Hukuk Rusçası

Kanca

Kazan'daki otelle yapılan anlaşmanın sözleşmesi geldi ve Merve ilk sayfada takılıyor: "Настоящий договор заключён…" "Настоящий" kelimesini "gerçek" diye biliyor; sözleşmenin sahte olmadığını mı vurguluyorlar? Sergey İvanoviç gülümsüyor: "Нет, Мерве. В юридическом языке «настоящий» — это «этот»."

Hukuk dili, bir dilin en kalıplaşmış ve en kesin katmanıdır. Burada kelimeler gündelik anlamlarından ayrılır, cümleler belirsizliği önlemek için uzar ve aynı kalıplar binlerce belgede tekrarlanır. Bu derste bir Rus sözleşmesini baştan sona dolaşacağız: girişindeki sabit formülleri, bölümlerini, yükümlülük ve hak bildiren fiilleri ve sokakta bir şey, sözleşmede başka bir şey anlatan kelimeleri. Bu ders bir dil dersidir; bir sözleşmeyi imzalamadan önce bir hukukçuya danışmanın yerini tutmaz.

Anlatım

Sözleşmenin girişi

Rusça bir sözleşme ("договор") belirli bir girişle açılır. Başlıkta numara, yer ve tarih bulunur. Ardından taraflar ("стороны") tanıtılır ve her birine metin boyunca kullanılacak bir ad verilir: "…, именуемое в дальнейшем «Исполнитель», …, именуемый в дальнейшем «Заказчик»…" (bundan böyle "Yüklenici" olarak anılacak olan…, bundan böyle "İşveren" olarak anılacak olan…). Kısa biçimi "далее — «Заказчик»"dır.

Tüzel kişiyi temsil eden kişi de belirtilir: "в лице генерального директора …, действующего на основании Устава" (şirket ana sözleşmesine dayanarak hareket eden genel müdür … aracılığıyla). Giriş "заключили настоящий договор о нижеследующем" (aşağıdaki konularda işbu sözleşmeyi akdetmişlerdir) kalıbıyla biter.

Sözleşmenin bölümleri

Bir hizmet sözleşmesinin bölümleri büyük ölçüde sabittir: "Предмет договора" (sözleşmenin konusu), "Права и обязанности сторон" (tarafların hak ve yükümlülükleri), "Стоимость и порядок расчётов" (bedel ve ödeme usulü), "Ответственность сторон" (tarafların sorumluluğu), "Обстоятельства непреодолимой силы" (mücbir sebepler; konuşmada "форс-мажор"), "Срок действия договора" (sözleşmenin süresi) ve "Реквизиты сторон" (tarafların resmî bilgileri: adres, vergi numarası, banka hesabı).

Hukuk dilinin kalıpları

"Настоящий" hukuk dilinde "bu, işbu" demektir: "настоящий договор", "в настоящем договоре". "Нижеследующий" (aşağıdaki) ve "вышеуказанный" (yukarıda belirtilen) metnin içinde gönderme yapar.

Yükümlülük ve hak, kesin fiillerle bildirilir. "Обязуется" (… yükümlenir, … taahhüt eder) bir taahhüdü, "обязан" (… zorundadır) bir zorunluluğu, "вправе" (… hakkına sahiptir) bir hakkı, "не вправе" bir yasağı anlatır: "Исполнитель обязуется оказать услуги", "Заказчик вправе расторгнуть договор."

Süre ve zaman da kesin kalıplarla verilir: "в течение десяти дней" (on gün içinde), "не позднее первого числа" (en geç ayın birinde), "с момента подписания" (imza anından itibaren). Koşul "в случае" + ilgi hâli ile kurulur: "в случае нарушения" (ihlal hâlinde). Dayanak "в соответствии с" (… uyarınca) ile belirtilir: "в соответствии с законодательством Российской Федерации" (Rusya Federasyonu mevzuatı uyarınca).

Edilgen ve isim ağırlıklı dil

Hukuk metni, C1'de gördüğün bilimsel üsluptan da ağır bir isim yapısı kullanır. "Оплата производится…" (Ödeme … yapılır), "Договор вступает в силу…" (Sözleşme … yürürlüğe girer). Kişi geri çekilir, eylem bir isme dönüşür. Bu dil okumayı zorlaştırır, ama yoruma kapı aralamamak için seçilmiştir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türk hukuk dili de kendi kalıplarıyla yürür ve bu kalıplar Rusçadakilerle şaşırtıcı ölçüde örtüşür. C2.2'de gördüğün "işbu" kelimesi Türk sözleşmelerinde tam olarak "настоящий"ın yerini tutar: "işbu sözleşme" ile "настоящий договор". "Bundan böyle … olarak anılacaktır" ile "именуемый в дальнейшем", "taraflar" ile "стороны", "mücbir sebep" ile "обстоятельства непреодолимой силы" birebir karşılıklardır.

Yükümlülük dili de iki dilde paraleldir: "… ile yükümlüdür" ile "обязуется", "… hakkına sahiptir" ile "вправе", "… uyarınca" ile "в соответствии с". Türk hukuk dili de edilgen ve isim ağırlıklı yapıyı sever: "ödeme yapılır", "sözleşme yürürlüğe girer". Türk öğrenci için Rusça bir sözleşmenin mantığı yabancı değildir; zor olan, kalıpların Rusça biçimlerini tanımaktır.

En büyük tuzak sahte arkadaşlardadır, ama bu kez Türkçe ile Rusça arasında değil, Rusçanın kendi iki katmanı arasında: gündelik dilde "gerçek" anlamına gelen "настоящий" hukukta "işbu", gündelik dilde "taraf, yan" anlamına gelen "сторона" hukukta "sözleşmenin tarafı" demektir. Rusça bir sözleşmeyi okurken tanıdık her kelimenin hukuktaki anlamını ayrıca kontrol etmek gerekir.

Örnekler

"Заказчик" kelimesinde "зч" grubu uzun bir [şş] gibi okunur: [za-KAŞ-şik]. "Позднее" kelimesindeki "д" söylenmez: [paz-NYE-ye]. "Обстоятельства" kelimesinde "бс" grubu [ps] olur ve "тств" grubu sadeleşir. "Счёт" (fatura, hesap) kelimesinin başındaki "сч" da [şş] verir.

Örnek diyalog

Salı sabahı, Moskova ofisi. Merve, Kazan'daki otelle yapılacak sözleşmeyi Sergey İvanoviç ile birlikte okuyor.

Sergey İvanoviç'in "Как у вас «işbu»" cevabı, Merve'nin iki dili arasında doğru bir köprü kuruyor. Merve'nin kar fırtınası sorusu, mücbir sebep bölümünün tam olarak neden var olduğunu gösteriyor. Sergey İvanoviç'in son cümlesi de dersin önemli bir uyarısını tekrarlıyor: hukuk dilini anlamak, bir hukukçuya danışmanın yerini tutmaz.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Настоящий договор вступает в силу с момента подписания.
2. вправе.
3. Оплата производится не позднее пятого числа.
4. Форс-мажор.

Özet kartı

1. Giriş: taraflar, именуемый в дальнейшем (далее — …), в лице…, заключили настоящий договор о нижеследующем.
2. Bölümler: предмет договора, права и обязанности, стоимость и порядок расчётов, ответственность, форс-мажор, срок действия, реквизиты.
3. Hukukta "настоящий" = işbu; нижеследующий, вышеуказанный.
4. Yükümlülük ve hak: обязуется, обязан, вправе, не вправе.
5. Süre ve koşul: в течение, не позднее, с момента, в случае, в соответствии с.
6. Dil bir sözleşmeyi okumaya yardım eder; imzadan önce hukukçuya danışılır.

Sonraki derse köprü

Hukuk dili kesinliği kalıplarla kurar. Sıradaki derste kesinliğin hayati önem taşıdığı bir başka alana geçeceğiz: tıp Rusçasına. Bir doktorla şikâyetlerini anlatmanın, bir reçeteyi ve ilaç prospektüsünü okumanın ve tıp terimlerinin Latince ve Yunanca köklerini tanımanın yollarına bakacağız.