusya'da ilaç kutusunun içindeki belgeye "инструкция по применению" (kullanma talimatı) denir. Bölümleri sabittir: "показания" (endikasyonlar, ilacın kullanıldığı durumlar), "противопоказания" (kontrendikasyonlar, ilacın kullanılmaması gereken durumlar), "способ применения и дозы" (kullanım şekli ve dozlar), "побочные действия" (yan etkiler) ve "условия хранения" (saklama koşulları). Kullanım şekli sık kalıplarla verilir: "до еды" (yemekten önce), "после еды" (yemekten sonra), "натощак" (aç karnına). Saklama bölümünün klasik cümlesi "Хранить в недоступном для детей месте" (Çocukların ulaşamayacağı yerde saklayın).

Terimlerin kökleri

Tıp terimlerinin çoğu Yunanca ve Latince köklerden gelir ve bu kökler Türkçe tıp diliyle büyük ölçüde ortaktır. "-ит" eki iltihabı anlatır: "гастрит" (gastrit), "бронхит" (bronşit). "-лог" uzmanı, "-логия" bilimi anlatır: "кардиолог", "невролог", "кардиология". "Хирург" cerrah, "педиатр" çocuk doktorudur. Ortak kökler Türk öğrenci için büyük bir avantajdır, ama "терапевт" gibi sahte arkadaşlara dikkat etmek gerekir.

Türkçe ile karşılaştırma

Tıp dili Türkçe ile Rusçanın en çok kesiştiği alanlardan biridir, çünkü iki dil de terimlerini aynı kaynaklardan, Yunanca ve Latinceden alır. "Гастрит" ile "gastrit", "бронхит" ile "bronşit", "кардиолог" ile "kardiyolog", "диагноз" ile "tanı" (eski adıyla "teşhis") arasındaki bağ kolayca görülür. Bir Türk hasta, Rusça bir tahlil sonucundaki terimlerin önemli bir kısmını sözlüksüz tanır.

Tuzak, ortak görünen ama farklı anlam taşıyan kelimelerdedir. Türkçede "terapist" ruh sağlığı alanında çalışan biridir; Rusçada "терапевт" iç hastalıkları ya da genel pratisyen hekimdir. Türkçedeki "terapist"in Rusça karşılığı "психотерапевт"tir. Benzer biçimde "больничный" bir hastane değil, hastalık izni belgesidir; Türkçedeki "rapor almak" ile aynı işi görür.

Ağrıyı tarif eden sıfatlar da iki dilde paraleldir: "keskin" ile "острая", "künt" ile "тупая", "batan" ile "колющая". Türkçedeki "kola vuruyor" kalıbı da Rusçadaki "отдаёт в руку" ile neredeyse aynı imgeyi kullanır: ağrı bir yerden başka bir yere "geri verilir", "vurur".

Örnekler

"Диагноз" kelimesinin sonundaki "з" ötümsüzleşir: [di-AG-nas]. "Сдать" kelimesinde "с" ötümlü "д" önünde [z] olur: [ZDAT']. "Запивая" (… ile içerek) "запивать" fiilinin zarf-fiilidir; ilacın bir sıvıyla yutulmasını anlatır.

Örnek diyalog

Pazartesi sabahı, Moskova'da bir poliklinik. Merve iç hastalıkları hekimi doktor Polina Andreyevna'nın odasında.

Doktorun soruları dersin mantığını izliyor: önce şikâyet, sonra ağrının türü, süresi ve yemekle ilişkisi. Merve ağrısını kendi sözleriyle değil, tıbbın kalıplarıyla anlatıyor: "ноющая боль", "натощак". Doktor bir tanı koymuyor; önce tahlil istiyor ve bir uzmana sevk ediyor. "Гастроэнтеролог" (gastroenterolog) uzun bir kelimedir ama Türkçedeki karşılığıyla aynı köklerden kurulmuştur: mide, bağırsak, bilim.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Боль колющая, отдаёт в правую руку.
2. Это лекарство принимают натощак.
3. İlacın kullanılmaması gereken durumlar.
4. терапевт (yüksek ateş için iç hastalıkları hekimi).

Özet kartı

1. Şikâyet: Что вас беспокоит?; жалобы; Давно это у вас?
2. Ağrı türleri: острая, тупая, ноющая, колющая, режущая; боль отдаёт в…; усиливается при…
3. Tanı ve sevk: поставить диагноз, сдать анализ, направление к…, назначить лечение, больничный.
4. Prospektüs: показания, противопоказания, способ применения и дозы, побочные действия, условия хранения.
5. Kullanım: до еды, после еды, натощак, запивая водой.
6. Kökler: -ит (iltihap), -лог, -логия; sahte arkadaş: терапевт ≠ terapist.

Sonraki derse köprü

Tıp dili kesin bilgiyi kalıplarla aktarır. Sıradaki derste Merve'nin kendi mesleğinin, turizmin ve ağırlamanın Rusçasına bakacağız: bir otel resepsiyonunun kalıplarına, bir rehberin konuşmasına, bir şikâyeti kibarca karşılamanın yollarına ve Rus misafiri ağırlarken kullanılan nezaket dilinin inceliklerine.