C1 Tekrar ve Seviye Sınavı

Kanca

B2'nin sonunda bir düşünceyi farklı üsluplarda söyleyebiliyordun. Şimdi şu kısa konuşmanın her katmanını duyabilirsin: "— Вы читали отчёт? — Читала. Но, признаться, выводы меня немного смущают: рост, по-моему, связан не с рекламой, а с погодой." İlk soru raporun bitirilip bitirilmediğini değil, okunup okunmadığını soruyor. Cevap bir itirazı "немного смущают" ile yumuşatıyor ve bir bağlantıyı neden gibi sunmaktan kaçınıyor: "связан с".

C1, satır arasını duymanın seviyesidir. Artık yalnızca ne söylendiğini değil, nasıl ve neden öyle söylendiğini anlıyorsun: bir görünüş seçiminin, bir sözcük sırasının, bir olumsuz sorunun ya da bir "впрочем"un taşıdığı anlamı. Bu derste C1'i dört eksende toparlayacak, en sık takılınan yerleri yeniden görecek ve kısa bir sınavla nerede durduğunu ölçeceksin.

Anlatım

Birinci eksen: dilbilgisinde ustalık

C1'in ilk modülü temel kuralların açıklayamadığı yerlere indi. Bitmemiş görünüş yalnız süreç ve tekrar değil, genel olgu da anlatır ("Вы когда-нибудь были на Байкале?") ve geri alınmış bir sonucu bildirir ("Ко мне заходила соседка": gelip gitti). Hareket fiilleri mecaz anlamda kalıplaşır: "идёт дождь", "время летит", "тебе идёт", "ходят слухи", "вести себя", "мне везёт".

Sözcük sırası bilinen ile yeniyi ayırır ve tanımlıkların işini görür: "На пороге стоял незнакомый человек" cümlesinde yeni olan kişi sonda durur. Sebep edatları bir yelpaze kurar: istem dışı tepki için "от", bilinçli güdü için "из", hata ve mazeret için "по", resmî gerekçe için "вследствие", "ввиду", "в связи с".

İkinci eksen: üslup ve ton

Hitap iki eksenden kurulur, zamir ve ad biçimi; iş dünyasının ara basamağı yalnız adla "вы"dir. Bilimsel üslup kişiyi geri çeker ve "являться", fiilden türemiş isimler, edilgen yapılarla yazar. İş dili toplantının, sunumun ve müzakerenin kalıplarıyla yürür; kibar bir ret ve orta yolu arayan bir karşı öneri bu dilin iki temel hamlesidir. İma ve kibar eleştiri ise doğrudan söylemeden söylemeyi öğretti: "Может быть, стоит…", "Тебе не кажется, что…?", "не совсем удачно".

Üçüncü eksen: derin anlama

Bir öyküde söylenmeyen de anlam taşır; buna alt metin ("подтекст") denir; bitmemiş görünüşlü betimleme, öznesiz fiiller ve zarf-fiiller sahneyi kurar. Köşe yazısında tez "Казалось бы" ile kurulan karşı görüşün ardından gelir ve "впрочем" son sözü yumuşatabilir. Mizah eş adlılara ve vurgu çiftlerine dayanır; "анекдот" Türkçedeki "anekdot" değil, fıkradır. Hızlı konuşmada küçük işaret kelimeleri, örneğin bir sapmayı açan "кстати" ya da bir özeti haber veren "в общем", konuşmanın yönünü gösterir.

Dördüncü eksen: üretim

Son modül dili kullanmaya döndü. Bir sunum dinleyicinin dünyasıyla açılır ve dinleyiciye neyi hatırlaması gerektiğini söyleyen bir cümleyle kapanır. Bir rapor değeri "составить" ile verir, farkı "на", varış noktasını "до" ile ayırır ve öneriyi "рекомендуется" ile sunar. Doğaçlama konuşma zaman kazanmayı, kendini düzeltmeyi ve bir kelimenin etrafından dolaşmayı bilir.

Rusçanın yabancılar için düzenlenen resmî sınavı ТРКИ'de (TORFL) C1'e karşılık gelen basamak "третий сертификационный уровень", kısaca ТРКИ-3'tür. Bu dersin sonundaki kısa sınav o sınavı taklit etmez; yalnızca C1'de öğrendiklerini kendi başına ölçmene yardım eder.

Türkçe ile karşılaştırma

C1'in pek çok konusu Türk öğrenciye tanıdık bir zemin sundu. İma ve kibar eleştiri, köşe yazısının retorik araçları, sunum ve doğaçlama konuşmanın kalıpları iki dilde büyük ölçüde paraleldir: "Ben olsam başka türlü yapardım" ile "Я бы сделала иначе", "Sanki…" ile "Казалось бы", "Nasıl desem" ile "Как бы это сказать". Bu alanlarda Türk öğrencinin işi, kendi dilinde zaten yaptığını Rusçaya taşımaktı.

En çok emek isteyen yerler Türkçede karşılığı olmayan ayrımlardı. Türkçe "hiç okudun mu?" sorusunu "hiç" ile kurar; Rusça bu anlamı görünüş seçimine gömer. Türkçe sebebi tek bir "-den" ekiyle verir; Rusça onu "от", "из", "по" arasında böler. Türkçe yeni bilgiyi fiilin önüne koyar; Rusça cümlenin sonuna. Türkçe "-e" ekiyle hem farkı hem varış noktasını anlatabilir; Rusça "на" ile "до"yu ayırır.

C1'i bitiren bir Türk öğrencinin en büyük kazancı, bu farkları artık bir kural listesi olarak değil, bir duyarlılık olarak taşımasıdır: yanlış görünüşle sorulmuş bir soruyu, yanlış yere konmuş yeni bir bilgiyi ya da fazla sert bir reddi kulağının fark etmesi.

Örnekler

Örnekler C1'in dört ekseninden geliyor: genel olgu, geri alınmış sonuç, hareket fiilinin mecazı, sözcük sırası, sebep edatı, yarı resmî rica, kibar olumsuz soru, köşe yazısı açılışı ve rapor dili. "Соседка" kelimesinde "д" ötümsüz "к" önünde [t] olur: [sa-SET-ka]. Birinde takıldıysan, o konunun dersine geri dönmek en doğru adımdır.

Örnek diyalog

Haziran, İstanbul'daki Rusça kursu. Son ders; İrina Petrovna, Merve ile ТРКИ-3 sınavını konuşuyor.

Bu kısa konuşma C1'in iskeletini taşıyor: "хотя, признаюсь" ile yumuşatılmış bir itiraf, "пожалуй" ile çekingen bir yargı, "кстати" ile bir konu geçişi ve bir atasözüyle kapanan bir cevap. Merve'nin "что человек имеет в виду" cümlesi C1'in özünü kendisi söylüyor: kelimelerin ötesini anlamak. "Тише едешь — дальше будешь" Türkçedeki "Yavaş giden uzağa varır" atasözünün tam karşılığıdır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. читал (genel olgu); пришёл (sonuç sürüyor, kardeş burada).
2. идёт; от (istem dışı tepki); на (fark).
3. В комнату вошла женщина.
4. Может быть, стоит убрать пару слайдов? Не могли бы вы прислать отчёт?
5. "Казалось бы" çürütülecek bir görüşü kurar; "впрочем" söyleneni hafifletir ya da yönünü değiştirir.

Özet kartı

1. Görünüş: genel olgu (читали?), geri alınmış sonuç (приходил, заходила), не читал / не прочитал.
2. Mecaz hareket: идёт дождь, время летит, тебе идёт, ходят слухи, вести себя, мне везёт.
3. Sözcük sırası: bilinen başta, yeni sonda; tanımlıkların işini görür.
4. Sebep: от (tepki), из (güdü), по (hata, mazeret), вследствие / ввиду / в связи с (resmî).
5. Ton ve söylem: вы + ad; может быть, стоит…; тебе не кажется…?; казалось бы, впрочем, так вот, то есть.
6. Üretim: sunumda açılış ve kapanış; raporda составить, на / до, рекомендуется; doğaçlamada вернее, это такая вещь, которой…

Sonraki derse köprü

C2'nin ilk konusu Rusçanın derin tarihine iner. "Голова" ile "глава", "город" ile "град" gibi çiftler aynı kökün iki ayrı biçimidir: biri Doğu Slav konuşmasından, öbürü Kilise Slavcasından gelir. Sıradaki derste bu çiftlerin nasıl oluştuğuna, hangisinin gündelik, hangisinin yüce ve kitabi bir ton taşıdığına ve bugünkü Rusçada nerede karşımıza çıktıklarına bakacağız.